I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

• Huy Đăng là nhà báo công tác tại báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, chuyên về mảng thể thao.
• Một số bài viết tiêu biểu: Olympic Tokyo 2020: Bữa tiệc công nghệ không trọn vẹn, Tìm giới hạn con người dưới lớp băng…

2. Tác phẩm

• Xuất xứ: đăng trên báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần, ngày 05/9/2021.
• Thể loại: văn bản thông tin (báo chí).
• Bố cục (2 phần):
  • Phần 1 (Mục tiêu ban đầu): Lịch sử ra đời và các chặng đường phát triển của Pa-ra-lim-pích.
  • Phần 2 (Vượt qua những nỗi đau): Sự nỗ lực vươn lên của những vận động viên khuyết tật tiêu biểu.

II. Trước khi đọc

Câu hỏi: Tìm hiểu thông tin về một vận động viên hoặc một môn thể thao mà bạn yêu thích. Theo bạn, thể thao có ý nghĩa gì với đời sống con người?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Em yêu thích bóng đá – môn thể thao “vua” thu hút hàng tỉ người hâm mộ trên thế giới. Em ngưỡng mộ những cầu thủ Việt Nam như Nguyễn Quang Hải, Đỗ Hùng Dũng… đã đem vinh quang về cho đất nước. Theo em, thể thao có ý nghĩa quan trọng: rèn luyện sức khoẻ, ý chí, tạo niềm vui, gắn kết cộng đồng và truyền cảm hứng vươn lên trong cuộc sống.
• Cách 2: Em yêu thích môn điền kinh và ngưỡng mộ vận động viên Nguyễn Thị Oanh – người đã giành nhiều huy chương vàng SEA Games. Thể thao theo em không chỉ giúp nâng cao thể chất mà còn rèn luyện tinh thần kỉ luật, kiên trì, dám vượt qua giới hạn bản thân. Thể thao còn xoá nhoà khoảng cách về quốc tịch, ngôn ngữ, hoàn cảnh – đó là vẻ đẹp nhân văn lớn lao.

III. Trong khi đọc

1 Dựa vào nhan đề và phần sa-pô, dự đoán về nội dung chính của văn bản

• Nhan đề “Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương” gợi hai nội dung: lịch sử Pa-ra-lim-pích và khả năng chữa lành của giải đấu này.
• Sa-pô kể về cựu lính nhảy dù Gia-cô Van Gát – người mất phân nửa cơ thể vì chiến tranh nhưng trở thành biểu tượng người hùng.

→ Dự đoán nội dung chính: văn bản viết về lịch sử Pa-ra-lim-pích và những câu chuyện vượt lên nỗi đau của các vận động viên khuyết tật.

2. Dựa vào đề mục “Mục tiêu ban đầu”, dự đoán thông tin chính sẽ được trình bày

→ Phần này sẽ nói về mục đích ra đời của Pa-ra-lim-pích – dành cho ai, do ai sáng lập, vì lí do gì.

3. Chú ý các từ ngữ chỉ thời gian và các sự kiện chính

• 1948: bác sĩ Lút-vích Gắt-mừn tổ chức cuộc thi thể thao cho cựu chiến binh Thế chiến II tại bệnh viện Xtốc Men-đơ-vin (Anh) → Thế vận hội Xe lăn Quốc tế với 16 vận động viên.
• 1952: Thế vận hội Xtốc Men-đơ-vin được tổ chức thường niên.
• 1960: trở thành kì Pa-ra-lim-pích đầu tiên ở Rôm, với 400 vận động viên từ 23 quốc gia.
• 1962: thành lập một tổ chức thể thao dành cho người khuyết tật.
• 1988: tại Xơ-un, Pa-ra-lim-pích và Ô-lim-pích được tổ chức cùng nhau tại một thành phố.

4. Xác định thông tin chính được trình bày (phần “Mục tiêu ban đầu”)

Lịch sử ra đời và phát triển của Pa-ra-lim-pích: từ một cuộc thi thể thao nhỏ dành cho cựu chiến binh năm 1948 → trở thành kì thế vận hội quốc tế dành cho người khuyết tật, được tổ chức song hành với Ô-lim-pích từ năm 1988.

5. Tên đề mục “Vượt qua những nỗi đau” gợi cho bạn suy nghĩ gì?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Đề mục gợi cho em suy nghĩ về sức mạnh tinh thần của những con người không may bị tổn thương cả thể xác lẫn tâm hồn. Họ đã không gục ngã mà tìm ra con đường vượt qua nghịch cảnh – thể thao chính là một trong những con đường ấy.
• Cách 2: Đề mục khiến em liên tưởng đến những câu chuyện đầy nghị lực mà tác giả sắp kể. Đó là những con người biến nỗi đau thành sức mạnh, vượt qua khiếm khuyết để toả sáng – gieo niềm hi vọng cho biết bao người cùng cảnh ngộ.

6. Xác định thông tin chính được trình bày (phần “Vượt qua những nỗi đau”)

Câu chuyện về hai vận động viên cựu chiến binh tiêu biểu tại Pa-ra-lim-pích Tô-ky-ô 2020:

• Gia-cô Van Gát – cựu lính nhảy dù người Anh, mất một phần cơ thể vì tên lửa RPG ở Áp-ga-ni-xtan; trở thành vận động viên xe đạp, giành 2 HCV và 1 HCĐ ngay lần đầu dự Pa-ra-lim-pích.
• Brét-ly Xnai-đơ – cựu hải quân Mỹ, bị hỏng mắt trong vụ đánh bom 2011; trở thành vận động viên bơi lội, đã giành 6 HCV qua các kì Pa-ra-lim-pích.

7. Chú ý đến các nhân vật và các câu chuyện được giới thiệu

• Bác sĩ Lút-vích Gắt-mừn (người Đức gốc Do Thái): người sáng lập Pa-ra-lim-pích, có tấm lòng nhân ái với các cựu chiến binh khuyết tật.
• Gia-cô Van Gát: từ một quân nhân bị thương trở thành nhà thám hiểm, vận động viên thể thao xuất sắc.
• Brét-ly Xnai-đơ: từ một sĩ quan hải quân khiếm thị trở thành vận động viên bơi lội rồi ba môn phối hợp, giành 6 HCV.

→ Các nhân vật đều có điểm chung: vượt lên nỗi đau bằng ý chí và thể thao.

IV. Sau khi đọc – Trả lời câu hỏi

Câu 1: Hãy nêu khái quát chủ đề của văn bản. Cách tiếp cận vấn đề của tác giả có gì đặc biệt?

• Chủ đề: Lịch sử ra đời, phát triển của Pa-ra-lim-pích và khả năng chữa lành những vết thương của thể thao đối với con người, đặc biệt là người khuyết tật.
• Cách tiếp cận đặc biệt:
  • Thay vì viết về thể thao như một sân chơi phô diễn sức mạnh của những kẻ chiến thắng, tác giả lại tiếp cận thể thao ở góc độ chữa lành những vết thương – cả thể xác lẫn tinh thần.
  • Đó là cách tiếp cận mới mẻ, độc đáo và đầy tính nhân văn: thể thao không chỉ dành cho kẻ mạnh mà còn là nơi những người thiểu số, yếu thế cất lên tiếng nói của mình.

Câu 2: Phân tích tác dụng của phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản

• Hình ảnh “Bác sĩ Gắt-mừn và thế hệ những vận động viên đầu tiên”:
  • Thể hiện sự đối lập giữa vết thương (chiếc xe lăn) và niềm lạc quan (nụ cười rạng rỡ của các vận động viên).
  • Bàn tay bác sĩ đặt lên vai vận động viên thể hiện sự nâng đỡ, sẻ chia đầy nhân ái.
  • Ghi lại khoảnh khắc lịch sử và gợi nhiều cảm xúc cho người đọc.
• Số liệu:
  • 16 vận động viên (Thế vận hội Xe lăn Quốc tế đầu tiên) → 400 vận động viên từ 23 quốc gia (Pa-ra-lim-pích 1960) – cho thấy sự phát triển nhanh chóng của phong trào.
  • 8 164 mét (chiều cao ngọn Man-na-xlu), 335 ki-lô-mét (hành trình ở Nam Cực) – nhấn mạnh sức mạnh phi thường của Van Gát.
  • 6 huy chương Vàng của Xnai-đơ – minh chứng cho tài năng vượt trội.

→ Phương tiện phi ngôn ngữ giúp thông tin trở nên trực quan, thuyết phục, giàu cảm xúc.

Câu 3: Xác định các ý chính, ý phụ trong văn bản. Sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ để tóm tắt các thông tin

a) Các ý chính, ý phụ:

b) Tóm tắt bằng phương tiện phi ngôn ngữ (sơ đồ trục thời gian):

1948 ────► 1960 ────► 1962 ────► 1988
  │           │          │          │
Luân Đôn:   Rôm:      Thành lập   Xơ-un:
BS Gắt-mừn  Kì Pa-ra- tổ chức     Pa-ra-lim-pích
tổ chức     lim-pích  thể thao    và Ô-lim-pích
cuộc thi    đầu tiên  cho người   tổ chức cùng
cho cựu    (400 VĐV   khuyết tật  nhau
chiến binh / 23 nước)
(16 VĐV)

Câu 4: Yếu tố tự sự có vai trò gì trong văn bản?

Văn bản có 3 câu chuyện được kể:

• Câu chuyện thứ nhất: sự ra đời và phát triển của Pa-ra-lim-pích – từ một sự kiện thể thao nhỏ năm 1948 đến thế vận hội quốc tế ngày nay.
• Câu chuyện thứ hai: hành trình của Van Gát – vượt qua nỗi đau, chinh phục Hi-ma-lay-a, Nam Cực và Pa-ra-lim-pích.
• Câu chuyện thứ ba: hành trình của Xnai-đơ – vượt qua sự mù loà để trở thành nhà vô địch bơi lội.

→ Vai trò của yếu tố tự sự:

• Tạo sức lôi cuốn, hấp dẫn cho văn bản thông tin – không khô khan, đơn điệu.
• Gợi cảm xúc, suy tư cho người đọc về sức mạnh con người.
• Truyền tải thông điệp một cách gián tiếp, khéo léo: thể thao có khả năng chữa lành những vết thương.

Câu 5: Quan điểm của tác giả là gì? Quan điểm đó được thể hiện bằng cách nào?

a) Quan điểm của tác giả:

• Thể thao không chỉ là sân chơi của kẻ mạnh mà còn là nơi chữa lành những vết thương – cả thể xác lẫn tinh thần.
• Khẳng định ý chí, nghị lực phi thường của con người trong việc vượt qua nỗi đau và khiếm khuyết.

b) Cách thể hiện quan điểm:

• Chọn lọc thông tin có chủ đích: tập trung vào những câu chuyện về sự chữa lành, không chỉ kể về thành tích thể thao đơn thuần.
• Kể chuyện về các nhân vật tiêu biểu (bác sĩ Gắt-mừn, Van Gát, Xnai-đơ) → để các câu chuyện tự nói lên thông điệp.
• Đặt vấn đề từ nhan đề (“Một lịch sử chữa lành những vết thương”) và kết bài đầy cảm xúc (liên hệ với đại dịch toàn cầu).

Câu 6: Phát biểu suy nghĩ của bạn về khả năng kì diệu của con người sau khi đọc các thông tin về một số vận động viên thể thao trong văn bản

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Đọc câu chuyện về Van Gát và Xnai-đơ, em vô cùng khâm phục sức mạnh kì diệu của con người. Mất phân nửa cơ thể hay đôi mắt – đó là những tổn thương tưởng chừng không thể vượt qua. Nhưng họ đã biến nỗi đau thành động lực, không chỉ tự cứu mình mà còn truyền cảm hứng cho hàng triệu người. Đúng như nhà văn Ơ-nít Hê-minh-uê từng nói: “Con người có thể bị huỷ diệt nhưng không thể bị đánh bại”.
• Cách 2: Câu chuyện của các vận động viên trong văn bản khiến em hiểu rằng giới hạn lớn nhất của con người không phải là cơ thể mà là tinh thần. Một người mù vẫn có thể trở thành nhà vô địch bơi lội; một người mất chân vẫn có thể chinh phục đỉnh Hi-ma-lay-a. Điều đó cho thấy sức mạnh của ý chí mới là thứ quyết định cuộc đời con người, chứ không phải hoàn cảnh hay khiếm khuyết.

Câu 7: Văn bản giúp bạn hiểu thêm gì về vấn đề nỗi đau nói chung? Ta có thể ứng xử như thế nào với nỗi đau và những khiếm khuyết trên cơ thể của mình và của người khác?

Câu hỏi mở, em có thể chọn một trong các cách sau.

• Cách 1: Văn bản giúp em hiểu rằng nỗi đau là một phần tất yếu của cuộc sống – không ai có thể tránh khỏi. Nhưng quan trọng là cách chúng ta đối diện với nỗi đau: có thể biến nỗi đau thành động lực để vươn lên, như các vận động viên trong văn bản. Với người khác, em cần tôn trọng, đồng cảm, không kì thị hay phân biệt đối xử với những khiếm khuyết của họ – bởi vẻ đẹp con người không nằm ở ngoại hình mà ở tâm hồn và ý chí.
• Cách 2: Em nhận ra rằng nỗi đau không định nghĩa con người – chính cách ta phản ứng với nỗi đau mới quyết định ta là ai. Với bản thân, khi gặp khó khăn, em sẽ học cách chấp nhận, thích nghi và tìm hướng đi mới thay vì gục ngã. Với người khác, em sẽ trân trọng, lắng nghe, hỗ trợ – bởi đôi khi một lời động viên nhỏ cũng có thể giúp người ta vượt qua bóng tối, giống như cách bác sĩ Gắt-mừn đã làm với các cựu chiến binh hơn 70 năm trước.

V. Kết nối đọc – viết

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) về khả năng chữa lành của thể thao.

Đoạn văn tham khảo 1 – Khẳng định khả năng chữa lành thể chất và tinh thần:

Thể thao có khả năng chữa lành kì diệu đối với con người – đó là thông điệp ý nghĩa em rút ra từ văn bản Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương. Trước hết, thể thao chữa lành những vết thương thể chất: bác sĩ Gắt-mừn đã dùng thể thao như một phương pháp phục hồi chức năng cho các cựu chiến binh chấn thương tuỷ sống sau Thế chiến II. Sâu xa hơn, thể thao còn chữa lành những tổn thương tinh thần: nó trả lại niềm tin, ý chí và mục tiêu sống cho những người tưởng đã mất tất cả. Van Gát đã vượt qua nỗi đau mất chân để chinh phục Hi-ma-lay-a; Xnai-đơ đã vượt qua bóng tối mù loà để trở thành nhà vô địch bơi lội. Thể thao còn giúp kết nối con người, xoá nhoà mặc cảm, gắn kết cộng đồng. Vì vậy, em tin rằng thể thao không chỉ rèn luyện sức khoẻ mà còn là liều thuốc tinh thần quý giá cho tất cả mọi người.

Đoạn văn tham khảo 2 – Liên hệ với bản thân và đời sống hiện đại:

Đọc văn bản Pa-ra-lim-pích: Một lịch sử chữa lành những vết thương, em hiểu sâu sắc về khả năng chữa lành của thể thao. Thể thao không đơn thuần là sân chơi của những người khoẻ mạnh mà còn là chiếc cầu nâng đỡ những con người chịu tổn thương. Câu chuyện của bác sĩ Gắt-mừn cùng các vận động viên Pa-ra-lim-pích cho thấy: chỉ cần con người không từ bỏ, thể thao có thể giúp họ tìm lại chính mình và toả sáng theo cách riêng. Trong cuộc sống hiện đại đầy áp lực, khi nhiều người trẻ phải đối mặt với căng thẳng, lo âu, trầm cảm, thể thao càng trở thành liều thuốc quý giá. Khi chạy bộ, đạp xe hay tập gym, ta không chỉ rèn luyện cơ thể mà còn giải toả những bế tắc trong tâm hồn. Vì vậy, em nghĩ mỗi người trẻ nên xem thể thao như một người bạn đồng hành – không chỉ để khoẻ mạnh mà còn để chữa lành những vết thương vô hình mỗi ngày.

ThS. Nguyễn Thành Đạt

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THPT

Trình độ: Thạc sĩ Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ CNTT, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Thế Thiện