Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Dưới đây là một bài báo cáo mẫu tham khảo để các em định hướng cách trình bày.
Hướng dẫn thực hiện
Bước 1: Lựa chọn một thành phần tự nhiên để làm báo cáo:
- Địa hình, hoặc
- Khí hậu, hoặc
- Sinh vật.
Bước 2: Lựa chọn chiều phân hoá:
- Theo chiều Bắc – Nam, hoặc
- Theo độ cao địa hình.
Bước 3: Thu thập tài liệu từ SGK Địa lí 12, sách báo, internet.
Bước 4: Viết báo cáo theo cấu trúc gợi ý:
- Giới thiệu chung
- Sự phân hoá: Biểu hiện – Nguyên nhân – Ý nghĩa
Bước 5: Trình bày báo cáo trước lớp.
Bài báo cáo tham khảo
Nhóm học sinh lựa chọn chủ đề: Sự phân hoá khí hậu Việt Nam theo chiều Bắc – Nam.
SỰ PHÂN HOÁ KHÍ HẬU VIỆT NAM THEO CHIỀU BẮC – NAM
1. Giới thiệu chung
Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới ẩm gió mùa, tuy nhiên do lãnh thổ kéo dài trên 15 vĩ độ (từ khoảng 8°34’B đến 23°23’B), khí hậu nước ta có sự phân hoá rõ rệt từ Bắc vào Nam. Ranh giới phân chia là dãy núi Bạch Mã (khoảng vĩ tuyến 16°B) – nơi ngăn cản sự xâm nhập của gió mùa Đông Bắc xuống phía nam.
Sự phân hoá này tạo nên hai miền khí hậu với đặc điểm khác biệt: phần lãnh thổ phía Bắc (từ Bạch Mã trở ra) và phần lãnh thổ phía Nam (từ Bạch Mã trở vào).
2. Sự phân hoá
a) Biểu hiện
Sự phân hoá khí hậu Bắc – Nam thể hiện qua các yếu tố: chế độ nhiệt, biên độ nhiệt và chế độ mưa.
Về chế độ nhiệt:
Số liệu nhiệt độ trung bình năm ở một số trạm khí tượng:
| Trạm khí tượng | Vĩ độ | Nhiệt độ TB năm (°C) |
|---|---|---|
| Láng (Hà Nội) | ~21°B | 23,9 |
| Huế (Huế) | ~16°B | 25,1 |
| Quy Nhơn (Gia Lai) | ~14°B | 27,1 |
| Cà Mau (Cà Mau) | ~9°B | 27,1 |
(Nguồn: Quy chuẩn kĩ thuật quốc gia về Số liệu điều kiện tự nhiên dùng trong xây dựng năm 2022)
→ Nhiệt độ trung bình năm tăng dần từ Bắc vào Nam.
Về mùa đông:
- Phần lãnh thổ phía Bắc: Có mùa đông lạnh với 2 – 3 tháng nhiệt độ trung bình dưới 18°C, biên độ nhiệt năm cao.
- Phần lãnh thổ phía Nam: Không có mùa đông lạnh, nhiệt độ cao quanh năm, biên độ nhiệt năm nhỏ (không quá 4 – 5°C).
Về chế độ mưa và phân mùa:
| Đặc điểm | Phần lãnh thổ phía Bắc | Phần lãnh thổ phía Nam |
|---|---|---|
| Kiểu khí hậu | Nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh | Cận xích đạo gió mùa |
| Sự phân mùa | Mùa đông – mùa hạ | Mùa mưa – mùa khô |
| Đặc điểm mùa | Mùa đông lạnh, ít mưa; mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều | Mùa mưa và mùa khô rõ rệt, mùa khô kéo dài |
b) Nguyên nhân
Sự phân hoá khí hậu Bắc – Nam do nhiều yếu tố kết hợp:
- Vĩ độ địa lí: Lãnh thổ nước ta kéo dài trên 15 vĩ độ → càng vào Nam càng gần Xích đạo, lượng bức xạ mặt trời nhận được lớn hơn → nhiệt độ tăng dần.
- Gió mùa Đông Bắc: Hoạt động mạnh ở miền Bắc từ tháng 11 đến tháng 4, tạo nên mùa đông lạnh. Khi di chuyển xuống phía nam, gió này suy yếu dần và bị dãy Bạch Mã ngăn lại → miền Nam không có mùa đông lạnh.
- Địa hình: Dãy Bạch Mã chạy theo hướng Tây – Đông, đâm ngang ra biển, đóng vai trò như bức chắn tự nhiên ngăn cản gió mùa Đông Bắc xuống phía nam.
- Tín phong bán cầu Bắc: Từ vĩ tuyến 16°B trở vào, gió Tín phong thổi hướng đông bắc chiếm ưu thế → gây mưa cho khu vực Trung Bộ và tạo mùa khô cho Tây Nguyên, Nam Bộ.
c) Ý nghĩa
Đối với tự nhiên:
- Tạo nên sự đa dạng của cảnh quan thiên nhiên: đới rừng nhiệt đới gió mùa ở phía Bắc và đới rừng cận xích đạo gió mùa ở phía Nam.
- Thành phần thực vật, động vật ở hai miền cũng khác biệt: miền Bắc có thêm loài cận nhiệt và ôn đới; miền Nam mang tính xích đạo và nhiệt đới.
Đối với kinh tế – xã hội:
- Đa dạng cây trồng, vật nuôi:
- Phần lãnh thổ phía Bắc: phát triển cây công nghiệp, cây ăn quả cận nhiệt và ôn đới (chè, hồi, quế, đào, lê,…).
- Phần lãnh thổ phía Nam: phát triển cây công nghiệp nhiệt đới (cà phê, cao su, hồ tiêu,…).
- Du lịch: Miền Bắc có du lịch mang tính mùa vụ (du lịch mùa đông – ngắm hoa, tuyết ở vùng núi cao; du lịch mùa hè – biển), miền Nam có thể phát triển du lịch quanh năm.
- Quy hoạch sản xuất: Đòi hỏi mỗi vùng có hướng chuyên môn hoá riêng, phù hợp với đặc điểm khí hậu.
Khó khăn:
- Miền Bắc phải đối phó với rét đậm, rét hại, sương muối vào mùa đông.
- Miền Nam chịu ảnh hưởng của mùa khô kéo dài, thiếu nước, xâm nhập mặn (đặc biệt ở đồng bằng sông Cửu Long).
3. Kết luận
Sự phân hoá khí hậu Bắc – Nam là đặc điểm nổi bật của thiên nhiên Việt Nam, được quy định bởi vị trí địa lí, hoạt động của gió mùa và địa hình. Sự phân hoá này vừa tạo ra thế mạnh đa dạng cho phát triển kinh tế – xã hội, vừa đặt ra những thách thức đòi hỏi các địa phương phải có giải pháp thích ứng phù hợp.
ThS. Trần Ngọc Báu
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Địa Lí THPT
Trình độ: Thạc sĩ Địa lý, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ GIS, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 11+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Cầu Giấy