I. Đọc

Chọn phương án đúng

Câu 1. Cách trình bày các dòng thơ trong đoạn trích có gì đặc biệt? → Đáp án C. Không viết hoa tiếng mở đầu, không sử dụng dấu câu.

Câu 2. Biện pháp tu từ nào được sử dụng trong dòng thơ “tôi yêu đất nước này áo rách”? → Đáp án B. Hoán dụ (hình ảnh “áo rách” gợi sự nghèo khó, thiếu thốn của đất nước).

Trả lời câu hỏi

Câu 1. Tình cảm của nhà thơ với đất nước được thể hiện đậm nét ở những từ ngữ, hình ảnh, dòng thơ nào?

• Từ ngữ lặp lại: “tôi yêu đất nước này”, “như yêu”, “yêu” → bộc lộ trực tiếp tình cảm.
• Dòng thơ tiêu biểu: “tôi yêu đất nước này áo rách / căn nhà dột phên không ngăn nổi gió”; “như yêu cây cỏ ở trong vườn / như yêu mẹ tôi chịu khó chịu thương”; “yêu một giọng hát hay / có bài mái đẩy thơm hoa dại”.

Câu 2. Hình ảnh đất nước hiện lên như thế nào trong cảm nhận của nhà thơ?

Đất nước hiện lên với những hình ảnh gần gũi, giản dị:

• Nghèo khó, lam lũ: “đất nước này áo rách”, “căn nhà dột phên không ngăn nổi gió”.
• Chan chứa yêu thương, hi vọng: “vẫn yêu nhau trong từng hơi thở”, “lòng vẫn thương cây nhớ cội hoài”, “thắp đèn đêm ngồi đợi mặt trời mai”.

→ Đất nước tuy nghèo nhưng ấm áp tình người và tràn đầy niềm tin, hi vọng.

Câu 3. Xác định và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong dòng thơ “lòng vẫn thương cây nhớ cội hoài”.

• Biện pháp tu từ: ẩn dụ (hình ảnh “cây”, “cội” – gốc cây).
• Tác dụng: “cây” gắn với “cội” gợi liên tưởng tới sự gắn bó bền chặt, thủy chung; qua đó thể hiện tình cảm sâu nặng, không thay đổi của con người với quê hương, đất nước — như cây luôn gắn bó với gốc rễ, với mảnh đất quen thuộc của mình.

Câu 4. Các dòng thơ “căn nhà dột phên không ngăn nổi gió / vẫn yêu nhau trong từng hơi thở” gợi cho em liên tưởng gì về đất nước, con người Việt Nam?

Hai dòng thơ gợi liên tưởng về một đất nước Việt Nam tuy còn nghèo khó, phải đương đầu với nhiều gian khổ, thử thách, nhưng con người vẫn luôn yêu thương, đùm bọc, gắn bó với nhau. Chính tình yêu thương ấy là sức mạnh giúp con người Việt Nam vượt qua mọi khó khăn.

II. Viết

Viết đoạn văn (khoảng 10 – 15 câu) nêu cảm nhận của em về tình cảm của nhà thơ với đất nước, con người được bộc lộ trong đoạn trích.

Đoạn văn tham khảo:

Đoạn trích Bài thơ của một người yêu nước mình của Trần Vàng Sao đã thể hiện thật xúc động tình yêu đất nước, con người của nhà thơ. Trước hết, tình cảm ấy được bộc lộ trực tiếp qua điệp ngữ “tôi yêu đất nước này” và những từ “như yêu”, “yêu” được lặp lại nhiều lần. Tình yêu đất nước trong thơ ông không trừu tượng mà gắn liền với những hình ảnh hết sức gần gũi, bình dị. Đó là một đất nước còn nghèo khó, lam lũ với “áo rách”, với “căn nhà dột phên không ngăn nổi gió”. Đó còn là cây cỏ trong vườn, là người mẹ “chịu khó chịu thương”, là giọng hát hay, là bài mái đẩy, câu vọng cổ thân thuộc. Nhà thơ yêu đất nước mình bằng một tình yêu chân thành, sâu nặng và thủy chung như “cây” gắn với “cội”. Đặc biệt, dù sống trong cảnh nghèo khó, con người nơi đây “vẫn yêu nhau trong từng hơi thở”, vẫn “thắp đèn đêm ngồi đợi mặt trời mai”. Cách trình bày thơ không viết hoa đầu dòng, không dấu câu càng làm cho dòng cảm xúc tuôn chảy liền mạch, không ngừng nghỉ. Qua đoạn trích, em cảm nhận được một tâm hồn yêu nước tha thiết và niềm tin mãnh liệt vào tương lai tươi sáng của đất nước. Đoạn thơ giúp em thêm yêu mến và tự hào về quê hương, con người Việt Nam.

III. Nói và nghe

Trình bày cảm xúc của em sau khi đọc một bài thơ hoặc đoạn thơ yêu thích.

Đây là yêu cầu mở, em có thể chọn bài thơ mình yêu thích. Dưới đây là một gợi ý.

Gợi ý – Cảm xúc về khổ thơ trong Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải):

Em rất xúc động khi đọc khổ thơ: “Ta làm con chim hót / Ta làm một cành hoa / Ta nhập vào hòa ca / Một nốt trầm xao xuyến.” Khổ thơ thể hiện ước nguyện chân thành, tha thiết của nhà thơ: được làm con chim mang tiếng hót, làm cành hoa tỏa hương, làm một nốt trầm trong bản hòa ca chung để góp phần làm đẹp cho cuộc đời. Điều khiến em cảm động là khát vọng cống hiến ấy rất khiêm nhường — chỉ là “một nốt trầm”, “một mùa xuân nho nhỏ” lặng lẽ dâng cho đời. Qua đó, em hiểu rằng mỗi người đều có thể đóng góp phần nhỏ bé nhưng ý nghĩa của mình cho quê hương, đất nước. Khổ thơ giúp em thêm trân trọng cuộc sống và mong muốn sống có ích hơn.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng