Câu 1 (trang 34): Kẻ vào vở bảng hệ thống hoá kiến thức về hai văn bản đọc (Chuyện người con gái Nam Xương và Dế chọi) gồm các mục: cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, yếu tố kì ảo, chủ đề.
| Tiêu chí | Chuyện người con gái Nam Xương | Dế chọi |
|---|---|---|
| Cốt truyện | Mô phỏng cốt truyện dân gian, tổ chức theo chuỗi sự kiện sắp xếp tuyến tính, có quan hệ nhân quả chặt chẽ. | Mô phỏng cốt truyện dân gian, tổ chức theo chuỗi sự kiện sắp xếp tuyến tính, có quan hệ nhân quả chặt chẽ. |
| Nhân vật | Vũ Nương, Trương Sinh, bé Đản, mẹ Trương Sinh, Phan Lang, Linh Phi. | Thành, vợ Thành, con trai Thành, bà đồng gù, gã thiếu niên hiếu sự, tri huyện, tuần phủ, vua. |
| Không gian | – Làng Nam Xương; bến Hoàng Giang.
– Thuỷ cung (động rùa của Linh Phi, gác Triêu Dương). |
– Nhà Thành; điện thờ bà đồng; gác Đại Phật phía đông thôn.
– Huyện Hoa Âm, tỉnh Thiểm Tây; trong cung vua. |
| Thời gian | Cuối thời Trần đến đầu thời Hồ (cuối thế kỉ XIV – đầu thế kỉ XV). | Đời Tuyên Đức nhà Minh (Trung Quốc). |
| Yếu tố kì ảo | – Phan Lang nằm mộng thấy người con gái áo xanh xin tha mạng, sáng dậy thả con rùa mai xanh.
– Phan Lang gặp nạn, lạc vào động rùa, được Linh Phi cứu sống và gặp lại Vũ Nương ở thuỷ cung. – Vũ Nương hiện về trên kiệu hoa giữa dòng Hoàng Giang trong lễ giải oan rồi biến mất. |
– Bức vẽ kì lạ của bà đồng gù chỉ chỗ Thành bắt được dế quý.
– Con trai Thành sau khi nhảy xuống giếng đã hoá thân thành con dế nhỏ kì lạ, chọi thắng mọi đối thủ, biết nhảy múa theo điệu nhạc. |
| Chủ đề | Thể hiện bi kịch tan vỡ hạnh phúc gia đình của người phụ nữ; phê phán xã hội phong kiến nam quyền bất công; bày tỏ niềm thương cảm và ngợi ca phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ. | Phơi bày nghịch lí phi lí trong cuộc sống mà nguyên nhân chỉ từ một con dế nhỏ; qua đó phê phán sâu sắc chế độ phong kiến đương thời và bày tỏ niềm thương cảm đối với người dân lương thiện. |
Câu 2 (trang 35): Nêu vai trò của yếu tố kì ảo, chỉ ra mối quan hệ giữa thế giới kì ảo và thế giới hiện thực trong các văn bản đã đọc ở bài 1.
a) Vai trò của yếu tố kì ảo:
- Tháo gỡ bế tắc cho nhân vật trong những tình huống tuyệt vọng (Phan Lang cứu được rùa rồi gặp lại Vũ Nương dưới thuỷ cung; bà đồng gù chỉ đường cho Thành bắt được dế quý).
- Đẩy câu chuyện phát triển theo chủ ý sáng tạo của tác giả, dẫn đến những bước ngoặt quan trọng.
- Làm câu chuyện thêm li kì, hấp dẫn, tạo nên sức cuốn hút riêng của thể loại truyện truyền kì.
- Thể hiện ước mơ, khát vọng của nhân dân về công lí, sự công bằng (Vũ Nương được giải oan; gia đình Thành được đổi đời).
- Phản ánh hiện thực sâu sắc hơn, giúp người đọc thấy được số phận bất hạnh của con người dưới chế độ phong kiến.
b) Mối quan hệ giữa thế giới kì ảo và thế giới hiện thực:
- Hai thế giới không tách biệt mà đan xen, hoà quyện chặt chẽ trong tác phẩm.
- Thế giới kì ảo được xây dựng trên nền thế giới hiện thực (có địa danh, thời gian, nhân vật cụ thể), nhờ vậy mà câu chuyện vẫn có tính chân thực.
- Thế giới kì ảo có vai trò bổ sung, hỗ trợ thế giới hiện thực: giải quyết những nút thắt mà thế giới hiện thực không thể giải quyết được.
- Thông qua thế giới kì ảo, tác giả gửi gắm những vấn đề cốt lõi của hiện thực, thể hiện quan niệm và thái độ của mình trước cuộc đời.
Câu 3 (trang 35): Qua hai tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương và Dế chọi, hãy rút ra những đặc điểm cơ bản của thể loại truyện truyền kì.
Những đặc điểm cơ bản của thể loại truyện truyền kì:
- Sử dụng yếu tố kì ảo làm phương thức nghệ thuật chủ yếu để phản ánh hiện thực; yếu tố kì ảo và yếu tố hiện thực kết hợp, đan xen linh hoạt.
- Cốt truyện: thường mô phỏng cốt truyện dân gian hoặc dã sử, được tổ chức theo chuỗi sự kiện tuyến tính, có quan hệ nhân quả chặt chẽ.
- Nhân vật: đa dạng, phong phú, gồm ba nhóm chính: thần tiên, người trần và yêu quái. Nhân vật thường có những nét kì lạ ở nguồn gốc, ngoại hình hay năng lực siêu nhiên.
- Không gian: có sự pha trộn giữa cõi trần, cõi tiên, cõi âm; các không gian này không tách biệt mà liên thông với nhau.
- Thời gian: kết hợp chặt chẽ giữa thời gian thực (có niên đại, mốc xác định) và thời gian kì ảo (nơi cõi tiên, cõi âm – mọi thứ ngưng đọng, không giới hạn).
- Ngôn ngữ: sử dụng nhiều điển tích, điển cố và từ Hán Việt, mang tính trang nhã, uyên bác, hàm súc.
- Cuối truyện thường có lời bình của tác giả để bộc lộ tư tưởng, thái độ.
Câu 4 (trang 35): Tìm đọc thêm 3 – 4 truyện truyền kì hoặc truyện hiện đại có yếu tố kì ảo, ghi chép các thông tin cơ bản về cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, đặc điểm yếu tố kì ảo, chủ đề và nêu nhận xét về nội dung, nghệ thuật của từng truyện.
Đây là câu hỏi mở. Em có thể tham khảo một số tác phẩm sau và lập bảng tương tự câu 1 để ghi chép.
Một số tác phẩm em có thể tìm đọc:
- Chuyện chức phán sự đền Tản Viên – Nguyễn Dữ (trong Truyền kì mạn lục).
- Chuyện Phạm Tử Hư lên chơi Thiên tào – Nguyễn Dữ (trong Truyền kì mạn lục).
- Chuyện đối đáp của người tiều phu ở núi Na – Nguyễn Dữ (trong Truyền kì mạn lục).
- Một số truyện trong tập Liêu Trai chí dị – Bồ Tùng Linh.
Bảng tham khảo cho tác phẩm Chuyện chức phán sự đền Tản Viên (Nguyễn Dữ):
| Tiêu chí | Nội dung |
|---|---|
| Cốt truyện | Mô phỏng cốt truyện dân gian, tổ chức theo trật tự tuyến tính, có quan hệ nhân quả. Kể về Ngô Tử Văn – một kẻ sĩ khảng khái – đã đốt đền của tên tướng giặc họ Thôi, sau đó xuống âm phủ đối chất với Diêm Vương, vạch trần tội ác của hồn ma giặc, được phong làm phán sự đền Tản Viên. |
| Nhân vật | Ngô Tử Văn, Thổ công (vị thần coi giữ đền), hồn ma tướng giặc họ Thôi, Diêm Vương, đức Thánh Tản Viên. |
| Không gian | – Cõi trần: ngôi đền bị bỏ hoang.
– Cõi âm: âm phủ, điện Diêm Vương. – Cõi tiên: đền Tản Viên. |
| Thời gian | Cuối đời nhà Hồ – đầu đời thuộc Minh. |
| Yếu tố kì ảo | – Tử Văn đốt đền xong thì phát bệnh, bị quỷ sứ bắt xuống âm phủ.
– Cuộc đối chất nảy lửa trước điện Diêm Vương. – Tên tướng giặc bị đày xuống ngục Cửu U. – Tử Văn được sống lại sau hai ngày chết, rồi được phong làm phán sự đền Tản Viên, cưỡi gió biến mất. |
| Chủ đề | Đề cao chính nghĩa, khí phách cương trực của kẻ sĩ; khẳng định chính nghĩa nhất định thắng gian tà; phê phán cái ác, cái bất công. |
| Nội dung | Qua hình tượng Ngô Tử Văn, tác giả ca ngợi tinh thần dũng cảm, dám đứng lên chống lại cái ác, bảo vệ lẽ phải; đồng thời gửi gắm bài học nhân sinh sâu sắc về chính – tà, thiện – ác. |
| Nghệ thuật | Cốt truyện giàu kịch tính, kết cấu chặt chẽ; cách dẫn dắt khéo léo với nhiều chi tiết hấp dẫn; sử dụng nhiều yếu tố kì ảo kết hợp với chi tiết hiện thực sinh động. |
→ Gợi ý: Em hãy chọn thêm 2 – 3 tác phẩm khác, đọc kĩ và lập bảng tương tự để hoàn thành nhiệm vụ.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng