Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
1. Vì sao cần tham khảo tài liệu khi viết?
Khi viết, ta cần tham khảo tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau để có thể tiếp cận vấn đề một cách toàn diện và sâu sắc hơn.
2. Các cách trích dẫn tài liệu tham khảo
Tài liệu tham khảo có thể được trích dẫn theo hai cách:
- Cách dẫn trực tiếp: sử dụng nguyên văn, đặt trong dấu ngoặc kép.
- Cách dẫn gián tiếp: diễn đạt lại ý của người khác, không đặt trong dấu ngoặc kép nhưng vẫn phải ghi rõ nguồn.
Việc lựa chọn cách nào tuỳ thuộc vào mục đích của người viết.
3. Lưu ý khi trích dẫn tài liệu
Dù chọn cách dẫn nào, người viết cũng cần:
- Nêu rõ tác giả được trích dẫn và xuất xứ của tài liệu.
- Truyền tải trung thực nội dung, ý tưởng, thông tin được trích dẫn.
→ Việc tuân thủ các quy định trên thể hiện sự tôn trọng đối với công sức lao động của người khác và tránh đạo văn.
Ví dụ 1 — Trích dẫn trực tiếp:
Trong mắt mọi người, Quỳnh chỉ là một thằng hề, để tiêu khiển, để mua vui cho đám đông hồn nhiên, vô tâm: “Họ lấy anh làm trò tiêu khiển. Anh giúp họ giải buồn hoặc thoả mãn tính hiếu kì hoặc lấp đầy những phút giây nhàn rỗi.” (Trần Văn Toàn, Từ “Thằng quỷ nhỏ” của Nguyễn Nhật Ánh nghĩ về những phẩm chất của một tác phẩm viết cho thiếu nhi)
→ Tác giả đã trích dẫn nguyên văn câu trong tác phẩm Thằng quỷ nhỏ của Nguyễn Nhật Ánh, đặt trong dấu ngoặc kép và ghi rõ nguồn.
Ví dụ 2 — Trích dẫn gián tiếp:
Trần Đình Sử quan niệm đọc văn chính là hành trình người đọc khám phá ý nghĩa thú vị bên trong tác phẩm văn chương, bởi theo ông, ý nghĩa của tác phẩm là điều có sức hấp dẫn lớn đối với độc giả (“Đọc văn – cuộc chơi tìm ý nghĩa”).
→ Ý kiến của nhà nghiên cứu Trần Đình Sử được diễn đạt lại theo cách của người viết, không đặt trong dấu ngoặc kép, nhưng vẫn ghi rõ tên tác giả và xuất xứ.
II. Luyện tập
Bài tập 1 (trang 100): Trong hai cách trích dẫn tài liệu sau, cách nào đúng quy định? Dựa vào đâu em xác định như vậy?
a.
- Cách 1: Một nền giáo dục phiến diện, có thể sản sinh ra những người nông cạn về tinh thần, những con người một chiều kích.
- Cách 2: Một nền giáo dục phiến diện, có thể sản sinh ra những người nông cạn về tinh thần, “những con người một chiều kích” như Hơ-bớt Mác-kiu-dơ (Herbert Marcuse) đã nói. (Huỳnh Như Phương, Hãy cầm lấy và đọc)
→ Cách 2 đúng quy định.
Dấu hiệu nhận biết: Tác giả đã đặt phần trích dẫn trong dấu ngoặc kép (“những con người một chiều kích”) và ghi rõ tên tác giả được trích dẫn (Hơ-bớt Mác-kiu-dơ).
b.
- Cách 1: Nhưng có một điều chắc chắn, để đi đến đích, em sẽ phải trải qua không ít thử thách, gian nan. Những lúc như vậy, hãy luôn nhớ rằng, “Đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông.” (Nguyễn Bá Học). (Theo Đoàn Công Lê Huy, Câu chuyện về con đường)
- Cách 2: Nhưng có một điều chắc chắn, để đi đến đích, em sẽ phải trải qua không ít thử thách, gian nan. Những lúc như vậy, hãy luôn nhớ rằng, đường đi khó, không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông.
→ Cách 1 đúng quy định.
Dấu hiệu nhận biết: Tác giả đã đặt phần trích dẫn trong dấu ngoặc kép và ghi rõ tên tác giả (Nguyễn Bá Học) trong ngoặc đơn bên cạnh.
Bài tập 2 (trang 101): Dấu hiệu nào trong các đoạn trích sau cho thấy người viết tuân thủ quy định khi tham khảo tài liệu và trích dẫn? Từ đó, em rút ra bài học gì trong việc tham khảo và trích dẫn tài liệu?
a. Đoạn trích từ Nguyễn Đăng Na, “Người con gái Nam Xương” – một bi kịch của con người.
→ Dấu hiệu: Tác giả đã đặt các phần trích dẫn trong dấu ngoặc kép (“ở giữa dòng mà nói vọng vào: – […] thiếp chẳng thể trở về nhân gian được nữa”; “trong chốc lát, bóng nàng loang loáng mờ nhạt dần mà biến đi mất”).
b. Đoạn trích từ Lê Quang Hưng, “Nắng mới” – sự thành thực của một tâm hồn giàu mơ mộng.
→ Dấu hiệu: Tác giả đã ghi rõ nguồn của hai câu thơ “Những cô hàng xén răng đen / Cười như mùa thu toả nắng” – đó là bài thơ Bên kia sông Đuống của tác giả Hoàng Cầm.
c. Đoạn trích từ Đỗ Kim Hồi, Thạch Lam – Đôi điều cảm nhận.
→ Dấu hiệu: Tác giả đã đặt phần trích dẫn trong dấu ngoặc kép và ghi rõ tên tác giả, tác phẩm trong ngoặc đơn bên cạnh (Nguyễn Tuân, Thạch Lam, trích lại trong Thạch Lam, văn và đời).
Bài học rút ra:
- Tuỳ vào mục đích viết và tính chất của kiểu văn bản, người viết có thể trích dẫn theo nhiều cách và nêu nguồn trích dẫn với các mức độ cụ thể khác nhau.
- Luôn phải nêu rõ tác giả và xuất xứ của nguồn tài liệu.
- Phải truyền tải trung thực nội dung, ý tưởng và thông tin được trích dẫn.
Bài tập 3 (trang 101): Trong tạo lập văn bản, việc không dẫn nguồn tài liệu khi dùng lời hoặc ý của người khác và việc trích dẫn theo cách gián tiếp khác nhau như thế nào?
| Tiêu chí | Không dẫn nguồn | Trích dẫn gián tiếp |
|---|---|---|
| Dấu ngoặc kép | Không có | Không có |
| Ghi tác giả, xuất xứ | Không ghi | Có ghi rõ tên tác giả và xuất xứ |
| Bản chất | Bị coi là đạo văn (vi phạm quyền sở hữu trí tuệ) | Là cách trích dẫn hợp lệ, được chấp nhận |
Kết luận:
- Việc không dẫn nguồn tài liệu khi dùng lời hoặc ý của người khác bị coi là đạo văn – đây là hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và đạo đức học thuật.
- Việc trích dẫn theo cách gián tiếp khác hoàn toàn: tuy phần dẫn không đặt trong ngoặc kép nhưng người viết vẫn nêu rõ tên tác giả và xuất xứ của phần trích dẫn, thể hiện sự tôn trọng đối với công sức lao động của người khác.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng