I. Đọc văn bản: Bến đò trưa hè (Anh Thơ)

1. Tác giả

Anh Thơ (1918 – 2005), quê ở Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh), là tác giả tập thơ Bức tranh quê (1941) – gồm những bài thơ đậm chất tả thực, thể hiện tình cảm thiết tha yêu mến vẻ đẹp của thiên nhiên, phong cảnh làng quê Việt Nam.

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: bài thơ Bến đò trưa hè in trong tập Bức tranh quê (NXB Đời nay, Hà Nội, 1941).
• Thể thơ: thơ tám chữ.
• Bố cục: 3 phần (tương ứng với 3 khổ thơ).

II. Thực hiện các yêu cầu

Chọn phương án đúng

Trả lời câu hỏi

Câu 1: Bài thơ có bố cục như thế nào?

Bài thơ có bố cục 3 phần, tương ứng với 3 khổ thơ:

• Khổ 1: Bức tranh thiên nhiên bến đò trưa hè (mây, trời, sông, cây đa, gió).
• Khổ 2: Cảnh sinh hoạt yên tĩnh của con người ở quán nước bên đường.
• Khổ 3: Cảnh ông già xuống huyện và bến sông vắng lặng.

Câu 2: Phong cảnh làng quê Việt Nam một thời được khắc hoạ rõ nét nhất qua những hình ảnh nào trong bài thơ?

Phong cảnh làng quê Việt Nam được khắc hoạ qua những hình ảnh quen thuộc, gần gũi:

• Cây đa buông rễ ngâm mình bên sông.
• Quán nước ẩn hàng bên rặng ruối.
• Dăm ba người đi chợ về ghé vào quán uống nước.
• Tiếng gà trưa gáy ở xóm xa xa.
• Ông già dắt ngựa xuống huyện, tiếng nhạc đồng lanh canh.
• Bến đò vắng, không một thuyền ghé bến, không một mái chèo khua nước.

→ Đây là những hình ảnh đặc trưng của làng quê Bắc Bộ Việt Nam thời xưa – mộc mạc, thanh bình.

Câu 3: Cảnh thiên nhiên nơi bến đò trưa hè gợi cho em ấn tượng gì?

Cảnh thiên nhiên nơi bến đò trưa hè gợi cho em ấn tượng về một khung cảnh yên bình, vắng lặng đến tịch mịch:

• Không gian như đứng yên, im lìm: mây đi vắng, trời xanh rộng rãi, sông im dòng đọng nắng, gió không một chút tăm hơi.
• Cảnh vật đậm chất thôn quê, gần gũi, thân thuộc.
• Bức tranh gợi nỗi buồn man mác – cái buồn của trưa hè vắng lặng, của thời gian dường như ngừng trôi.

→ Cảnh ấy khơi gợi trong em nỗi nhớ về những ngày yên bình ở quê và tình yêu sâu sắc dành cho làng quê Việt Nam.

Câu 4: Em có nhận xét gì về mối quan hệ giữa đặc điểm của bức tranh thiên nhiên và nhịp sống của con người trong bài thơ?

Bức tranh thiên nhiên và nhịp sống con người trong bài thơ có mối quan hệ hài hoà, đồng điệu:

• Thiên nhiên trưa hè: tĩnh lặng, ngưng đọng, không một làn gió, không một âm thanh.
• Con người cũng theo nhịp đó: dăm ba người ngồi nghỉ trong quán nước, ông già lặng lẽ dắt ngựa, không một thuyền ghé bến.
• Lí giải: trưa hè là thời điểm con người cần nghỉ ngơi tránh nắng, ít hoạt động → cảnh vật xung quanh cũng trở nên im ắng, lặng lẽ theo.

→ Sự hoà điệu giữa cảnh và người tạo nên một bức tranh quê thanh bình, mang đậm hơi thở của làng quê Việt Nam một thời.

Câu 5: Tình cảm của nhà thơ đối với thiên nhiên và đời sống con người được thể hiện như thế nào trong bài thơ?

• Tình cảm của tác giả không được bộc lộ trực tiếp mà ẩn chứa kín đáo qua từng câu thơ.
• Qua việc miêu tả chi tiết, tinh tế từng hình ảnh của làng quê – từ cây đa, quán nước, rặng ruối đến tiếng gà trưa, tiếng nhạc đồng – có thể thấy nhà thơ quan sát rất kĩ, gắn bó sâu sắc với cảnh vật quê hương.
• Mỗi cử chỉ, hoạt động của con người (dăm ba người ghé quán, ông già dắt ngựa…) đều được khắc hoạ với sự trân trọng, yêu mến.

→ Qua đó, bài thơ thể hiện tình cảm thiết tha yêu mến vẻ đẹp thiên nhiên và phong cảnh làng quê Việt Nam của Anh Thơ – một tình yêu lặng lẽ mà sâu lắng.

III. Viết

Viết đoạn văn (khoảng 10 – 15 câu) trình bày cảm nghĩ của em về bài thơ Bến đò trưa hè ở phần Đọc.

Đoạn văn tham khảo:

Bài thơ Bến đò trưa hè của nữ thi sĩ Anh Thơ đã để lại trong em ấn tượng thật sâu sắc về vẻ đẹp bình dị, thân thuộc của làng quê Việt Nam một thời. Bằng thể thơ tám chữ với ngôn ngữ giản dị, tinh tế, tác giả đã vẽ nên một bức tranh quê trưa hè vắng lặng, tĩnh mịch đến đáng yêu. Mở đầu bài thơ là khung cảnh thiên nhiên ngưng đọng: “Mây đi vắng, trời xanh buồn rộng rãi… Sông im dòng đọng nắng đứng không trôi” – mọi thứ như đứng yên trong cái nắng trưa hè oi ả. Tiếp đó là cảnh sinh hoạt thanh bình ở quán nước với dăm ba người về chợ ghé vào nghỉ chân, lẫn trong tiếng gà trưa gáy ở xóm xa xa. Đến khổ thơ cuối, hình ảnh ông già dắt ngựa xuống huyện và bến đò vắng không một thuyền ghé càng tô đậm vẻ tịch mịch của buổi trưa hè. Nhà thơ đã sử dụng tài tình các biện pháp nghệ thuật như nhân hoá (“mây đi vắng, trời buồn”), các từ láy gợi cảm (“rộng rãi, uể oải, vòi vọi, xa xa”) để khắc hoạ sống động cảnh vật và con người. Đặc biệt, tình cảm của tác giả không bộc lộ trực tiếp mà thấm đẫm trong từng câu chữ – đó là tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương tha thiết, sâu lắng. Đọc bài thơ, em như được trở về với khung cảnh làng quê thân thương, được cảm nhận hơi thở của một thời đã xa. Bài thơ giúp em hiểu rằng vẻ đẹp của quê hương không nằm ở những điều to lớn mà chính ở những hình ảnh giản dị, thân thuộc xung quanh ta. Em càng thêm yêu quý và trân trọng vẻ đẹp bình dị của làng quê Việt Nam.

IV. Nói và nghe

Tiến hành một cuộc phỏng vấn ngắn về một trong những vấn đề sau: – Khi xa quê hương, điều gì sẽ trở thành hành trang không thể thiếu trong tâm hồn mỗi con người? – Trở thành công dân toàn cầu trong một thế giới hội nhập và đầy biến động có làm chúng ta lãng quên truyền thống và phai nhạt bản sắc dân tộc? – Thơ có còn sức thu hút với bạn đọc trong thời đại của công nghệ số và các phương tiện nghe – nhìn?

Cuộc phỏng vấn tham khảo: “Khi xa quê hương, điều gì sẽ trở thành hành trang không thể thiếu trong tâm hồn mỗi con người?”

Bối cảnh: Bạn Minh (phóng viên – PV) phỏng vấn bạn Hà (người được phỏng vấn – H) – một học sinh sắp lên thành phố lớn để học tập, xa rời quê hương lần đầu tiên.

PV: Chào bạn Hà! Sắp tới bạn sẽ rời quê hương để lên thành phố học. Đầu tiên, theo bạn, “quê hương” có ý nghĩa như thế nào với mỗi con người?

H: Cảm ơn bạn Minh. Với mình, quê hương là nơi mình sinh ra, lớn lên, gắn liền với bao kỉ niệm tuổi thơ – từ cây đa bến nước, mái nhà thân thương đến lời ru của bà, của mẹ. Quê hương như một người mẹ hiền, nuôi dưỡng tâm hồn và là cội nguồn mà mỗi người không bao giờ quên được.

PV: Khi rời xa quê hương, theo bạn, điều gì sẽ trở thành hành trang không thể thiếu trong tâm hồn mỗi người?

H: Mình nghĩ hành trang quý giá nhất chính là kí ức về quê hương – những hình ảnh thân thương, tiếng nói quê nhà, hương vị của những món ăn mẹ nấu… Bên cạnh đó là tình yêu thương của gia đình và những giá trị, lời dạy mà ông bà, cha mẹ đã truyền lại. Tất cả những điều ấy sẽ là điểm tựa giúp ta vững vàng nơi xa.

PV: Bạn có nghĩ rằng tình yêu quê hương sẽ giúp ích gì cho hành trình phía trước không?

H: Mình tin chắc là có. Tình yêu quê hương sẽ là động lực để mình cố gắng học tập và làm việc tốt, để sau này có thể đóng góp xây dựng quê nhà. Nó cũng giúp mình không quên cội nguồn, sống trung thực, tử tế dù ở bất cứ đâu. Khi gặp khó khăn, chỉ cần nhớ về quê hương là mình lại có thêm sức mạnh để vượt qua.

PV: Bạn có lời nhắn gửi gì đến các bạn cùng lứa tuổi đang chuẩn bị rời xa quê hương không?

H: Mình muốn nhắn với các bạn rằng: hãy mang theo quê hương trong trái tim dù đi đến bất cứ nơi đâu. Đừng quên những người thân yêu, đừng quên giọng nói quê nhà, đừng quên gốc gác của mình. Và khi đã trưởng thành, hãy quay về để góp sức xây dựng quê hương ngày càng đẹp hơn.

PV: Cảm ơn bạn Hà về những chia sẻ rất chân thành và sâu sắc. Chúc bạn lên đường thuận lợi và luôn giữ trong tim hình bóng quê hương!

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng