Câu hỏi mở đầu trang 86

Đề bài: Trong những năm gần đây, ở nước ta có sự thay đổi lớn trong tổ chức lãnh thổ công nghiệp. Tổ chức lãnh thổ công nghiệp là gì? Tổ chức lãnh thổ công nghiệp có các hình thức nào? Mỗi hình thức có đặc điểm và vai trò ra sao?

Lời giải:

• Khái niệm: Tổ chức lãnh thổ công nghiệp là việc bố trí, sắp xếp các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp để tạo nên các không gian lãnh thổ công nghiệp các cấp khác nhau.
• Các hình thức phổ biến: điểm công nghiệp, khu công nghiệp và trung tâm công nghiệp.
• Vai trò và đặc điểm: Mỗi hình thức có vai trò và đặc điểm riêng (được trình bày cụ thể ở các câu dưới đây).

1. Quan niệm và vai trò

Câu hỏi trang 86

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục 1, hãy trình bày quan niệm và vai trò của tổ chức lãnh thổ công nghiệp.

Lời giải:

a) Quan niệm:

Tổ chức lãnh thổ công nghiệp là việc bố trí, sắp xếp các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp để tạo nên các không gian lãnh thổ công nghiệp các cấp khác nhau.

b) Vai trò:

• Sử dụng hợp lí các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, điều kiện kinh tế – xã hội nhằm đạt hiệu quả cao nhất về kinh tế – xã hội và môi trường.
• Phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước.
• Thu hút nguồn lực từ bên ngoài.

2. Một số hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp

Câu hỏi trang 87

Đề bài: Dựa vào thông tin trong bảng 30, hãy phân biệt vai trò, đặc điểm của điểm công nghiệp, khu công nghiệp và trung tâm công nghiệp.

Lời giải:

a) Điểm công nghiệp:

• Vai trò:
  • Góp phần vào quá trình công nghiệp hoá, tiêu thụ sản phẩm và nâng cao giá trị của sản phẩm nông nghiệp.
  • Tạo việc làm, đóng góp vào nguồn thu của địa phương.
• Đặc điểm:
  • Là hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp đơn giản nhất, đồng nhất với một điểm dân cư.
  • Gồm một số xí nghiệp phân bố gần nguồn nguyên, nhiên liệu (hoặc vùng nông sản) với chức năng khai thác hay sơ chế nguyên liệu.
  • Không có (hoặc có rất ít) mối liên hệ giữa các xí nghiệp.
  • Hoạt động sản xuất đa dạng và linh hoạt, dễ ứng phó với các sự cố và dễ thay đổi thiết bị, không làm ảnh hưởng đến các xí nghiệp khác.

b) Khu công nghiệp:

• Vai trò:
  • Là hình thức quan trọng và phổ biến ở các nước đang phát triển trong quá trình công nghiệp hoá.
  • Đóng góp lớn vào giá trị xuất khẩu của nền kinh tế.
  • Tạo ra hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ, có giá trị lâu dài.
  • Góp phần giải quyết việc làm, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao thu nhập cho người lao động.
  • Góp phần hạn chế gây ô nhiễm môi trường.
• Đặc điểm:
  • Tập trung tương đối nhiều xí nghiệp với khả năng hợp tác sản xuất cao trên một khu vực có ranh giới xác định, không có dân cư sinh sống, cùng sử dụng cơ sở hạ tầng sản xuất.
  • Sản xuất các sản phẩm vừa để tiêu thụ trong nước vừa để xuất khẩu.
  • Các xí nghiệp nằm trong khu công nghiệp được hưởng quy chế ưu đãi riêng.

c) Trung tâm công nghiệp:

• Vai trò:
  • Có vị trí quan trọng trong nền kinh tế, chiếm tỉ trọng đáng kể trong giá trị sản xuất và GDP của vùng và cả nước.
  • Là hạt nhân tạo vùng kinh tế, có sức lan toả rộng.
  • Là nơi đón đầu công nghệ mới và tạo ra những đột phá trong sản xuất.
• Đặc điểm:
  • Gắn với các đô thị vừa và lớn, có vị trí địa lí thuận lợi.
  • Bao gồm khu công nghiệp, điểm công nghiệp và các xí nghiệp công nghiệp có mối liên hệ chặt chẽ về quy trình công nghệ, hỗ trợ nhau trong sản xuất.
  • Có các xí nghiệp hạt nhân và các xí nghiệp bổ trợ.
  • Có dân cư sinh sống và có cơ sở vật chất – kĩ thuật, cơ sở hạ tầng hoàn thiện.
  • Có nguồn lao động dồi dào với trình độ tay nghề cao.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 87

Đề bài: Hãy lập sơ đồ khái quát về đặc điểm của các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp.

Lời giải:

Em có thể vẽ sơ đồ theo gợi ý sau:

a) Điểm công nghiệp:

• Hình thức đơn giản nhất, đồng nhất với một điểm dân cư.
• Gồm một số xí nghiệp gần nguồn nguyên, nhiên liệu.
• Không có (hoặc rất ít) mối liên hệ giữa các xí nghiệp.
• Sản xuất đa dạng, linh hoạt.

b) Khu công nghiệp:

• Tập trung nhiều xí nghiệp trên khu vực có ranh giới xác định.
• Không có dân cư sinh sống.
• Cùng sử dụng cơ sở hạ tầng chung.
• Có hợp tác sản xuất cao.
• Sản phẩm tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
• Hưởng quy chế ưu đãi riêng.

c) Trung tâm công nghiệp:

• Gắn với các đô thị vừa và lớn.
• Bao gồm khu công nghiệp, điểm công nghiệp và các xí nghiệp.
• Có xí nghiệp hạt nhân và xí nghiệp bổ trợ.
• Có dân cư sinh sống, cơ sở hạ tầng hoàn thiện.
• Có nguồn lao động dồi dào, tay nghề cao.

Vận dụng trang 87

Đề bài: Tìm hiểu về một khu công nghiệp lớn ở Việt Nam (tên, vị trí, lĩnh vực sản xuất chủ yếu, vai trò,…).

Lời giải:

Đây là câu vận dụng thực tế, em có thể tự tìm hiểu thêm qua sách báo, internet. Dưới đây là gợi ý mẫu về Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP):

a) Giới thiệu:

• Tên: Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP).
• Vị trí: VSIP đầu tiên được thành lập năm 1996 tại tỉnh Bình Dương. Hiện nay, hệ thống VSIP đã mở rộng ra nhiều tỉnh, thành phố như Bắc Ninh, Hải Phòng, Nghệ An, Quảng Ngãi, Bình Định,…
• Chủ đầu tư: liên doanh giữa Việt Nam và Singapore.

b) Lĩnh vực sản xuất chủ yếu:

• Sản xuất hàng điện tử, máy móc, thiết bị.
• Cơ khí chế tạo, lắp ráp ô tô, xe máy.
• Dệt may, da giày.
• Chế biến thực phẩm, hàng tiêu dùng.

c) Vai trò:

• Đóng góp lớn vào giá trị sản xuất công nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam.
• Thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) từ nhiều quốc gia trên thế giới.
• Tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động địa phương.
• Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
• Góp phần nâng cao trình độ khoa học – kĩ thuật và tay nghề lao động Việt Nam.

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy