Nguyên Phân & Giảm Phân
Khái niệm · Diễn biến · Kết quả · Ý nghĩa & mối quan hệ trong sinh sản hữu tính
mẹ
Quá trình nguyên phân diễn ra qua 2 giai đoạn:
Diễn biến chi tiết các kì:
Ý nghĩa di truyền của nguyên phân:
Ví dụ:
- Ở thực vật: khi hạt nảy mầm, tế bào phôi nguyên phân liên tiếp tạo rễ, thân, lá.
- Ở người: tế bào ở tầng tế bào sống của da nguyên phân liên tục để thay thế tế bào da bị chết.
mẹ
Quá trình giảm phân gồm 2 lần phân chia kế tiếp nhau:
Bộ NST: $2n$ (kép) → $n$ (kép).
Bộ NST: $n$ (kép) → $n$ (đơn).
Kết quả giảm phân ở giới đực và giới cái:
| Loại tế bào | Kết quả |
|---|---|
| 1 tế bào sinh tinh ($2n$) | → 4 tinh trùng ($n$) đều có chức năng |
| 1 tế bào sinh trứng ($2n$) | → 1 trứng ($n$) + 3 thể cực ($n$) (Chỉ trứng có chức năng thụ tinh) |
Ý nghĩa di truyền của giảm phân:
Nguyên phân và giảm phân khác nhau cơ bản về loại tế bào, số lần phân bào, kết quả và ý nghĩa:
| Tiêu chí | Nguyên phân | Giảm phân |
|---|---|---|
| Tế bào thực hiện | Tế bào sinh dưỡng & tế bào sinh sản giai đoạn sinh trưởng | Tế bào sinh dục giai đoạn chín |
| Số lần phân bào | 1 lần | 2 lần (GP I + GP II) |
| Số lần nhân đôi NST | 1 lần | 1 lần (trước GP I) |
| Số tế bào con từ 1 TB mẹ | 2 tế bào con | 4 tế bào con |
| Bộ NST tế bào con | $2n$ (lưỡng bội) | $n$ (đơn bội) |
| So với tế bào mẹ | Giống tế bào mẹ | Khác tế bào mẹ (tổ hợp NST khác nhau) |
Ở sinh vật sinh sản hữu tính, bộ NST đặc trưng của loài được duy trì ổn định nhờ sự phối hợp của 3 quá trình: nguyên phân, giảm phân và thụ tinh.
• Thụ tinh đưa $n$ + $n$ → $2n$ (tạo hợp tử).
• Nguyên phân giúp hợp tử $2n$ phát triển thành cơ thể $2n$.
NST vừa là vật chất mang thông tin di truyền, vừa là đơn vị truyền đạt vật chất di truyền qua các thế hệ tế bào (nhờ nguyên phân) và qua các thế hệ cơ thể (nhờ giảm phân và thụ tinh).
Một số ứng dụng thực tiễn:
| Ứng dụng | Quá trình |
|---|---|
| Nuôi cấy mô thực vật — nhân nhanh số lượng cây cùng kiểu gene | Nguyên phân |
| Nuôi cấy tế bào phôi — tạo ngân hàng tế bào gốc điều trị bệnh | Nguyên phân |
| Nuôi cấy tế bào ung thư — phục vụ nghiên cứu khoa học | Nguyên phân |
| Thụ tinh trong ống nghiệm — phục vụ y học hiếm muộn | Giảm phân + Thụ tinh |
Để xem lý thuyết đầy đủ kèm hình ảnh minh hoạ và phương pháp giải các dạng bài tập chi tiết (tính số tế bào con, số NST, số giao tử, số loại giao tử…), hãy đọc bài viết bên dưới:
Khái niệm, diễn biến chi tiết các kì, kết quả, ý nghĩa và các dạng bài tập điển hình kèm ví dụ & lời giải chi tiết.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 23 câu bám sát chương trình SGK!
Cùng luyện bài Nguyên phân & Giảm phân!
23 câu: 18 trắc nghiệm · 2 đúng/sai · 3 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu