Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Câu hỏi mở đầu trang 74
Đề bài: Tuy điều kiện tự nhiên không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp nhưng khu vực Tây Nam Á có nguồn dầu mỏ và khí tự nhiên dồi dào là động lực để phát triển kinh tế – xã hội. Kinh tế khu vực Tây Nam Á có đặc điểm như thế nào và phát triển ra sao?
Lời giải:
- Quy mô GDP của khu vực tăng liên tục trong giai đoạn 2000 – 2019, năm 2020 đạt 3 184,2 tỉ USD, chiếm 3,8% GDP toàn cầu.
- Tăng trưởng kinh tế có nhiều biến động, thiếu ổn định.
- Cơ cấu kinh tế: công nghiệp và dịch vụ chiếm tỉ trọng cao (hơn 80%), nông nghiệp chiếm khoảng 10%.
- Các ngành nổi bật: công nghiệp khai thác và chế biến dầu khí là ngành then chốt; dịch vụ (giao thông, du lịch, ngoại thương) phát triển mạnh; nông nghiệp gặp nhiều khó khăn do khí hậu khô hạn.
I. Tình hình phát triển kinh tế
Câu hỏi trang 75
Đề bài: Dựa vào thông tin mục I, hãy trình bày và giải thích tình hình phát triển kinh tế chung của khu vực Tây Nam Á.
Lời giải:
a) Tình hình phát triển kinh tế chung:
- Quy mô GDP:
- Tăng liên tục trong giai đoạn 2000 – 2019, năm 2020 đạt 3 184,2 tỉ USD (chiếm 3,8% GDP toàn cầu).
- Có sự khác biệt rất lớn giữa các quốc gia: cao nhất là Thổ Nhĩ Kỳ (720,0 tỉ USD), A-rập Xê-út (703,4 tỉ USD); thấp nhất là Gru-di-a (15,8 tỉ USD), Y-ê-men (18,8 tỉ USD).
- Tăng trưởng kinh tế: có nhiều biến động, thiếu ổn định. Năm 2010 đạt 6,0%, giảm xuống 1,1% (2015), năm 2020 xuống mức -6,3%.
- Cơ cấu kinh tế:
- Nông nghiệp chiếm khoảng 10% và có xu hướng giảm.
- Công nghiệp và dịch vụ chiếm hơn 80% và có xu hướng tăng.
b) Giải thích:
- Phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên: khí hậu khô hạn, ít đất canh tác → nông nghiệp kém phát triển. Nhờ nguồn dầu khí dồi dào → các nước phát triển mạnh công nghiệp dầu khí, là động lực chính của nền kinh tế.
- Tăng trưởng thiếu ổn định: do bất ổn xã hội, giá dầu thế giới biến động, dịch bệnh,…
- Chênh lệch trình độ phát triển giữa các quốc gia: do phân bố tài nguyên dầu mỏ không đều, chính sách phát triển và mức đầu tư khoa học – công nghệ khác nhau, cùng tác động của các cường quốc.
- Hiện nay một số nước như Ca-ta, Các Tiểu vương quốc A-rập Thống nhất,… đang giảm dần sự lệ thuộc vào dầu khí bằng cách phát triển nền kinh tế tri thức.
II. Một số ngành kinh tế
Câu hỏi trang 78
Đề bài: Dựa vào thông tin mục II và hình 16.2, 16.3, hãy trình bày tình hình phát triển của một số ngành kinh tế ở khu vực Tây Nam Á.
Lời giải:
a) Nông nghiệp:
- Sản xuất nông nghiệp tương đối khó khăn do khí hậu khô hạn, ít đất canh tác.
- Các nước có nền nông nghiệp tiên tiến, đẩy mạnh nông nghiệp công nghệ cao: I-xra-en, Các Tiểu vương quốc A-rập Thống nhất, Thổ Nhĩ Kỳ.
- Trồng trọt:
- Sản phẩm chính: cây lương thực (lúa gạo, lúa mì), cây công nghiệp (bông, thuốc lá, cà phê, ô-liu,…), cây ăn quả.
- Các nước phát triển nhất: Thổ Nhĩ Kỳ, I-ran, I-rắc, A-rập Xê-út, I-xra-en.
- Chăn nuôi: nhìn chung kém phát triển, chăn thả vẫn phổ biến. Các nước phát triển chăn nuôi gia súc (bò, dê, cừu): A-rập Xê-út, Xi-ri, Y-ê-men, I-ran, Áp-ga-ni-xtan, Thổ Nhĩ Kỳ,…
- Thuỷ sản: phát triển ở ven Địa Trung Hải (Thổ Nhĩ Kỳ), Biển Đỏ (A-rập Xê-út), vịnh Péc-xích (Ô-man),…
b) Công nghiệp:
- Công nghiệp khai thác và chế biến dầu khí là ngành then chốt, đóng góp lớn vào GDP của nhiều quốc gia.
- Công nghiệp dệt, may phát triển khá mạnh nhờ có nguồn nguyên liệu bông từ Thổ Nhĩ Kỳ, Xi-ri, I-ran, I-rắc.
- Công nghiệp thực phẩm và hàng tiêu dùng chưa phát triển mạnh → phải nhập khẩu nhiều.
- Nhiều nước đang đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, nhất là năng lượng mặt trời (Các Tiểu vương quốc A-rập Thống nhất, A-rập Xê-út,…).
c) Dịch vụ:
- Giao thông vận tải:
- Hàng hải là thế mạnh, các cảng lớn: Ten A-víp (I-xra-en), Cô-oét (Cô-oét), I-xtan-bun (Thổ Nhĩ Kỳ), A-đen (Y-ê-men),…
- Hàng không là loại hình giao thông chính; các sân bay lớn: Đu-bai, Đô-ha, An-ca-ra, Ba-cu,…
- Ngoại thương: xuất khẩu chủ yếu là sản phẩm từ dầu mỏ và khí tự nhiên; nhập khẩu chủ yếu là nguyên liệu thô, nông sản. Đối tác chính: các nước châu Á, EU, Hoa Kỳ.
- Du lịch: phát triển mạnh nhờ đầu tư cơ sở hạ tầng và chính sách khuyến khích. Năm 2019 đón 146 triệu lượt khách, đứng đầu là Thổ Nhĩ Kỳ (45 triệu).
Luyện tập và Vận dụng
Luyện tập trang 78
Đề bài: Dựa vào bảng 16.3, vẽ biểu đồ thể hiện tốc độ tăng GDP của khu vực Tây Nam Á giai đoạn 2010 – 2020 và nêu nhận xét, giải thích.
Lời giải:
a) Vẽ biểu đồ:
- Dạng biểu đồ: biểu đồ cột (hoặc đường).
- Số liệu:
| Năm | 2010 | 2015 | 2019 | 2020 |
|---|---|---|---|---|
| Tây Nam Á (%) | 6,0 | 1,1 | 1,8 | -6,3 |
- Tên biểu đồ: Biểu đồ tốc độ tăng GDP của khu vực Tây Nam Á giai đoạn 2010 – 2020.
b) Nhận xét:
- Tốc độ tăng GDP của khu vực Tây Nam Á giai đoạn 2010 – 2020 không ổn định, có xu hướng giảm.
- Năm 2010, tốc độ tăng GDP đạt 6,0%, sau đó giảm mạnh xuống 1,1% (2015), tăng nhẹ lên 1,8% (2019), rồi giảm sâu xuống mức âm -6,3% vào năm 2020.
c) Giải thích:
- Tăng trưởng kinh tế Tây Nam Á biến động do:
- Phụ thuộc nhiều vào dầu khí — giá dầu thế giới không ổn định.
- Bất ổn xã hội, xung đột chính trị, tôn giáo, sắc tộc trong khu vực.
- Ảnh hưởng của dịch bệnh (đặc biệt là đại dịch COVID-19 năm 2020 khiến tốc độ tăng GDP xuống mức âm).
Vận dụng trang 78
Đề bài: Tìm kiếm thông tin về một hoạt động kinh tế của khu vực Tây Nam Á (các ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, du lịch, xuất khẩu,…).
Lời giải:
Ví dụ tham khảo: Ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất nông nghiệp ở I-xra-en
a) Bối cảnh:
- I-xra-en là một quốc gia thuộc khu vực Tây Nam Á có điều kiện tự nhiên rất khắc nghiệt: hơn 50% diện tích là hoang mạc, khí hậu khô hạn, thiếu nước ngọt.
- Tuy nhiên, I-xra-en lại là một trong những nước có nền nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu thế giới.
b) Một số ứng dụng nổi bật:
- Tưới nhỏ giọt: công nghệ tiết kiệm nước, đưa nước và phân bón trực tiếp đến gốc cây trồng.
- Nhà kính thông minh: kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng tự động, giúp trồng cây quanh năm ngay cả trong điều kiện sa mạc.
- Công nghệ khử mặn nước biển và tái sử dụng nước thải để phục vụ sản xuất nông nghiệp.
- Công nghệ sinh học: tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, chịu hạn tốt.
c) Kết quả:
- I-xra-en trở thành nước xuất khẩu nông sản (rau, hoa, quả) hàng đầu sang châu Âu.
- Là quốc gia đi đầu trong chuyển giao công nghệ nông nghiệp cho nhiều nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
ThS. Trần Ngọc Báu
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT
Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy