I. Lý thuyết trọng tâm

• Thành phần chính của câu gồm chủ ngữ và vị ngữ. Chủ ngữ, vị ngữ có thể là một từ hoặc một cụm từ.
• Dùng cụm từ làm chủ ngữ hoặc vị ngữ (tức mở rộng thành phần chính bằng cụm từ) giúp câu cung cấp thông tin cụ thể, chi tiết hơn, khiến sự vật, sự việc được miêu tả sinh động, rõ ràng hơn.

Ví dụ:

• Mở rộng chủ ngữ: Ong bay. → Những chú ong vàng bay. (chủ ngữ rõ hơn về số lượng, màu sắc).
• Mở rộng vị ngữ: Ong bay. → Ong bay lượn quanh khóm hoa. (vị ngữ rõ hơn về cách thức, địa điểm).

II. Trả lời câu hỏi

Câu 1

Trong đoạn văn, Đoàn Giỏi dùng các câu mở rộng thành phần vị ngữ bằng cụm từ để miêu tả cảnh vật rừng U Minh. Hãy chỉ ra tác dụng của việc mở rộng vị ngữ.

Các vị ngữ đều là cụm từ: hót líu lo; bốc hương hoa tràm thơm ngây ngất; đưa mùi hương ngọt lan ra, phảng phất khắp rừng; luôn luôn biến đổi từ xanh hóa vàng…

→ Tác dụng: giúp miêu tả cảnh vật rừng U Minh cụ thể, sinh động qua nhiều giác quan (âm thanh, hương thơm, màu sắc); làm nổi bật vẻ đẹp đầy sức sống, có hồn của bức tranh thiên nhiên.

Câu 2

Chủ ngữ trong các câu sau là một cụm từ. Hãy thử rút gọn và nhận xét sự thay đổi nghĩa của câu.

• a. Một tiếng lá rơi lúc này → rút gọn: Tiếng lá. Câu mất thông tin về số lượng (một) và thời gian (lúc này).
• b. Phút yên tĩnh của rừng ban mai → rút gọn: Phút yên tĩnh. Câu mất thông tin hạn định (của rừng ban mai).
• c. Mấy con gầm ghì sắc lông màu xanh → rút gọn: Mấy con gầm ghì. Câu mất thông tin về đặc điểm (sắc lông màu xanh).

→ Nhận xét: mở rộng chủ ngữ bằng cụm từ giúp câu nêu thông tin cụ thể, chi tiết hơn về sự vật.

Câu 3

Vị ngữ trong các câu sau là một cụm từ. Hãy thử rút gọn và nhận xét sự thay đổi nghĩa của câu.

• a. vẫn không rời tổ ong lúc nhúc trên cây tràm thấp kia → rút gọn: vẫn không rời tổ ong. Câu mất thông tin về đặc điểm, vị trí của tổ ong (lúc nhúc trên cây tràm thấp kia).
• b. im lặng quá → rút gọn: im lặng. Câu mất thông tin về mức độ (quá).
• c. lại lợp, bện bằng rơm đủ kiểu, hình thù khác nhau → rút gọn: lại lợp, bện. Câu mất thông tin về đặc điểm, kiểu dáng của tổ ong (bằng rơm đủ kiểu, hình thù khác nhau).

→ Nhận xét: mở rộng vị ngữ bằng cụm từ giúp câu miêu tả hoạt động, trạng thái cụ thể, sinh động hơn.

Câu 4

Các câu sau có thành phần chính là một từ. Hãy mở rộng thành phần chính của câu thành cụm từ.

Đây là câu hỏi mở, em có thể tham khảo một trong các cách sau.

• a. Gió thổi.
  • Cách 1: Gió trên núi thổi rất dữ dội.
  • Cách 2: Cơn gió đầu mùa thổi nhè nhẹ.
• b. Không khí trong lành.
  • Cách 1: Không khí buổi sớm trong lành.
  • Cách 2: Không khí ở vùng quê thật trong lành, mát mẻ.
• c. Ong bay.
  • Cách 1: Những chú ong vàng bay trên từng cánh hoa.
  • Cách 2: Đàn ong mật bay vù vù quanh tổ.

Thầy Nguyễn Thái Nhật Luật

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 8+ năm kinh nghiệm tại THCS Hồng Bàng