Câu hỏi mở đầu trang 47

Đề bài: Cơ cấu kinh tế nước ta chuyển dịch theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế thế giới. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa gì đối với sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước? Cơ cấu kinh tế nước ta có sự chuyển dịch như thế nào?

Lời giải:

• Ý nghĩa: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế giúp phát huy lợi thế, sử dụng hợp lí các nguồn lực, áp dụng khoa học – công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng và hội nhập quốc tế.
• Sự chuyển dịch: Cơ cấu kinh tế nước ta chuyển dịch theo 3 hướng chính: theo ngành, theo thành phần kinh tế và theo lãnh thổ.

I. Ý nghĩa của sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Câu hỏi trang 47

Đề bài: Dựa vào thông tin mục I, hãy phân tích ý nghĩa của sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta.

Lời giải:

Việc xác định cơ cấu kinh tế hợp lí và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế có ý nghĩa chiến lược đối với đất nước:

• Phát huy lợi thế so sánh, khai thác và sử dụng hợp lí các nguồn lực của đất nước, tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiệu quả hơn.
• Áp dụng khoa học – công nghệ, tạo phương thức quản lí mới, hiện đại; nâng cao trình độ lao động, tăng năng suất và chất lượng cuộc sống của dân cư.
• Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; tạo ra hàng hoá khối lượng lớn, chất lượng cao, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, đẩy nhanh hội nhập với khu vực và thế giới.

II. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Câu hỏi trang 49

Đề bài: Dựa vào thông tin mục 1, hãy chứng minh và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành ở nước ta theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Lời giải:

Chứng minh:

Dựa vào Hình 11 – Cơ cấu GDP nước ta giai đoạn 2010 – 2024:

→ Cơ cấu kinh tế theo ngành chuyển dịch theo hướng giảm tỉ trọng nhóm nông – lâm – thuỷ sản, tăng tỉ trọng nhóm công nghiệp – xây dựng và dịch vụ. Công nghiệp trở thành động lực chính trong tăng trưởng kinh tế.

Chuyển dịch trong nội bộ từng ngành:

• Nông – lâm – thuỷ sản: Tăng tỉ trọng thuỷ sản, giảm tỉ trọng nông nghiệp; liên kết với công nghiệp chế biến theo chuỗi giá trị sản xuất – chế biến – tiêu thụ.
• Công nghiệp: Giảm tỉ trọng công nghiệp khai khoáng, tăng tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo; phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh, công nghiệp hỗ trợ.
• Dịch vụ: Phát triển đa dạng dựa trên nền tảng công nghệ hiện đại, chuyển đổi số, đặc biệt là thương mại điện tử, tài chính – ngân hàng, logistics, du lịch,…

Giải thích: Sự chuyển dịch là kết quả của công cuộc Đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tác động của khoa học – công nghệ và hội nhập quốc tế.

Câu hỏi trang 50 – Cơ cấu theo thành phần kinh tế

Đề bài: Dựa vào thông tin mục 2, hãy:

• Chứng minh và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế ở nước ta theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
• Đánh giá vai trò của các thành phần kinh tế trong nền kinh tế nước ta hiện nay.

Lời giải:

Chứng minh (theo Bảng 11 – Cơ cấu GDP theo thành phần kinh tế, 2010 – 2024):

→ Cơ cấu chuyển dịch tích cực: giảm tỉ trọng kinh tế Nhà nước, tăng tỉ trọng khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kinh tế ngoài Nhà nước ổn định ở mức cao.

Giải thích: Là kết quả của đường lối phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, tăng cường mở cửa, hội nhập với thế giới; áp dụng cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Vai trò của các thành phần kinh tế:

• Kinh tế Nhà nước: Giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng – an ninh.
• Kinh tế ngoài Nhà nước: Được khuyến khích phát triển ở mọi ngành, lĩnh vực; phát huy nguồn lực trong nhân dân, tạo động lực phát triển kinh tế địa phương và cả nước.
• Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài: Giữ vai trò quan trọng trong thu hút vốn, công nghệ, phương thức quản lí hiện đại; thúc đẩy tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và hội nhập quốc tế.

Câu hỏi trang 50 – Cơ cấu theo lãnh thổ

Đề bài: Dựa vào thông tin mục 3, hãy chứng minh và giải thích sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ ở nước ta theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Lời giải:

Chứng minh:

• Trên phạm vi cả nước, đã quy hoạch 6 vùng kinh tế – xã hội (theo Nghị quyết 252/2025/QH15): Trung du và miền núi phía Bắc, Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ (Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên), Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long.
• Hình thành các hình thức tổ chức lãnh thổ mới: khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu, hành lang kinh tế,…
• Chuyển dịch trong nội bộ các ngành:
  • Nông nghiệp: hình thành và mở rộng vùng chuyên canh, khu nông nghiệp công nghệ cao, trang trại,…
  • Công nghiệp: hình thành và phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao → động lực của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá.
  • Dịch vụ: đa dạng hoá các hình thức tổ chức lãnh thổ trong giao thông vận tải, thương mại, du lịch,…

Giải thích: Sự chuyển dịch cơ cấu theo lãnh thổ là kết quả của chuyển dịch cơ cấu ngành và thành phần kinh tế, nhằm:

• Khai thác tốt hơn lợi thế của từng lãnh thổ.
• Huy động hiệu quả các nguồn lực (tài nguyên, lao động, vốn, khoa học – công nghệ,…).
• Mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội cao và bảo vệ môi trường.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 50

Đề bài: Dựa vào bảng 11, vẽ biểu đồ thể hiện cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế ở nước ta năm 2010 và năm 2024. Nêu nhận xét.

Lời giải:

Số liệu để vẽ biểu đồ:

Nhận xét:

Giai đoạn 2010 – 2024, cơ cấu GDP theo thành phần kinh tế có sự chuyển dịch:

• Kinh tế Nhà nước: Tỉ trọng giảm từ 24,2% xuống 21,1% (giảm 3,1%).
• Kinh tế ngoài Nhà nước: Chiếm tỉ trọng cao nhất, giữ ổn định ở mức khoảng 50% (49,7% → 50,4%).
• Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài: Tỉ trọng tăng mạnh nhất, từ 15,1% lên 20,4% (tăng 5,3%).
• Thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm: Giảm từ 11,0% xuống 8,1%.

→ Sự chuyển dịch phản ánh chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần và mở cửa, hội nhập với thế giới.

Vận dụng trang 50

Đề bài: Sưu tầm thông tin, tìm hiểu vai trò của một hình thức tổ chức lãnh thổ kinh tế (khu kinh tế ven biển, khu kinh tế cửa khẩu, khu công nghiệp,…) ở nước ta.

Lời giải:

Bài viết tham khảo – Vai trò của khu công nghiệp ở Việt Nam:

Khái niệm:

Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lí xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và cung ứng dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, được thành lập theo quy định của Chính phủ.

Vai trò trong nền kinh tế:

• Thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá: Là động lực chính cho quá trình công nghiệp hoá, tập trung các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao.
• Thu hút đầu tư: Là nơi tập trung vốn đầu tư trong nước và nước ngoài (FDI), tiếp nhận công nghệ và phương thức quản lí hiện đại.
• Tạo việc làm: Giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ.
• Tăng kim ngạch xuất khẩu: Đóng góp lớn vào giá trị sản xuất công nghiệp và kim ngạch xuất khẩu cả nước.
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ: Góp phần phân bố lại sản xuất công nghiệp, hình thành các trung tâm và vùng công nghiệp trọng điểm.
• Bảo vệ môi trường: Các khu công nghiệp mới hướng đến mô hình công nghiệp xanh, xử lí chất thải tập trung, giảm ô nhiễm.

Ví dụ thực tiễn:

• Khu công nghiệp Bắc Thăng Long (Hà Nội), VSIP (Bình Dương cũ – nay thuộc TP. Hồ Chí Minh), Long Thành (Đồng Nai),… là những khu công nghiệp lớn, thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia và đóng góp quan trọng vào nền kinh tế.

→ Các khu công nghiệp là mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy