Khai Thác Nhiên Liệu Hoá Thạch · Chu Trình Carbon · Sự Ấm Lên Toàn Cầu
Nhiên liệu hoá thạch · Nguồn carbon · Hiệu ứng nhà kính
Nhiên liệu hoá thạch tồn tại ở 3 thể: rắn, lỏng và khí.
| Thể | Dạng nhiên liệu | Thành phần chính |
|---|---|---|
| Rắn | Than mỏ (than đá, than nâu, than bùn…) | Carbon |
| Lỏng | Dầu mỏ | Các hydrocarbon |
| Khí | Khí mỏ dầu, khí thiên nhiên, băng cháy | Methane ($CH_4$) |
• Ethanol (cồn) cũng KHÔNG phải nhiên liệu hoá thạch vì được điều chế từ tinh bột, ethylene.
• Nhiên liệu hoá thạch là tài nguyên không tái tạo (không vô tận).
Nguồn gốc hình thành khí methane ($CH_4$):
• Quá trình sản xuất nông nghiệp
• Tiêu hoá thức ăn của gia súc
• Sản xuất công nghiệp, chế biến, chưng cất khí mỏ dầu
Năng lượng hoá thạch chiếm tỉ lệ lớn nhất trong tổng các nguồn năng lượng khai thác hiện nay. Việt Nam xếp thứ tư trong khối Đông Nam Á về xuất khẩu dầu mỏ.
Dầu mỏ: hỗn hợp thể lỏng, màu nâu đậm, nhẹ hơn nước, không tan trong nước. Thành phần chính là các hydrocarbon. Dầu mỏ không có công thức hoá học cố định vì là hỗn hợp nhiều chất.
Nhiên liệu là những chất cháy được, khi cháy toả nhiệt và phát sáng. Có 3 loại: rắn (than, gỗ, củi), lỏng (xăng, dầu hoả), khí (khí thiên nhiên, khí mỏ dầu).
Để sử dụng nhiên liệu tiết kiệm, hiệu quả cần đảm bảo 3 yếu tố:
Lợi ích & Hạn chế:
Giải pháp hạn chế dùng nhiên liệu hoá thạch:
- Tiết kiệm nhiên liệu hoá thạch.
- Đi xe công cộng, xe điện, xe đạp.
- Ưu tiên xăng E5, sinh khối, biodiesel.
- Dùng thiết bị tiết kiệm năng lượng; phân loại rác để tái chế.
- Chuyển sang năng lượng tái tạo (mặt trời, gió).
KHÔNG phun nước vì xăng dầu nhẹ hơn nước, nổi lên trên → lửa lan rộng hơn.
Trong tự nhiên, carbon tồn tại ở 3 dạng chính:
| Dạng tồn tại | Ví dụ |
|---|---|
| Đơn chất | Kim cương, than chì (graphite) |
| Hợp chất vô cơ | Carbon dioxide ($CO_2$), muối carbonate ($CaCO_3$, $Na_2CO_3$…) |
| Hợp chất hữu cơ | Hydrocarbon ($CH_4$, $C_2H_4$…), carbohydrate, protein… |
Chu trình carbon trong tự nhiên: Sự chuyển hoá carbon từ dạng này sang dạng khác diễn ra thường xuyên, liên tục và tạo thành chu trình khép kín.
Phát thải $CO_2$ (vào khí quyển)
- Hô hấp của sinh vật
- Đốt cháy nhiên liệu hoá thạch
- Cháy rừng, núi lửa phun trào
- Sản xuất vôi, xi măng
Hấp thụ $CO_2$ (từ khí quyển)
- Cây xanh quang hợp
- Hoà tan vào nước biển, sông, hồ
- Sinh vật bị vùi lấp → muối carbonate, nhiên liệu hoá thạch
Lưu ý: Hô hấp là quá trình thải $CO_2$ ra, không phải hấp thụ.
$CO_2$ đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng carbon trong hệ sinh thái và khí quyển.
Nguyên nhân gia tăng $CO_2$: đốt quá nhiều nhiên liệu hoá thạch, thu hẹp diện tích rừng → mất cân bằng giữa lượng $CO_2$ thải ra và $CO_2$ được thực vật hấp thụ.
Nhiệt độ Trái Đất: + 1,5 °C
Hệ quả của sự ấm lên toàn cầu:
Để xem lý thuyết đầy đủ kèm sơ đồ tư duy, các dạng bài tập tính toán (PTHH đốt cháy, tính khối lượng $CO_2$ sinh ra, tính thể tích $O_2$ cần dùng…) với phương pháp giải chi tiết, hãy đọc bài viết bên dưới:
Nhiên liệu hoá thạch, dầu mỏ & khí thiên nhiên, chu trình carbon, hiệu ứng nhà kính & sự ấm lên toàn cầu — đầy đủ ví dụ, PTHH, các dạng bài tập có lời giải chi tiết.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 21 câu bám sát chương trình SGK!
Cùng luyện bài Nhiên liệu & Carbon!
21 câu: 17 trắc nghiệm · 2 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu