I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

Huỳnh Như Phương sinh năm 1955, quê ở Quảng Ngãi nay là tỉnh Kon Tum; là giảng viên đại học, nhà nghiên cứu phê bình văn học. Một số tác phẩm chính: Dẫn vào tác phẩm văn chương (1986), Trường phái Hình thức Nga (2007), Những nguồn cảm hứng trong văn học (2008), Hãy cầm lấy và đọc (2016), Giấc mơ, cảnh tượng và cái nhìn (2019).

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: trích từ cuốn Hãy cầm lấy và đọc (NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, 2016).
• Thể loại: văn bản nghị luận (bàn về một vấn đề đời sống).
• Phương thức biểu đạt: nghị luận.
• Vấn đề bàn luận: việc đọc sách — vai trò, tầm quan trọng của sách và cách khắc phục sự sa sút của văn hóa đọc.

3. Bố cục (3 phần)

• Mở bài: câu chuyện về động lực đọc sách của Thánh Au-gu-xtinh → nêu vấn đề.
• Thân bài: vai trò, sự kì diệu của sách và việc đọc; giải pháp khắc phục sự sa sút của văn hóa đọc.
• Kết bài: nhắc lại thông điệp về việc đọc sách.

4. Giá trị nội dung và nghệ thuật

• Nội dung: khẳng định tầm quan trọng của việc đọc sách và tính cấp thiết của việc khắc phục sự sa sút văn hóa đọc; đồng thời truyền cảm hứng, kêu gọi mọi người yêu sách, đọc sách để mở mang tri thức và nuôi dưỡng đời sống tinh thần.
• Nghệ thuật: lối dẫn dắt độc đáo (mở đầu bằng câu chuyện); lập luận chặt chẽ; lí lẽ và bằng chứng thuyết phục.

II. Trước khi đọc

Câu 1. Nêu một câu danh ngôn nói về sách hoặc việc đọc sách mà em cho là có ý nghĩa.

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các câu sau.

• “Sách là ngọn đèn sáng bất diệt của trí tuệ con người.”
• “Sách mở ra trước mắt tôi những chân trời mới.” (M. Go-rơ-ki)
• “Đọc sách hay cũng giống như trò chuyện với những bộ óc tuyệt vời nhất.”

Câu 2. Em thích đọc loại sách nào? Em đã từng thu nhận được điều gì bổ ích sau khi đọc một cuốn sách?

Câu hỏi mở, em có thể tham khảo một trong các cách sau.

• Cách 1: Em thích đọc truyện ngắn. Sau khi đọc các truyện về đề tài gia đình, em hiểu hơn về tình cảm cha mẹ và biết trân trọng những người thân yêu của mình.
• Cách 2: Em thích đọc sách khoa học. Nhờ đọc, em biết thêm nhiều điều thú vị về thế giới tự nhiên và rèn được thói quen quan sát, tìm tòi.

III. Trong khi đọc

1. Câu chuyện kết nối với vấn đề nghị luận như thế nào? Câu chuyện Thánh Au-gu-xtinh nghe được lời “Hãy cầm lấy và đọc” rồi đi sâu nghiên cứu và trở thành nhà tư tưởng lớn. Câu nói ấy trở thành thông điệp, đồng thời là vấn đề được tác giả bàn luận: lời mời gọi mọi người hãy đọc sách.

2. Lí lẽ và bằng chứng khẳng định vai trò của sách:

• Lí lẽ: đọc là một cách nạp năng lượng cho sự sống tinh thần; đọc là nhu cầu không thể thiếu của con người.
• Bằng chứng: người tuyệt thực, không ăn uống có thể chết; người không đọc, không xem, không nghe cũng có thể “chết” dần dần.

3. Làm cách nào để khắc phục sự sa sút của văn hóa đọc? Cần tính đến cả hai phương diện: chủ thể đọc (phải có người ham đọc) và đối tượng đọc (phải có sách hay). Hai điều này tác động qua lại với nhau.

4. Cách kết văn bản có gì độc đáo? Văn bản kết thúc bằng câu tiếng La-tinh “Tolle et lege” cùng lời dịch “Xin hãy cầm lấy và đọc”. Cách kết ngắn gọn, lặp lại và nhấn mạnh thông điệp, vừa trang trọng vừa như một lời mời gọi tha thiết.

IV. Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi

Câu 1. Văn bản tập trung bàn về vấn đề gì? Dựa vào đâu em nhận biết được điều đó?

Văn bản bàn về việc đọc sách. Em nhận biết qua: nhan đề Hãy cầm lấy và đọc; mở bài (câu chuyện về động lực đọc sách của Thánh Au-gu-xtinh); thân bài (các đoạn đều nói về việc đọc sách); kết bài (nhắc lại thông điệp đọc sách).

Câu 2. Tóm lược một số ý kiến được tác giả lần lượt trình bày trong văn bản.

• Câu chuyện về việc lĩnh hội “sứ mệnh” đọc sách, nghiên cứu của Thánh Au-gu-xtinh.
• Vai trò của việc đọc sách đối với đời sống tinh thần của con người.
• Sự khuyến khích đọc sách đến từ những người có trách nhiệm với ta (thầy giáo, cha mẹ, bạn bè).
• Sự kì diệu của sách và tác dụng to lớn của việc đọc sách.
• Việc đọc sách trong điều kiện hình thức sách thay đổi (in-tơ-nét, sách điện tử).
• Giải pháp cho tình trạng sa sút của văn hóa đọc.
• Nhắc lại thông điệp về việc đọc sách.

Câu 3. Chỉ ra câu văn thể hiện cách lí giải của tác giả về thông điệp “Hãy cầm lấy và đọc”. Em có đồng ý với cách lí giải đó không? Vì sao?

• Câu văn: “hãy tiếp xúc trực tiếp với một cuốn sách, hãy tự trải nghiệm mà không bước qua một trung gian nào”.
• Ý kiến của em: Em đồng ý với cách lí giải đó. Vì khi tự mình đọc sách, ta mới trực tiếp cảm nhận được nội dung bằng chính suy nghĩ và tâm hồn mình, không phụ thuộc vào cảm nhận của người khác. Cùng một trang sách, mỗi người sẽ rút ra những điều khác nhau, nên việc tự đọc, tự trải nghiệm là cách tiếp nhận sách ý nghĩa nhất.

Câu 4. Tác giả đã dùng những lí lẽ và bằng chứng nào để khẳng định trong thế giới hiện đại, khi các phương tiện nghe nhìn phát triển không ngừng, con người vẫn cần phải đọc sách?

• Lí lẽ: dù phương tiện nghe nhìn phát triển, đọc vẫn là nhu cầu không thể thiếu; chữ trên trang sách hàm chứa văn hóa của một dân tộc, kích thích trí tưởng tượng, gợi lên tư duy hồi đáp, phản biện và là cầu nối giữa các thế hệ, các không gian văn hóa.
• Bằng chứng: trang giấy và chữ in chỉ là giấy và mực mà chứa đựng cả thế giới, phơi bày bí ẩn của thiên nhiên, vũ trụ, xã hội, con người; nhờ đọc sách mà ta hiểu đời, hiểu người, hiểu chính mình; đọc một cuốn sách hay như bị cuốn vào niềm say mê, khoái cảm.

Câu 5. Theo tác giả, cần có những điều kiện gì để giải quyết tình trạng sa sút của văn hóa đọc hiện nay? Em có tán thành với ý kiến đó không? Vì sao?

• Điều kiện: cần cả hai phương diện — chủ thể đọc (người ham đọc, có nền tảng văn hóa cần thiết) và đối tượng đọc (sách hay). Thiếu một trong hai thì tình trạng này khó cải thiện.
• Ý kiến của em: Em tán thành. Vì nếu chỉ có sách hay mà người đọc không ham đọc thì sách vẫn bị bỏ phí; ngược lại, người ham đọc mà thiếu sách hay cũng không thể bồi đắp tri thức. Hai yếu tố này phải đi cùng nhau thì văn hóa đọc mới phát triển.

Câu 6. Từ nội dung văn bản, theo em có thể xem đọc sách là một kiểu trải nghiệm được không? Vì sao?

Có thể xem đọc sách là một kiểu trải nghiệm. Trải nghiệm là việc ta trực tiếp trải qua, chứng kiến điều gì đó và rút ra những cảm xúc, suy nghĩ, bài học cho bản thân. Khi đọc sách, ta được mở mang trí tuệ, làm giàu cảm xúc, hiểu thêm về thế giới, về con người và chính mình; có khi như được du hành về quá khứ, đến miền đất lạ hay sống cùng những số phận khác. Vì đem lại nhiều điều phong phú cho đời sống tinh thần như vậy nên đọc sách hoàn toàn có thể coi là một kiểu trải nghiệm.

V. Viết kết nối với đọc

Viết đoạn văn (khoảng 5 – 7 câu) với chủ đề: Sách là để đọc, không phải để trưng bày.

Đoạn văn tham khảo 1:

Sách là sản phẩm kết tinh tri thức và tâm huyết của con người, sinh ra là để được đọc chứ không phải để trưng bày. Khi ta mở sách ra đọc, kho tàng kiến thức và những bài học quý giá trong đó mới thực sự sống dậy và giúp ích cho ta. Ngược lại, một cuốn sách đẹp nhưng chỉ để trên giá cho sang trọng thì cũng chỉ là vật trang trí, dần phủ bụi theo thời gian. Đọc sách giúp ta mở mang hiểu biết, nuôi dưỡng tâm hồn và hoàn thiện bản thân. Vì vậy, mỗi chúng ta hãy biến những cuốn sách thành người bạn đồng hành, chăm chỉ đọc và suy ngẫm. Có như thế, sách mới phát huy được hết giá trị thật sự của nó.

Đoạn văn tham khảo 2:

Có người mua thật nhiều sách đẹp xếp đầy tủ kính nhưng chưa từng mở ra đọc một lần. Đó là một sự lãng phí, bởi giá trị của sách nằm ở nội dung bên trong chứ không phải ở vẻ ngoài hay số lượng. Một cuốn sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó được đọc, được thấu hiểu và biến thành tri thức, cảm xúc trong tâm hồn người đọc. Khi đọc, ta như được trò chuyện với tác giả và khám phá bao điều mới mẻ về thế giới, con người. Vì thế, sách là để đọc, không phải để trưng bày. Hãy cầm lấy và đọc để mỗi cuốn sách đều có cơ hội kể câu chuyện của riêng mình.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng