I. Lý thuyết trọng tâm

Phó từ

• Khái niệm: Phó từ là những từ đi kèm danh từ, động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa về số lượng, đặc điểm, hoạt động, trạng thái của chúng.
• Phân loại: Phó từ gồm hai nhóm:
  • Phó từ đi kèm danh từ: làm thành tố phụ đứng trước danh từ, bổ sung ý nghĩa về số lượng của sự vật. Đó là các từ: những, các, mọi, mỗi, từng. Ví dụ: Những bức tranh ấy đẹp lắm – “những” bổ sung ý chỉ số lượng cho “bức tranh”.
  • Phó từ đi kèm động từ, tính từ: làm thành tố phụ đứng trước hoặc sau động từ, tính từ, bổ sung ý nghĩa liên quan đến hoạt động, trạng thái, đặc điểm (quan hệ thời gian, sự tiếp diễn, sự phủ định, sự cầu khiến, mức độ, kết quả,…). Ví dụ: Hãy nhìn tôi đây! — “hãy” bổ sung ý chỉ sự cầu khiến cho “nhìn”; Em thông minh lắm – “lắm” bổ sung ý chỉ mức độ cho “thông minh”.

II. Thực hành tiếng Việt

Bài tập 1

Tìm các phó từ bổ sung ý nghĩa cho danh từ in đậm trong các câu sau.

• a. Tôi nghĩ không phải chỉ riêng bà con trong làng mà nói chung mọi người… → phó từ: mọi.
• b. Những lúc ấy, thầy Đuy-sen đã bế các em qua suối. → phó từ: những, các.
• c. Tuy chúng tôi còn bé, nhưng tôi nghĩ rằng lúc đó chúng tôi đều đã hiểu được những điều ấy. → phó từ: những.

(Các phó từ trên đều bổ sung ý nghĩa về số lượng.)

Bài tập 2

Tìm phó từ bổ sung ý nghĩa cho động từ, tính từ trong những câu sau và cho biết mỗi phó từ bổ sung ý nghĩa gì.

• a. Và tôi không nghĩ ra được cách gì hơn…
  • không → bổ sung ý nghĩa phủ định cho động từ nghĩ.
  • ra, được → bổ sung ý nghĩa chỉ kết quả cho hành động nghĩ.
• b. Các em ghé vào đây xem là hay lắm, các em chả sẽ học tập ở đây là gì?
  • lắm → bổ sung ý nghĩa mức độ cho tính từ hay.
  • chả → bổ sung ý nghĩa phủ định.
  • sẽ → bổ sung ý nghĩa thời gian (tương lai) cho động từ học tập.
• c. Chúng tôi cũng đứng dậy cõng những bao ki-giắc lên lưng…
  • cũng → bổ sung ý nghĩa tiếp diễn cho động từ đứng dậy.
• d. An-tư-nai, cái tên hay quá. Mà em thì chắc là ngoan lắm phải không?
  • quá → bổ sung ý nghĩa mức độ cho tính từ hay.
  • lắm → bổ sung ý nghĩa mức độ cho tính từ ngoan.

Bài tập 3

Trong phần (4) của văn bản Người thầy đầu tiên, phó từ hãy được lặp lại nhiều lần. Cho biết tác dụng của việc lặp lại phó từ này.

Phó từ hãy được lặp lại nhiều lần (6 lần), đứng trước động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa cầu khiến, mệnh lệnh, thể hiện sự thôi thúc, động viên. Việc lặp lại này nhấn mạnh những suy tư, trăn trở của người họa sĩ; câu chuyện cảm động về thầy Đuy-sen đã thôi thúc ông muốn sáng tác, muốn vẽ lại chân dung người thầy đặc biệt ấy để bày tỏ lòng biết ơn, yêu mến và kính trọng.

Bài tập 4

Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) trình bày cảm nhận của em về nhân vật thầy Đuy-sen hoặc An-tư-nai trong văn bản Người thầy đầu tiên, trong đoạn có sử dụng ít nhất 3 phó từ.

Đây là bài tập mở, em có thể chọn viết về một trong hai nhân vật. Trong các đoạn dưới đây, phó từ được in đậm.

Đoạn văn tham khảo 1 (về thầy Đuy-sen):

Thầy Đuy-sen đã để lại trong em ấn tượng sâu sắc về một người thầy hết lòng vì học trò. Một mình thầy sửa nhà kho cũ thành lớp học, rất kiên trì dạy chữ cho các em giữa hoàn cảnh thiếu thốn. Vào những ngày đông giá buốt, thầy vẫn lội suối, bế từng em nhỏ qua dòng nước lạnh cóng mà không hề quản ngại. Trước những lời chế giễu của bọn nhà giàu, thầy chẳng hề bận tâm mà còn kể chuyện vui để học trò quên đi. Em rất cảm phục và yêu mến tấm lòng nhân hậu, cao đẹp của thầy.

Đoạn văn tham khảo 2 (về An-tư-nai):

An-tư-nai đã khiến em vô cùng xúc động bởi nghị lực và tình cảm trong sáng của cô. Tuy là một đứa trẻ mồ côi, sống thiếu thốn cả vật chất lẫn tình thương, cô vẫn luôn khao khát được học hành. Cô rất yêu mến, biết ơn thầy Đuy-sen, thậm chí còn ao ước thầy là anh ruột của mình. Trước những kẻ nhạo báng thầy, cô cũng căm uất và muốn lên tiếng bảo vệ thầy. Nhờ nghị lực và sự dìu dắt của thầy, sau này cô đã trở thành một viện sĩ đáng tự hào.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng