Bài tập Khtn 9 Bài 15: Tác dụng của dòng điện xoay chiều (22 bài tập)

Lớp 9 · KHTN Bài 15

Tác dụng của dòng điện xoay chiều

Bốn tác dụng: nhiệt, phát sáng, từ & sinh lí

1
Tác dụng nhiệt

Trong đời sống, ta không nhìn thấy dòng điện xoay chiều chạy qua các thiết bị, nhưng nhận biết được sự tồn tại của nó qua các tác dụng mà nó gây ra. Dòng điện xoay chiều có 4 tác dụng chính: nhiệt, phát sáng, từ và sinh lí.

TÁC DỤNG NHIỆT
Khi dòng điện xoay chiều chạy qua vật dẫn (dây điện trở, dây tóc bóng đèn, thanh đốt…), nó làm vật dẫn đó nóng lên.

Đây là quá trình điện năng chuyển hoá thành nhiệt năng. Tác dụng nhiệt được ứng dụng rất nhiều trong các thiết bị gia dụng hằng ngày.

▸ Ví dụ trong đời sống

🔥 Bình nóng lạnhThanh đốt làm nóng nước
Ấm điệnĐun sôi nước nhanh
💨 Máy sấy tócThổi hơi nóng
👔 Bàn làLà phẳng quần áo
🍳 Bếp điệnNấu nướng
🔥 Lò nướngNướng thức ăn
Lưu ý: Một thiết bị có thể có nhiều tác dụng cùng lúc. Ví dụ máy sấy tóc có cả tác dụng nhiệt (hơi nóng) và tác dụng từ (motor quay tạo gió). Riêng ấm điện, bàn là, bình nóng lạnh CHỈ có tác dụng nhiệt (không phát sáng, không có motor).
2
Tác dụng phát sáng
TÁC DỤNG PHÁT SÁNG
Dòng điện xoay chiều chạy qua các loại đèn điện (đèn sợi đốt, đèn huỳnh quang…) làm các đèn phát sáng.

Đây là quá trình điện năng chuyển hoá thành quang năng, phục vụ chiếu sáng trong nhà ở, đường phố, trang trí…

▸ Các loại đèn phổ biến

Đèn sợi đốt (đèn dây tóc)
Dòng điện làm dây tóc nóng đỏ rồi phát sáng.
Vừa có tác dụng phát sáng, vừa có tác dụng nhiệt (bóng đèn rất nóng khi bật lâu).
Đèn huỳnh quang (đèn tuýp)
Dòng điện kích thích chất huỳnh quang phủ trong ống phát sáng. Tiết kiệm điện hơn đèn sợi đốt.
Đèn LED
Dòng xoay chiều được chỉnh lưu thành dòng một chiều rồi cấp cho LED. Hiệu suất cao, tuổi thọ dài.
Phân biệt quan trọng
Đèn sợi đốt: vừa phát sáng vừa toả nhiệt (bóng đèn rất nóng khi bật lâu).
Ấm điện: chỉ có tác dụng nhiệt — KHÔNG phát sáng.
→ Trong bài tập phân biệt, hãy nhớ rõ điểm này.
3
Tác dụng từ
TÁC DỤNG TỪ
Dòng điện xoay chiều chạy trong dây dẫn thẳng hay trong cuộn dây dẫn sẽ sinh ra từ trường xung quanh nó.

▸ Thí nghiệm kiểm chứng tác dụng từ

~ Nguồn AC K Cuộn dây Đinh sắt ⬆ bị hút
Đóng K → dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây → cuộn dây trở thành nam châm điện → hút đinh sắt

Hiện tượng: Khi đóng công tắc K cho dòng điện xoay chiều chạy qua cuộn dây, các đinh sắt đặt gần cuộn dây bị hút lên.

Kết luận: Cuộn dây có từ trường → dòng điện xoay chiều có tác dụng từ.

▸ Ứng dụng tác dụng từ

🧲 Nam châm điệnHút sắt thép
🌀 Quạt điệnMotor quay
🧺 Máy giặtLồng quay
💧 Máy bơmBơm nước
🔔 Chuông điệnBúa đập chuông
🏥 Máy MRIChẩn đoán y học
So sánh với dòng điện một chiều: Cả dòng điện xoay chiều và dòng điện một chiều đều có tác dụng từ. Khi thay dòng xoay chiều bằng dòng một chiều trong thí nghiệm cuộn dây hút đinh sắt, hiện tượng vẫn xảy ra tương tự — đinh sắt vẫn bị hút.
4
Tác dụng sinh lí
TÁC DỤNG SINH LÍ
Dòng điện xoay chiều khi đi qua cơ thể người sẽ làm các cơ co giật, có thể làm tim ngừng đập, ngạt thở, thần kinh bị tê liệt.
⚠️ CẢNH BÁO AN TOÀN
Dòng điện xoay chiều có thể gây nguy hiểm tới tính mạng. Phải thận trọng khi sử dụng dòng điện xoay chiều trong gia đình:
• Không dùng tay ướt chạm vào ổ cắm, công tắc.
• Không tự ý sửa chữa thiết bị điện khi chưa ngắt nguồn.
Không lại gần các trạm biến thế điện.
• Trẻ em phải có người lớn hướng dẫn khi dùng thiết bị điện.

▸ Ứng dụng có lợi trong y học

Mặc dù dòng điện xoay chiều có thể gây nguy hiểm, các bác sĩ đã khéo léo dùng liều lượng nhỏ và có kiểm soát để chữa bệnh:

Máy khử rung tim
Đặt gần vùng tim bệnh nhân, phát xung điện để khôi phục nhịp đập bình thường khi tim rối loạn (ngừng đập, rung tâm thất).
Xung điện trị liệu
Giảm đau cơ và khớp.
• Hỗ trợ phục hồi sau chấn thương.
Kích thích cơ, chống teo cơ.
• Tăng cường tuần hoàn máu.
Lưu ý quan trọng
Tác dụng sinh lí của dòng điện vừa có hại vừa có lợi tuỳ theo cách sử dụng:
Có hại: khi vô ý chạm phải dòng điện cao áp → nguy hiểm tính mạng.
Có lợi: khi dùng đúng liều lượng và mục đích y tế (máy khử rung tim, xung điện trị liệu).
5
Xem đầy đủ lý thuyết & phương pháp giải

Để xem lý thuyết đầy đủ với hình ảnh thí nghiệm trực quan, các phương pháp giải chi tiết các dạng bài tập (nhận biết tác dụng, phân biệt xoay chiều/một chiều, điều kiện tạo dòng cảm ứng xoay chiều), nhiều ví dụ kèm lời giải, sơ đồ tư duy và sai lầm thường gặp, các em hãy đọc bài viết bên dưới:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 22 câu bám sát chương trình SGK!

1
Điểm: 0/22
🔆

Cùng luyện bài Tác dụng dòng điện xoay chiều!

22 câu: 17 trắc nghiệm · 3 đúng/sai · 2 tự luận

💡 Gợi ý
Cô Trần Thị Thanh Thảo

Cô Trần Thị Thanh Thảo

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS

Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu