I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Vũ Trinh (1759 – 1828), người làng Xuân Lan, huyện Lương Tài, trấn Kinh Bắc (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh). Ông sáng tác cả thơ và văn xuôi; tác phẩm văn xuôi tiêu biểu là Lan Trì kiến văn lục.

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: trích từ tập truyện viết bằng chữ Hán Lan Trì kiến văn lục (là truyện thứ 8 trong 45 truyện).
• Thể loại: truyện trung đại. Kiểu văn bản: tự sự.
• Bố cục: 2 phần (Câu chuyện thứ nhất: con hổ với bà đỡ Trần / Câu chuyện thứ hai: con hổ với bác tiều phu).
• Nội dung khái quát: mượn chuyện con hổ để nói về lòng biết ơn, sống ân nghĩa, thủy chung.

II. Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi

Câu 1. Các con hổ đã được bà đỡ Trần và bác tiều phu giúp đỡ như thế nào?

• Bà đỡ Trần đỡ đẻ giúp hổ cái (hòa thuốc cho uống, xoa bóp bụng cho đến khi hổ sinh con).
• Bác tiều phu lấy khúc xương bò mắc trong họng con hổ trán trắng ra.

→ Cả hai đều giúp hổ rất tận tình, hết lòng.

Câu 2. Hổ đã làm những gì để tri ân người giúp đỡ mình?

• Con hổ với bà đỡ Trần: quỳ xuống tỏ lòng biết ơn, tặng bà một khối bạc (hơn mười lạng), dẫn bà ra khỏi rừng an toàn, cúi đầu quẫy đuôi tiễn biệt rồi mới gầm lớn rời đi.
• Con hổ với bác tiều phu: nhìn kĩ mặt bác để ghi nhớ ân nhân; mấy hôm sau mang một con hươu đến tặng; khi bác mất thì đến bên mộ dụi đầu vào quan tài, gầm gào tiễn biệt; nhiều chục năm sau, mỗi dịp giỗ bác lại mang hươu, lợn đến để ngoài cửa.

Câu 3. Em cảm nhận được điều gì về tiếng gầm của hai con hổ ở phần cuối mỗi câu chuyện?

Tiếng gầm của hai con hổ đều là tiếng gầm của lòng biết ơn, như một lời chào, lời cảm tạ ân nhân. Riêng tiếng gầm của con hổ ở câu chuyện thứ hai (bên mộ bác tiều) còn chứa đựng nỗi đau xót, thương tiếc người đã khuất.

Câu 4. Mượn hình tượng con hổ có nghĩa, tác phẩm đã gửi gắm bài học đạo lí nào cho con người?

Tác phẩm đề cao lối sống ân nghĩa, thủy chung: con người cần biết ơn và đền đáp những ai đã giúp đỡ mình. Việc mượn hình tượng con hổ — vốn là loài vật hung dữ – mà vẫn sống có nghĩa, có tình càng khiến bài học đạo lí thêm sâu sắc, thấm thía (loài vật còn biết ơn nghĩa, huống chi con người).

Câu 5. Việc tác giả ghép hai câu chuyện khác nhau vào trong cùng một văn bản có ý nghĩa gì? Theo em, nếu bớt đi một câu chuyện, ý nghĩa của văn bản có thể bị ảnh hưởng như thế nào?

• Việc ghép hai câu chuyện giúp nhấn mạnh, tô đậm chủ đề về lòng biết ơn và lối sống ân nghĩa: cả hai con hổ tuy ở hai hoàn cảnh khác nhau nhưng đều biết đền ơn.
• Hai câu chuyện bổ sung cho nhau theo mức độ tăng tiến: con hổ thứ nhất đền ơn ngay khi được giúp; con hổ thứ hai nhớ ơn suốt nhiều chục năm, cả khi ân nhân đã mất. Nếu bớt một câu chuyện, bài học đạo lí sẽ kém sâu sắc và sức thuyết phục của văn bản sẽ giảm đi.

Câu 6. Nêu cảm nghĩ về một chi tiết em thấy ấn tượng nhất trong truyện.

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau:

• Cách 1: Em ấn tượng nhất với chi tiết con hổ thứ hai đến bên mộ bác tiều, dụi đầu vào quan tài và gầm gào. Chi tiết cho thấy con hổ thực sự thương tiếc ân nhân như một con người trọng nghĩa tình, khiến em rất xúc động.
• Cách 2: Em ấn tượng nhất với chi tiết mỗi dịp giỗ bác tiều, con hổ lại mang hươu, lợn đến để ngoài cửa suốt mấy chục năm. Lòng biết ơn bền bỉ, trước sau như một ấy thật đáng khâm phục.
• Cách 3: Em ấn tượng nhất với chi tiết con hổ đực quỳ xuống, chảy nước mắt cầu cứu bà đỡ Trần cứu hổ cái. Hình ảnh con hổ dữ mà biết lo lắng, van xin cho bạn đời khiến em thấy thật cảm động.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng