Câu hỏi mở đầu trang 111

Đề bài: Hiện nay, nhân loại đang đối mặt với một tình trạng hết sức mâu thuẫn: một mặt, cần tăng tối đa nhịp độ phát triển kinh tế để đáp ứng những nhu cầu cơ bản của loài người đang ngày càng tăng lên; mặt khác, sự tăng trưởng kinh tế đã gây ra những tác động xấu chưa từng có đối với môi trường, tài nguyên thiên nhiên. Cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao nếu tình trạng đó vẫn tiếp diễn? Các thế hệ tương lai sẽ ra sao nếu chúng ta không hành động để bảo vệ hành tinh này?

Lời giải:

• Nếu tình trạng trên tiếp diễn, môi trường sẽ bị ô nhiễm và suy thoái nghiêm trọng, tài nguyên cạn kiệt, biến đổi khí hậu ngày càng nặng nề → ảnh hưởng xấu đến cuộc sống con người.
• Các thế hệ tương lai sẽ thiếu tài nguyên để phát triển, sống trong môi trường ô nhiễm, đối mặt với nhiều thiên tai và dịch bệnh.
• Vì vậy, chúng ta cần phải hành động để hướng tới phát triển bền vững và tăng trưởng xanh nhằm bảo vệ hành tinh.

1. Phát triển bền vững

a) Khái niệm

Câu hỏi trang 111

Đề bài: Đọc thông tin trong mục a, hãy nêu khái niệm phát triển bền vững.

Lời giải:

• Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai.
• Phát triển bền vững dựa trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa:
  • Tăng trưởng kinh tế.
  • Bảo đảm tiến bộ xã hội.
  • Bảo vệ môi trường.
• Cấu thành của phát triển bền vững được mô tả bởi ba vòng tròn lồng ghép vào nhau, bao gồm: kinh tế, xã hội và môi trường. Phần giao của ba vòng tròn chính là phát triển bền vững.

b) Sự cần thiết phải phát triển bền vững

Câu hỏi trang 112

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục b, hãy trình bày sự cần thiết phải phát triển bền vững.

Lời giải:

Những thách thức đan xen về kinh tế, xã hội, môi trường đòi hỏi chúng ta phải thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Cụ thể:

a) Về kinh tế:

• Suốt một thời gian dài, nhiều quốc gia tập trung theo đuổi mục tiêu tăng trưởng GDP nhanh → dẫn tới việc khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức, lượng chất thải tạo ra môi trường quá cao.
• Việc tập trung vào mục tiêu kinh tế và bỏ qua các vấn đề xã hội, suy thoái môi trường dẫn tới hậu quả môi trường bị suy thoái và ô nhiễm nghiêm trọng.

b) Về xã hội:

• Quá trình phát triển kéo theo nhiều thách thức xã hội: gia tăng dân số, đô thị hoá quá nhanh, phân chia giàu nghèo, bất bình đẳng xã hội, vấn đề sức khoẻ, thất nghiệp và việc làm, phân biệt chủng tộc, xung đột và chiến tranh,…
• Các vấn đề này ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống, sự an toàn và thịnh vượng của con người.

c) Về môi trường:

• Môi trường đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng và có xu hướng trở nên tồi tệ hơn theo thời gian: ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí), biến đổi khí hậu, lượng chất thải quá lớn chưa qua xử lí đổ ra môi trường, mất đa dạng sinh học, nạn phá rừng, sự suy giảm lớp ô-dôn, mưa a-xít,…

→ Vì vậy, việc nâng cao nhận thức về các vấn đề môi trường và hành động để giải quyết các vấn đề đó đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

2. Tăng trưởng xanh

a) Khái niệm

Câu hỏi trang 112

Đề bài: Dựa vào thông tin trong mục a, hãy nêu khái niệm tăng trưởng xanh.

Lời giải:

• Tăng trưởng xanh là sự thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đồng thời bảo tồn tài nguyên thiên nhiên để có thể tiếp tục cung cấp các tài nguyên và dịch vụ môi trường cho cuộc sống con người trong tương lai.
• Tăng trưởng xanh nhấn mạnh tới việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhưng vẫn giữ cân bằng hài hoà với môi trường sinh thái – cụ thể là tránh gây các áp lực làm phá vỡ sự cân bằng của môi trường.
• Mục tiêu cao nhất: duy trì bền vững sự tăng trưởng kinh tế.

b) Biểu hiện

Câu hỏi trang 112

Đề bài: Đọc thông tin trong mục b, hãy trình bày biểu hiện của tăng trưởng xanh.

Lời giải:

a) Giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường:

• Tăng trưởng xanh lấy chính các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu làm động lực cho tăng trưởng kinh tế.
• Ví dụ: Sản xuất điện than có mức phát thải CO₂ lớn → nhiều nước trên thế giới có xu hướng đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than, giảm dần tỉ trọng của nhiệt điện than trong cơ cấu nguồn cung năng lượng.

b) Sử dụng tài nguyên hiệu quả:

• Tăng trưởng xanh hướng tới việc sử dụng tài nguyên có hạn của Trái Đất một cách hiệu quả hơn, tăng năng suất lao động, đồng thời giảm các tác động đến môi trường.
• Tức là: với số lượng đầu vào ít hơn, tạo ra nhiều của cải vật chất hơn, đem lại nhiều giá trị hơn.

c) Giảm bất bình đẳng thông qua tiêu dùng xanh:

• Tăng trưởng xanh thể hiện ở việc giảm bất bình đẳng thông qua tiêu dùng xanh, đổi mới sản xuất và kinh doanh.
• Ví dụ: Mô hình lưới điện mini sử dụng các nguồn năng lượng thay thế (năng lượng mặt trời, sinh khối, gió, địa nhiệt,…) đang phổ biến ở các khu vực thu nhập thấp ở châu Á → giảm sự chênh lệch trong tiếp cận lưới điện giữa khu vực thành thị và nông thôn.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 112

Đề bài: Lấy các ví dụ cụ thể về biểu hiện của tăng trưởng xanh.

Lời giải:

Có thể nêu một số ví dụ cụ thể sau:

a) Về giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường:

• Nhiều nước đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than, chuyển sang sử dụng năng lượng tái tạo (năng lượng mặt trời, gió,…).
• Sản xuất và sử dụng xe điện thay thế xe chạy bằng xăng, dầu (Tesla, VinFast,…).
• Trồng rừng, phủ xanh đất trống, đồi trọc để hấp thụ khí CO₂.

b) Về sử dụng tài nguyên hiệu quả:

• Sử dụng đèn LED tiết kiệm điện thay cho đèn sợi đốt.
• Áp dụng công nghệ tiết kiệm nước trong nông nghiệp (tưới nhỏ giọt, tưới phun sương).
• Tái chế rác thải nhựa, giấy, kim loại → tiết kiệm tài nguyên.

c) Về tiêu dùng xanh, đổi mới sản xuất:

• Sử dụng túi vải, ống hút giấy thay cho túi ni-lông, ống hút nhựa.
• Mô hình lưới điện mini dùng năng lượng mặt trời ở vùng nông thôn, miền núi.
• Phát triển nông nghiệp hữu cơ, hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu, phân bón hoá học.

Vận dụng trang 112

Đề bài: Sưu tầm thông tin, tìm hiểu Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh ở nước ta.

Lời giải:

Đây là câu vận dụng, em có thể tự tìm hiểu thêm. Dưới đây là gợi ý mẫu:

a) Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh:

• Việt Nam đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến 2050.
• Mục tiêu chung: thúc đẩy tăng trưởng xanh, góp phần vào quá trình thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam, hướng tới trung hoà các-bon vào năm 2050.

b) Một số định hướng tăng trưởng xanh ở Việt Nam:

• Giảm cường độ phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, năng lượng tái tạo (năng lượng mặt trời, gió,…).
• Xanh hoá sản xuất: sử dụng công nghệ hiện đại, ít gây ô nhiễm; phát triển công nghiệp xanh, nông nghiệp xanh.
• Xanh hoá lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững: xây dựng đô thị xanh, đô thị thông minh; sử dụng các sản phẩm thân thiện với môi trường.

c) Một số kết quả nổi bật:

• Nhiều nhà máy điện mặt trời, điện gió được xây dựng ở Ninh Thuận (nay thuộc Khánh Hoà), Lâm Đồng (cũ là Bình Thuận),…
• Phát triển các phương tiện giao thông thân thiện môi trường: xe điện VinFast, xe buýt điện,…
• Trồng cây xanh, phục hồi rừng (chương trình “Trồng 1 tỉ cây xanh giai đoạn 2021 – 2025”).

→ Việt Nam đang tích cực thực hiện tăng trưởng xanh, góp phần vào nỗ lực chung của thế giới trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy