Nguồn nhiên liệu
Dầu mỏ, khí thiên nhiên & sử dụng nhiên liệu an toàn — hiệu quả
▸ Thành phần dầu mỏ
Dầu mỏ là hỗn hợp phức tạp của nhiều loại hydrocarbon và một lượng nhỏ các hợp chất khác (chứa S, O, N…).
▸ Cấu tạo mỏ dầu
Một mỏ dầu thông thường có 3 lớp xếp chồng từ trên xuống dưới:
• Thành phần dầu mỏ khác nhau tuỳ vị trí mỏ dầu.
• Dầu mỏ là tài nguyên không tái tạo — hình thành từ xác sinh vật bị vùi sâu hàng triệu năm. Cần sử dụng tiết kiệm.
Việc khai thác và chế biến dầu mỏ trải qua 3 giai đoạn:
▸ Sản phẩm chính từ chưng cất dầu mỏ
| Phân đoạn | Ứng dụng |
|---|---|
| Khí hoá lỏng (LPG) | Nhiên liệu bếp gas, sưởi ấm |
| Naphtha (dầu nhẹ) | Dung môi, nguyên liệu sản xuất xăng |
| Xăng | Nhiên liệu động cơ đốt trong (xe máy, ô tô) |
| Dầu hoả | Nhiên liệu động cơ phản lực (máy bay) |
| Dầu diesel | Nhiên liệu động cơ diesel, lò nung |
| Dầu bôi trơn | Chất bôi trơn (máy móc) |
| Sáp paraffin | Sáp bóng, nến |
| Nhựa đường | Bề mặt đường nhựa, giấy dầu lợp mái |
Nhà máy lọc dầu không chỉ lọc tạp chất mà chế biến dầu thô thành nhiều sản phẩm khác nhau bằng phương pháp chưng cất.
Khí thiên nhiên cũng là nhiên liệu hoá thạch dưới lòng đất, tập trung trong các mỏ khí hoặc thoát ra từ bùn đáy ao. Thành phần chủ yếu là methane (~95%) cùng một lượng nhỏ ethane, propane, butane, $CO_2$ và $N_2$.
▸ So sánh khí mỏ dầu & khí thiên nhiên
| Tiêu chí | Khí mỏ dầu | Khí thiên nhiên |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Nằm trên lớp dầu trong mỏ dầu | Trong các mỏ khí riêng biệt |
| Thành phần chính | Methane ~75% | Methane ~95% |
| Tên gọi khác | Khí đồng hành | — |
▸ Khai thác khí thiên nhiên
Khoan xuống mỏ khí → khí tự phun lên do áp suất trong mỏ lớn hơn áp suất khí quyển → vận chuyển đến nhà máy xử lý → phân phối.
▸ Phân loại theo trạng thái
| Loại | Ví dụ | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Nhiên liệu rắn | Gỗ, than mỏ (than đá, than bùn) | Cháy chậm, tạo nhiều tro |
| Nhiên liệu lỏng | Xăng, dầu diesel, dầu hoả, ethanol | Cháy tốt, năng suất toả nhiệt cao |
| Nhiên liệu khí | Hydrogen, methane, propane, butane | Dễ cháy hoàn toàn nhất, năng suất toả nhiệt cao |
Nhiên liệu hoá thạch (than đá, dầu mỏ, khí thiên nhiên…) được khai thác từ lòng đất, là nguồn nhiên liệu chính hiện nay nhưng có trữ lượng có hạn và gây ô nhiễm môi trường.
▸ Sử dụng nhiên liệu hiệu quả
▸ An toàn khi sử dụng nhiên liệu
• Đặt bình gas ở nơi thông thoáng, cách xa nguồn nhiệt, kiểm tra rò rỉ thường xuyên.
• KHÔNG đốt than, gas trong không gian kín — sinh khí $CO$ rất độc, có thể gây tử vong.
• KHÔNG dùng nước để dập đám cháy xăng dầu — vì xăng dầu nhẹ hơn nước, nổi lên và lan rộng. Dùng cát, bình chữa cháy, hoặc chăn ướt phủ lên.
Để xem lý thuyết đầy đủ kèm các dạng bài tập tính toán như: tính thể tích $O_2$/không khí cần đốt cháy khí thiên nhiên, đốt cháy dẫn sản phẩm qua nước vôi trong tính kết tủa $CaCO_3$, tính nhiệt lượng so sánh hiệu quả nhiên liệu, hỗn hợp gas (propane + butane), sơ đồ tư duy và phương pháp giải chi tiết, hãy đọc bài viết bên dưới:
Dầu mỏ, chế biến dầu mỏ, khí mỏ dầu, khí thiên nhiên, nhiên liệu & sử dụng an toàn — hiệu quả. Các dạng bài tập điển hình kèm ví dụ & lời giải chi tiết.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 20 câu bám sát chương trình SGK!
Cùng luyện bài Nguồn nhiên liệu!
20 câu: 16 trắc nghiệm · 2 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu