I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Nguyễn Thị Ngọc Hải (sinh năm 1944), quê ở Hà Nội, là nhà báo, nhà văn có nhiều kí sự viết về những nhân vật đặc biệt. Một số tác phẩm tiêu biểu: Tôi chết bắt đầu một thế giới sống (1997), Phạm Xuân Ẩn – tên người như cuộc đời (2002), Trần Quốc Hương – người chỉ huy tình báo (2003), Đại tướng Mai Chí Thọ (2005)…

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: Phạm Xuân Ẩn – tên người như cuộc đời là cuốn sách đầu tiên viết về Thiếu tướng tình báo, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn (1927 – 2006). Văn bản trích là phần mở đầu của cuốn sách.
• Thể loại: kí (chân dung nhân vật).
• Phương thức biểu đạt chính: tự sự kết hợp với biểu cảm, nghị luận.
• Bố cục (2 phần):
  • Phần 1: Giới thiệu chân dung Phạm Xuân Ẩn qua lời các nhà báo nước ngoài.
  • Phần 2: Đánh giá của tác giả và mong ước khi viết về Phạm Xuân Ẩn.

II. Trước khi đọc

Câu 1: Nêu hiểu biết của em về nghề tình báo.

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Theo em, nghề tình báo là công việc thu thập, phân tích những thông tin bí mật để hỗ trợ quyết định của chính phủ, tổ chức tình báo hoặc cá nhân. Người làm nghề tình báo cần có trí thông minh, lòng dũng cảm, sự kiên nhẫn và đặc biệt là lòng yêu nước, trung thành với Tổ quốc.
• Cách 2: Nghề tình báo là một nghề đặc biệt, đầy hiểm nguy. Người làm tình báo thường phải hoạt động bí mật trong lòng đối phương, đối mặt với rủi ro cao nhưng có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ an ninh quốc gia, góp phần làm nên thắng lợi trong các cuộc kháng chiến.

Câu 2: Giới thiệu ngắn gọn về một nhà tình báo nổi tiếng mà em biết.

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Em biết đến nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn – Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông hoạt động dưới vỏ bọc nhà báo cho các hãng thông tấn Mỹ, cung cấp nhiều thông tin quan trọng cho cách mạng Việt Nam trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ.
• Cách 2: Em biết đến nhà tình báo Vũ Ngọc Nhạ – một trong những nhà tình báo nổi tiếng nhất của Việt Nam. Ông từng hoạt động trong lòng chính quyền Sài Gòn cũ, được người đời gọi là “ông cố vấn”, có nhiều đóng góp to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

III. Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi

Câu 1: Văn bản cung cấp những thông tin cơ bản nào về cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn?

Văn bản cung cấp các thông tin cơ bản sau:

• 18 tuổi tham gia Vệ quốc đoàn, sau bị trả về vì thiếu vũ khí.
• Năm 1950 hoà vào phong trào học sinh sinh viên Trần Văn Ơn tại Sài Gòn.
• Trở thành lính trong quân đội Pháp – làm bí thư cho trưởng phòng chính trị.
• Năm 1952 được bác sĩ Phạm Ngọc Thạch tuyển vào Chiến khu D.
• Năm 1953 trở thành Đảng viên Cộng sản.
• Sau Hội nghị Giơ-ne-vơ, làm nhân viên dịch thuật tại Bộ Tổng tham mưu.
• Năm 1957 là sinh viên Việt Nam đầu tiên đến học báo chí ở quận Cam, sống ở Ca-li-phoóc-ni-a (Mỹ) trong hai năm, với nhiệm vụ tìm hiểu văn hoá Mỹ.
• Sau khi học ở Mỹ về, hành nghề báo chí: làm việc cho Việt Tấn xã dưới thời Ngô Đình Diệm; sau đó làm phóng viên cho các hãng nước ngoài tại Việt Nam như Roi-tơ, Time…
• Trở thành kí giả có tên tuổi, đồng thời là Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang của Quân đội Nhân dân Việt Nam.

→ Ông đã trải đời mình cùng với lịch sử kháng chiến của Việt Nam, là quân nhân trong ba quân đội khác nhau.

Câu 2: Tìm những chi tiết cho thấy các nhà báo nước ngoài đã đánh giá rất cao cuộc đời, con người Phạm Xuân Ẩn.

• Pi-tơ Rót-xơ Rên-giơ – sếp của ông tại tờ Time – đã đề nghị ông viết một cuốn sách về cuộc đời mình, với khẳng định: “Nếu không có câu chuyện của anh, một mảng quan trọng của lịch sử sẽ bị thiếu.” và đề nghị tựa sách “A man of honor: The life of Pham Xuan An” (Một người đáng trân trọng: Cuộc đời của Phạm Xuân Ẩn).
• Sau khi cả nước và thế giới biết rõ ông là tình báo, các nhà báo Mỹ hoạt động cùng thời quay lại Việt Nam vẫn đem lòng tin tưởng và kính trọng ông.
• Có những nhà báo Mỹ là bạn cũ, nay đã mất nhưng dặn lại con cái khi sang Việt Nam hãy tìm đến ông Ẩn vì “sẽ học được nhiều ở con người đó”.
• Mo-li Xây-phơ – chủ biên Chương trình 60 phút của đài CBS – viết hẳn một chương về ông trong cuốn Hồi tưởng: Khi trở lại thăm Việt Nam (1989); đánh giá ông là “nhà báo thực thụ”, “người khôn khéo”, “rất nhạy bén về các vấn đề thời cuộc”, “cởi mở, dấn thân và có óc hài hước”.
• Mo-li Xây-phơ còn cho rằng nếu Gra-ham Grin nhìn Việt Nam theo một cách nào đó, ông có thể viết cuốn tiểu thuyết Người Việt Nam trầm lặng với Phạm Xuân Ẩn là nhân vật mẫu.

Câu 3: Tác giả đã đánh giá như thế nào về Phạm Xuân Ẩn và thể hiện mong ước gì khi khắc hoạ chân dung ông?

a) Đánh giá của tác giả về Phạm Xuân Ẩn:

• Khẳng định ông là “một nhân cách, một tài năng”.
• Cho rằng đời ông là “một câu trả lời lớn cho nhiều câu hỏi vẫn làm đau đầu nhiều người bạn Mỹ”.
• Đánh giá ông có “cuộc đời của nhân vật tiểu thuyết”, là “một người Việt đặc sắc”.
• Ngưỡng mộ ông – con người “cao gầy, mỏng manh như cây sậy” nhưng có sức mạnh phi thường.

b) Mong ước của tác giả khi khắc hoạ chân dung ông:

• Muốn tìm ra “cái chất Người Việt trầm lặng” và “chất honor” (tự trọng, danh dự) trong cuộc đời ông.
• Mong mọi người Việt Nam được đón lấy “những gì dịu dàng nhất, can đảm nhất, yêu thương tươi cười nhất” từ cuộc đời ông.
• Muốn vẽ ra “bản đồ của một tâm hồn” – hình ảnh người Việt cao quý để mọi người tự hiểu về chính mình.

Câu 4: Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật trong văn bản có gì đặc sắc?

Nghệ thuật xây dựng chân dung nhân vật trong văn bản có những nét đặc sắc sau:

• Khắc hoạ chân dung theo các mốc thời gian quan trọng trong cuộc đời (tham gia Vệ quốc đoàn khi 18 tuổi, năm 1952 vào Chiến khu D, năm 1957 là sinh viên Việt Nam đầu tiên học báo chí ở Mỹ…) → tạo nên bức tranh chân thực, khách quan, có hệ thống.
• Đặt nhân vật vào tình huống đặc biệt để lí giải chiều sâu nhân cách: “Vì sao sau khi đất nước thống nhất… người Mỹ trong giới báo chí hoạt động cùng thời với ông nay trở lại Việt Nam vẫn đem lòng tin tưởng và kính trọng ông?”.
• Trích dẫn ý kiến của các nhà báo nước ngoài (Pi-tơ Rót-xơ Rên-giơ, Mo-li Xây-phơ…) → khiến chân dung nhân vật hiện lên vừa khách quan vừa đa chiều.
• Kết hợp giữa thông tin cụ thể, xác thực với cảm xúc, suy ngẫm của người viết → giúp chân dung nhân vật vừa sinh động vừa giàu chiều sâu.

Câu 5: Theo em, việc giải mã bí mật về những con người đặc biệt như Phạm Xuân Ẩn có ý nghĩa như thế nào?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Việc giải mã bí mật về những con người đặc biệt như Phạm Xuân Ẩn có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Trước hết, nó giúp người đương thời và hậu thế hiểu rõ hơn về cuộc đời, sự nghiệp của những con người đã âm thầm cống hiến cho đất nước. Đồng thời, qua đó chúng ta hiểu sâu sắc hơn về lịch sử dân tộc, về một thời kì kháng chiến gian khổ mà hào hùng. Từ những con người ấy, ta rút ra được những bài học quý giá về lòng yêu nước, sự dũng cảm, trí tuệ và nhân cách cao đẹp.
• Cách 2: Theo em, việc giải mã bí mật về Phạm Xuân Ẩn giúp chúng ta khám phá vẻ đẹp tâm hồn Việt Nam. Cuộc đời ông là minh chứng cho bản lĩnh, trí tuệ và phẩm chất cao quý của con người Việt Nam – những người có thể sống giữa lòng địch mà vẫn giữ trọn lòng yêu nước. Hiểu về ông giúp thế hệ trẻ biết trân trọng quá khứ, biết ơn những người đã hi sinh và có thêm động lực để học tập, rèn luyện, đóng góp cho đất nước.
• Cách 3: Việc giải mã bí mật về Phạm Xuân Ẩn còn có ý nghĩa lan toả những giá trị nhân văn: tinh thần “honor” – tự trọng, danh dự; sự “trầm lặng” mà mạnh mẽ; tài năng kết hợp với nhân cách cao đẹp. Đó là những giá trị không chỉ người Việt Nam mà cả bạn bè quốc tế đều ngưỡng mộ – như chính các nhà báo Mỹ đã dặn con cái mình sang Việt Nam hãy tìm gặp ông để học hỏi.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng