Sự phát sinh & phát triển sự sống trên Trái Đất
Tiến hoá hoá học · Tiền sinh học · Sinh học · Phát sinh loài người
Sự phát sinh và phát triển sự sống trên Trái Đất gồm 3 giai đoạn lớn, trong đó 2 giai đoạn đầu thuộc phát sinh sự sống, giai đoạn thứ 3 là phát triển sự sống:
▸ Tiến hoá hoá học (tổng hợp vô sinh)
Quá trình tiến hoá hoá học diễn ra qua các bước:
$CH_4$, $NH_3$, $H_2$
nucleotide,
carbohydrate, lipid
protein,
phospholipid
▸ Nguồn năng lượng tự nhiên
Các nguồn năng lượng đã thúc đẩy phản ứng tổng hợp chất hữu cơ trong khí quyển nguyên thuỷ:
▸ Thí nghiệm Miller – Urey (1953)
Kết luận: chất hữu cơ có thể được hình thành từ chất vô cơ bằng con đường hoá học, nhờ năng lượng tự nhiên trong điều kiện tương tự khí quyển nguyên thuỷ.
Giai đoạn này diễn ra trong nước đại dương nguyên thuỷ, qua 3 sự kiện quan trọng:
Các hợp chất phospholipid kết hợp tạo nên lớp màng phospholipid kép → tiền thân của màng tế bào.
Trong môi trường nước, các phân tử lớn tập trung và được bao bọc bởi lớp màng phospholipid kép → tạo thành giọt nhỏ. Dưới tác động của chọn lọc tự nhiên, giọt nhỏ tiến hoá dần thành tế bào sơ khai — có khả năng sinh sản đơn giản, chuyển hoá chất và duy trì ổn định cấu trúc.
Quá trình trùng hợp nucleotide → hình thành mạch RNA ngẫu nhiên, trong đó có RNA có hoạt tính xúc tác (ribozyme).
• RNA có khả năng tự sao chép nhanh và chính xác.
• Trong tế bào sơ khai, RNA làm khuôn mẫu tổng hợp DNA mạch kép — dự trữ thông tin di truyền ổn định và sao chép chính xác hơn RNA.
▸ Đặc điểm cơ thể sống đầu tiên
▸ Từ tế bào sơ khai → sinh vật nhân sơ
Từ tế bào sơ khai, dưới tác động của chọn lọc tự nhiên (đột biến + chọn lọc môi trường) → tiến hoá thành các cơ thể đơn bào nhân sơ đơn giản như: vi khuẩn quang hợp, vi khuẩn hiếu khí, cổ khuẩn…
▸ Từ nhân sơ → nhân thực → đa bào
Sinh vật đa bào đầu tiên là tảo nhỏ, sống cách đây khoảng 1{,}8 tỉ năm.
▸ Đa dạng hoá sinh vật đa bào
Trái Đất liên tục biến đổi → khí hậu biến đổi mạnh → gây tuyệt chủng hàng loạt → sau đó là giai đoạn phát sinh loài mới từ sinh vật sống sót → tạo nên thế giới sinh vật đa dạng, phong phú ngày nay.
▸ Sơ đồ phát triển của sinh giới (5 giới)
| Nhánh tiến hoá | Kết quả |
|---|---|
| Sinh vật nhân sơ | Giới Khởi sinh (vi khuẩn, vi khuẩn cổ) |
| Nhân thực đơn bào | Giới Nguyên sinh |
| Nhân thực đa bào | Giới Thực vật |
| Giới Nấm | |
| Giới Động vật |
Quá trình phát sinh loài người trải qua 4 giai đoạn chính:
Đã tuyệt chủng khoảng 40 000 năm trước.
▸ Những điểm cần nhớ
• Loài xuất hiện đầu tiên trong chi Homo: Homo habilis.
• Loài hiện đại nhất trong chi Homo: Homo sapiens.
• Homo neanderthalensis và Homo sapiens đã từng sống cùng thời.
• Yếu tố quan trọng nhất giúp loài người thoát khỏi trình độ động vật: lao động.
Để xem đầy đủ lý thuyết, các bảng so sánh chi tiết, sơ đồ tư duy và các sai lầm thường gặp của bài Sự phát sinh và phát triển sự sống trên Trái Đất, các em hãy truy cập bài viết bên dưới:
Tổng hợp lý thuyết chi tiết: 3 giai đoạn tiến hoá (hoá học – tiền sinh học – sinh học), thí nghiệm Miller-Urey, 4 giai đoạn phát sinh loài người, sơ đồ tư duy và sai lầm thường gặp.
Sau khi đã nắm vững lý thuyết, các em hãy chuyển sang tab Bài Tập để luyện 22 câu bám sát chương trình SGK!
Cùng luyện bài Sự phát sinh sự sống!
22 câu: 18 trắc nghiệm · 2 đúng/sai · 2 tự luận
Tuyệt vời!
Cô Trần Thị Thanh Thảo
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Khoa Học Tự Nhiên THCS
Trình độ: Cử nhân Sư phạm KHTN, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 6+ năm kinh nghiệm tại Trường THCS Nguyễn Siêu