I. Đọc

Chọn phương án đúng

Câu 1. Đoạn trích lấy từ văn bản thuộc loại hay thể loại nào?

Đáp án: B. Truyện khoa học viễn tưởng.

Câu 2. Lời của nhà khoa học trong đoạn trích thể hiện khát vọng gì?

Đáp án: C. Cải tạo thể chất con người, giúp con người chinh phục thế giới ngầm của đại dương.

Trả lời câu hỏi

Câu 1. Theo đoạn trích, nhận thức khoa học nào đã được dùng làm cơ sở để giáo sư Xan-va-tô theo đuổi những dự án lớn lao của mình?

Cơ sở khoa học mà giáo sư Xan-va-tô dựa vào là quan niệm “con người chưa được hoàn thiện”: trong quá trình tiến hóa, con người được nhiều thứ nhưng cũng mất đi nhiều khả năng của tổ tiên. Vì vậy, việc cải tạo thể chất để con người sống được dưới nước là phù hợp với khoa học và không trái với thực tế tiến hóa — bằng chứng là nhiều loài trên cạn vốn từ biển đi lên, và cá heo từng lên cạn rồi lại quay về biển.

Câu 2. Tìm trong đoạn trích những dấu hiệu hoặc căn cứ cho phép xác định loại hay thể loại của văn bản.

Văn bản là truyện khoa học viễn tưởng, căn cứ vào:

• Đoạn trích chứa nhiều thông tin mang tính khoa học (quá trình tiến hóa, đặc điểm của cá heo, diện tích đại dương…).
• Thành tựu của nhân vật (biến con người thành “người cá”, biến cá heo thành cá phổi lưỡng thể) là điều khoa học hiện nay vẫn chưa thực hiện được.
• Bao trùm đoạn trích là khát vọng phát triển khoa học để đưa cuộc sống con người lên một tầm cao mới.

Câu 3. Viết lại câu “Là người cá đầu tiên trên Trái Đất và là người đầu tiên sống trong thế giới của cá, Ích-chi-an không thể không cảm thấy cô đơn” theo một cấu trúc khác mà không làm thay đổi nội dung chính. Chỉ ra điểm khác biệt về nghĩa.

Có thể viết lại theo một trong các cách sau:

• Cách 1: “Ích-chi-an — người cá đầu tiên trên Trái Đất và là người đầu tiên sống trong thế giới của cá — không thể không cảm thấy cô đơn.”
• Cách 2: “Ích-chi-an là người cá đầu tiên trên Trái Đất và là người đầu tiên sống trong thế giới của cá nên cậu ta không thể không cảm thấy cô đơn.”

Điểm khác biệt về nghĩa: câu gốc và Cách 1 nhấn vào hiện trạng cô đơn của Ích-chi-an; còn Cách 2 (dùng quan hệ từ “nên”) lại nghiêng về nêu lí do khiến nhân vật cô đơn.

Câu 4. Nêu nhận xét về tính thuyết phục của lời giải thích được giáo sư Xan-va-tô đưa ra.

Lời giải thích của giáo sư khá thuyết phục: ông dựa trên cơ sở khoa học (quá trình tiến hóa của sinh vật), đưa ra dẫn chứng cụ thể (cá heo) và số liệu (diện tích đại dương), đồng thời chỉ rõ lợi ích to lớn nếu con người chinh phục được biển cả. Tuy vậy, đây vẫn là một giả tưởng khoa học, vì điều ông nói đến hiện nay khoa học chưa thực hiện được.

II. Viết

Từ những gợi ý của đoạn trích, hãy viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) về chủ đề: Đại dương vẫy gọi.

Đoạn văn tham khảo 1:

Đại dương bao la luôn ẩn chứa biết bao điều kì bí, vẫy gọi con người đến khám phá. Hơn bảy phần mười bề mặt Trái Đất được nước biển bao phủ, mang trong lòng nguồn tài nguyên và thực phẩm gần như vô tận. Từ xưa đến nay, con người chưa bao giờ thôi khát khao chinh phục biển cả. Những chuyến lặn sâu và những con tàu thám hiểm đã hé mở phần nào thế giới dưới đáy đại dương. Thế nhưng, vẫn còn vô vàn bí ẩn đang chờ chúng ta tìm hiểu. Đại dương vẫn ngày ngày vẫy gọi con người dùng trí tuệ và lòng dũng cảm để chinh phục.

Đoạn văn tham khảo 2:

Mỗi khi đứng trước biển, em lại thấy đại dương như đang vẫy gọi mình. Mặt biển mênh mông, xanh thẳm gợi lên bao tò mò về thế giới kì diệu phía dưới làn nước. Ở đó có những rạn san hô rực rỡ, những đàn cá đủ màu sắc và biết bao loài sinh vật chưa được khám phá. Đại dương không chỉ đẹp mà còn ban tặng cho con người nguồn lợi to lớn về thực phẩm và tài nguyên. Em mong sau này mình có thể góp phần khám phá và bảo vệ biển cả. Tiếng gọi của đại dương khiến em thêm yêu và trân trọng thiên nhiên.

III. Nói và nghe

Phác thảo những ý chính cho bài nói về đề tài: Khai thác và bảo vệ tài nguyên biển.

• Mở đầu: giới thiệu về biển và tầm quan trọng của tài nguyên biển.
• Vai trò của tài nguyên biển: cung cấp thực phẩm, khoáng sản, năng lượng; phát triển giao thông, du lịch; điều hòa khí hậu.
• Thực trạng hiện nay: nhiều vùng biển bị ô nhiễm, nguồn lợi hải sản suy giảm do khai thác quá mức.
• Nguyên nhân: rác thải, dầu loang, đánh bắt tận diệt, ý thức bảo vệ môi trường của con người còn hạn chế.
• Hậu quả: ô nhiễm biển làm cạn kiệt tài nguyên và ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống con người.
• Giải pháp: khai thác hợp lí, không xả rác ra biển, xử lí chất thải, tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ biển.
• Kết thúc: liên hệ bản thân — mỗi người cần chung tay giữ gìn biển xanh, sạch, đẹp.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng