Câu 1: Lập bảng ghi lại những đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của hai bài thơ Tiếng Việt (Lưu Quang Vũ), Mưa xuân (Nguyễn Bính).
| Phương diện | Tiếng Việt (Lưu Quang Vũ) | Mưa xuân (Nguyễn Bính) |
|---|---|---|
| Thể thơ | Thơ tám chữ | Thơ bảy chữ |
| Chủ thể trữ tình | Người con đất Việt yêu tha thiết tiếng mẹ đẻ (mang hình bóng nhà thơ) | Cô gái thôn quê xưng “em” (nhà thơ nhập vai) |
| Đề tài | Tiếng nói dân tộc – tiếng Việt | Mùa xuân làng quê Bắc Bộ và mối tình đầu của thiếu nữ |
| Nội dung | Ca ngợi vẻ đẹp, sức sống trường tồn của tiếng Việt; thể hiện tình yêu, sự gắn bó, ý thức trách nhiệm với tiếng mẹ đẻ; qua đó bày tỏ tình yêu quê hương, đất nước. | Khắc hoạ bức tranh mùa xuân thanh bình, mộc mạc của làng quê Bắc Bộ; diễn tả tinh tế những rung động đầu đời của một thiếu nữ thôn quê: trong sáng, mộng mơ, khát khao yêu thương. |
| Cảm hứng chủ đạo | Ca ngợi tiếng Việt, niềm tin vào sức sống trường tồn của tiếng nói dân tộc; tình yêu tha thiết với tiếng mẹ đẻ. | Khúc hát về mùa xuân đất trời và mùa xuân đời người; ca ngợi sự trong trẻo, ngây thơ, sức sống và khát vọng tình yêu của tuổi trẻ. |
| Bố cục, kết cấu | 3 phần: cảm nhận đời thường → vẻ đẹp & sức sống trường tồn → trách nhiệm với tiếng nói dân tộc. Kết cấu song hành. | 3 phần: tự bạch → câu chuyện hẹn hò → xuân vãn và niềm hi vọng. Kết cấu lặp lại đối xứng. |
| Ngôn ngữ | Giàu hình ảnh, giàu nhạc tính; nhiều liên tưởng tinh tế. | Mộc mạc, gần gũi với ca dao, đậm chất dân gian; giàu sức gợi. |
| Biện pháp tu từ | So sánh, ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, điệp ngữ, điệp cấu trúc. | So sánh, nhân hoá, kết cấu đối xứng giữa các hình ảnh. |
Câu 2: Tìm đọc một số bài thơ của Lưu Quang Vũ và Nguyễn Bính. Trao đổi với các bạn về những nét đặc sắc trong sáng tác của mỗi nhà thơ.
a) Gợi ý một số bài thơ để tìm đọc:
- Lưu Quang Vũ: Vườn trong phố, Gió và tình yêu thổi trên đất nước tôi, Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa, Mây trắng của đời tôi…
- Nguyễn Bính: Chân quê, Tương tư, Lỡ bước sang ngang, Cô hái mơ, Xuân về…
b) Nét đặc sắc trong sáng tác của mỗi nhà thơ:
- Lưu Quang Vũ: thơ bay bổng, tài hoa, giàu cảm xúc, nhiều trăn trở, khát khao. Ông thường viết về tình yêu, quê hương, đất nước với cảm hứng mãnh liệt, sâu sắc. Ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, giàu chất trữ tình.
- Nguyễn Bính: thơ đằm thắm, thiết tha, gần gũi với ca dao, mang đậm hồn quê. Ông được mệnh danh là “thi sĩ của đồng quê” với những bài thơ thể hiện tình yêu sâu nặng đối với làng quê Việt Nam và những giá trị văn hoá truyền thống. Ngôn ngữ thơ mộc mạc, dung dị, giàu nhạc tính.
Câu 3: Chia sẻ quan niệm về thơ ca, Thế Lữ viết:
Với Nàng Thơ, tôi có đàn muôn điệu; Với Nàng Thơ, tôi có bút muôn màu. (Cây đàn muôn điệu)
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trình bày suy nghĩ của em về quan niệm đó.
Đoạn văn tham khảo 1:
Hai câu thơ của Thế Lữ trong bài Cây đàn muôn điệu đã thể hiện một quan niệm sâu sắc về thơ ca. Bằng hai hình ảnh ẩn dụ “đàn muôn điệu” và “bút muôn màu”, nhà thơ khẳng định thơ ca là một thế giới phong phú, đa dạng và không có giới hạn. “Đàn muôn điệu” gợi lên sự phong phú về cảm xúc, giai điệu, âm hưởng của thơ; còn “bút muôn màu” lại gợi sự đa dạng về đề tài, hình ảnh, sắc thái. Quan niệm đó cho thấy người nghệ sĩ có thể dùng thơ để diễn tả mọi cung bậc tình cảm của con người, mọi vẻ đẹp của thiên nhiên và cuộc sống. Đọc các bài thơ trong bài học này, em càng thấm thía quan niệm ấy: Tiếng Việt của Lưu Quang Vũ ngân nga niềm tự hào sâu lắng về tiếng mẹ đẻ, còn Mưa xuân của Nguyễn Bính lại đằm thắm chất quê và xôn xao những rung động đầu đời. Mỗi bài thơ là một “điệu” riêng, một “màu” riêng, làm nên “hồn thơ muôn điệu” của nền thi ca dân tộc. Em nghĩ rằng chính sự đa dạng, phong phú đó đã làm nên sức sống bền lâu của thơ ca trong lòng người đọc.
Đoạn văn tham khảo 2:
Quan niệm về thơ ca của Thế Lữ trong hai câu thơ “Với Nàng Thơ, tôi có đàn muôn điệu; Với Nàng Thơ, tôi có bút muôn màu” là một quan niệm rất đẹp và sâu sắc. Hình ảnh “Nàng Thơ” được Thế Lữ nhân hoá như một người bạn tri kỉ, gắn bó với người nghệ sĩ. Còn “đàn muôn điệu” và “bút muôn màu” là hai ẩn dụ đẹp, gợi sự phong phú vô tận về cảm xúc, âm hưởng và sắc thái của thơ ca. Theo Thế Lữ, thơ ca có thể diễn tả mọi cung bậc tình cảm và vẽ nên muôn vàn vẻ đẹp của cuộc sống. Đây cũng chính là chủ đề của bài học “Hồn thơ muôn điệu”: mỗi nhà thơ là một tâm hồn riêng, một tiếng nói riêng. Lưu Quang Vũ đem đến cho ta niềm tự hào về tiếng Việt; Nguyễn Bính lại đưa ta về với hồn quê đằm thắm. Đọc thơ, em được sống nhiều cuộc đời, được trải nghiệm nhiều cảm xúc, được nhìn cuộc sống bằng nhiều góc nhìn khác nhau. Em tin rằng, dù xã hội có phát triển đến đâu, thơ ca vẫn luôn là người bạn đồng hành thân thiết của tâm hồn mỗi người.
Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng