Câu hỏi mở đầu trang 43

Đề bài: Đô thị hoá là xu hướng phát triển tất yếu của thế giới. Năm 2024, tỉ lệ dân thành thị của thế giới là 57,7%; trong các châu lục, thấp nhất là châu Phi (45%) và cao nhất là châu Mỹ (hơn 80%). Vậy, đô thị hoá ở Việt Nam đã đạt mức độ nào, có đặc điểm gì và ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của nước ta?

Lời giải:

• Mức độ đô thị hoá: Năm 2024, tỉ lệ dân thành thị của Việt Nam là 38,5%, thấp hơn mức trung bình thế giới (57,7%).
• Đặc điểm: Đô thị hoá gắn với công nghiệp hoá, hiện đại hoá; đô thị ngày càng mở rộng; mức độ đô thị hoá khác nhau giữa các vùng, tỉnh, thành phố.
• Ảnh hưởng: Có cả tích cực (thúc đẩy kinh tế, chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao chất lượng cuộc sống) và tiêu cực (sức ép cơ sở hạ tầng, việc làm, ô nhiễm môi trường).

I. Đặc điểm đô thị hoá

Câu hỏi trang 44

Đề bài: Dựa vào thông tin mục I, hãy trình bày đặc điểm đô thị hoá ở nước ta.

Lời giải:

a) Đô thị hoá gắn với công nghiệp hoá, hiện đại hoá:

• Năm 2024, tỉ lệ dân thành thị của nước ta là 38,5%.
• Kinh tế phát triển → xuất hiện ngày càng nhiều đô thị hiện đại, đô thị thông minh và đô thị xanh.
• Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành cực tăng trưởng kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.

b) Đô thị ngày càng mở rộng không gian và chức năng:

• Không gian đô thị mở rộng theo chiều rộng, chiều cao và không gian ngầm (đặc biệt ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh).
• Cảnh quan hiện đại, văn minh, phát triển theo hướng đô thị xanh, phát triển các vùng đô thị.
• Chức năng đô thị đa dạng: không chỉ hành chính mà còn là trung tâm kinh tế, văn hoá, đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư, lan toả phát triển đến các địa phương lân cận.

c) Mức độ đô thị hoá khác nhau giữa các vùng, tỉnh, thành phố:

• Theo vùng (năm 2024): cao nhất là Đông Nam Bộ (62,8%), thấp nhất là Trung du và miền núi phía Bắc (23,9%).
• Theo tỉnh, thành phố: cao nhất là Thành phố Hồ Chí Minh (78,1%), tiếp đến là Quảng Ninh (69,0%), Huế (52,8%), Hà Nội (49,1%); thấp như Vĩnh Long (17,9%).

II. Ảnh hưởng của đô thị hoá

Câu hỏi trang 45

Đề bài: Dựa vào thông tin mục II, hãy phân tích ảnh hưởng của đô thị hoá đến phát triển kinh tế – xã hội ở nước ta.

Lời giải:

1. Ảnh hưởng tích cực:

• Động lực phát triển kinh tế: Năm 2024, đô thị chỉ chiếm 38,4% lao động cả nước nhưng đóng góp tới 70% GDP, tạo nguồn thu chủ yếu cho ngân sách Nhà nước.
• Tăng cường cơ sở hạ tầng kĩ thuật và xã hội: điện, nước, đường sá, trường học, bệnh viện,… phục vụ tốt hơn cho sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống.
• Dịch chuyển cơ cấu lao động: từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ có năng suất cao hơn → nâng cao thu nhập.
• Nâng cao chất lượng lao động: Năm 2024, tỉ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đã qua đào tạo ở thành thị là 42,4%, cao hơn nhiều so với nông thôn (19,7%).
• Đô thị hoá nông thôn: phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm cho lao động nông thôn, lan toả lối sống thành thị, cảnh quan nông thôn hiện đại hơn.

2. Ảnh hưởng tiêu cực:

Nếu đô thị hoá tự phát, không có quy hoạch hoặc không theo quy hoạch sẽ gây:

• Quá tải về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất – kĩ thuật.
• Sức ép về việc làm, y tế, giáo dục.
• Nảy sinh các vấn đề về an ninh xã hội và ô nhiễm môi trường.

Luyện tập – Vận dụng

Luyện tập trang 45

Đề bài: Vẽ sơ đồ thể hiện ảnh hưởng của đô thị hoá đến phát triển kinh tế – xã hội ở nước ta.

Lời giải:

Ảnh hưởng tích cực:

• Động lực phát triển kinh tế (đô thị chiếm 38,4% lao động nhưng đóng góp 70% GDP).
• Tăng cường cơ sở hạ tầng kĩ thuật và xã hội.
• Dịch chuyển cơ cấu lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp – dịch vụ.
• Nâng cao chất lượng lao động (thành thị 42,4% đã qua đào tạo, cao hơn nông thôn).
• Đô thị hoá nông thôn → phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm, hiện đại hoá cảnh quan.

Ảnh hưởng tiêu cực:

• Quá tải cơ sở hạ tầng khi đô thị hoá tự phát.
• Sức ép về việc làm, y tế, giáo dục.
• Nảy sinh các vấn đề về an ninh xã hội.
• Ô nhiễm môi trường.

Vận dụng trang 45

Đề bài: Sưu tầm thông tin, tìm hiểu quá trình đô thị hoá ở địa phương em và chia sẻ với bạn.

Lời giải:

Gợi ý bài viết – Quá trình đô thị hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh (các em có thể liên hệ với địa phương mình):

Về mức độ đô thị hoá:

• Là địa phương có tỉ lệ dân thành thị cao nhất cả nước: 78,1% (năm 2024).
• Là cực tăng trưởng kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước.

Về quá trình phát triển:

• Không gian đô thị mở rộng nhanh theo cả chiều rộng và chiều cao, xuất hiện nhiều toà cao ốc, khu đô thị hiện đại.
• Phát triển các khu đô thị mới (như Thủ Thiêm, Phú Mỹ Hưng,…) theo hướng đô thị xanh, thông minh.
• Hệ thống giao thông đô thị phát triển: đường vành đai, metro,…

Về ảnh hưởng:

• Tích cực: thúc đẩy kinh tế, thu hút đầu tư, tạo nhiều việc làm, nâng cao chất lượng cuộc sống.
• Tiêu cực: áp lực về nhà ở, giao thông (ùn tắc), ngập úng, ô nhiễm không khí, quản lí dân nhập cư.

Định hướng:

• Phát triển đô thị theo hướng bền vững, thông minh, hiện đại.
• Kết nối vùng đô thị với các tỉnh lân cận, giảm áp lực dân số cho khu vực trung tâm.

ThS. Trần Ngọc Báu

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT

Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy