Gregor Johann Mendel (1822 – 1884) là người đầu tiên vận dụng phương pháp khoa học vào nghiên cứu di truyền. Ông chọn đậu Hà Lan ($Pisum~sativum$) làm đối tượng nghiên cứu.

▸ Vì sao chọn đậu Hà Lan?

Đậu Hà Lan có hoa lưỡng tính, tự thụ phấn nghiêm ngặt → dễ tạo các dòng thuần chủng và dễ kiểm soát phép lai.

▸ Phương pháp nghiên cứu của Mendel

• Tạo các dòng thuần trước khi lai.
• Lai các dòng thuần khác nhau về một hoặc vài tính trạng.
• Phân tích kết quả ở các thế hệ $F_1$, $F_2$, $F_3$.
• Sử dụng toán thống kê để phân tích số liệu.

▸ Thí nghiệm điển hình về màu hoa

▸ Kết quả và kết luận

• Ở $F_1$ và $F_2$ không xuất hiện hoa tím nhạt (dạng pha trộn) → tính trạng di truyền không hoà trộn.
• Nhân tố quy định hoa trắng không biến mất vì ở $F_2$ vẫn xuất hiện hoa trắng.
• Hoa tím là tính trạng trội (biểu hiện ở $F_1$); hoa trắng là tính trạng lặn (bị lấn át ở $F_1$, xuất hiện lại ở $F_2$).

Mendel là người đầu tiên đưa ra khái niệm về gene – đây là cơ sở cho việc nghiên cứu về gene và di truyền học sau này.

▸ Một số thuật ngữ thường gặp

▸ Một số ký hiệu thường dùng

▸ Quy ước viết kiểu gene

• Dùng chữ in hoa ($A$, $B$, $C$…) để ký hiệu allele trội.
• Dùng chữ thường ($a$, $b$, $c$…) để ký hiệu allele lặn.
• Hai allele của cùng một gene được ký hiệu bằng cùng một chữ cái (vd: $A$ và $a$).
• Kiểu gene đồng hợp trội: $AA$ ; đồng hợp lặn: $aa$ ; dị hợp: $Aa$.

Bài này tập trung vào các khái niệm nền tảng. Để học sâu hơn về phương pháp giải các dạng bài tập (viết sơ đồ lai, xác định trội-lặn, kiểm tra thuần chủng…), các em hãy xem bài đầy đủ:

Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 21 câu bám sát chương trình SGK!