Hoạt động (trang 91 – 92)

Câu 1 (trang 91)

Đề bài: Dùng ê ke để kiểm tra hai đường thẳng có vuông góc với nhau hay không.

Lời giải:

Em đặt ê ke sao cho một cạnh góc vuông của ê ke trùng với một đường thẳng, rồi xem cạnh góc vuông còn lại có trùng với đường thẳng kia không.

• Nếu trùng thì hai đường thẳng đó vuông góc với nhau.
• Nếu không trùng thì hai đường thẳng đó không vuông góc với nhau.

a) Sau khi kiểm tra bằng ê ke, hai đường thẳng $CH$ và $AH$ không vuông góc với nhau.

b) Sau khi kiểm tra bằng ê ke, hai đường thẳng $NM$ và $NP$ vuông góc với nhau.

Câu 2 (trang 92)

Đề bài: Dùng ê ke để kiểm tra góc vuông rồi nêu tên từng cặp đoạn thẳng vuông góc với nhau (trong hình ngũ giác $ABCDE$).

Lời giải:

Em lần lượt đặt ê ke vào từng đỉnh $A$, $B$, $C$, $D$, $E$ để kiểm tra góc tại mỗi đỉnh có phải là góc vuông không. Nếu tại một đỉnh có góc vuông thì hai cạnh tạo nên góc đó vuông góc với nhau.

Sau khi kiểm tra, em thấy:

• Tại đỉnh $A$: đoạn thẳng $AB$ vuông góc với đoạn thẳng $AE$.
• Tại đỉnh $C$: đoạn thẳng $CB$ vuông góc với đoạn thẳng $CD$.
• Tại đỉnh $D$: đoạn thẳng $DC$ vuông góc với đoạn thẳng $DE$.

Đáp số: Các cặp đoạn thẳng vuông góc với nhau là: $AB$ và $AE$; $CB$ và $CD$; $DC$ và $DE$.

Câu 3 (trang 92)

Đề bài: Mai vừa vẽ bức tranh dưới đây. Hãy quan sát và tìm hình ảnh về hai đường thẳng vuông góc có trong bức tranh đó.

Lời giải:

Em quan sát bức tranh cối xay gió và tìm những chỗ có hai đường thẳng gặp nhau tạo thành góc vuông.

Một số hình ảnh về hai đường thẳng vuông góc có trong bức tranh:

• Hai cạnh liên tiếp của khung bức tranh vuông góc với nhau.
• Hai cánh quạt cạnh nhau của cối xay gió vuông góc với nhau.
• Hai cạnh liên tiếp trên cánh cửa của cối xay gió vuông góc với nhau.

Luyện tập (trang 92 – 93)

Câu 1 (trang 92)

Đề bài: Tìm một số hình ảnh về hai đường thẳng vuông góc ở xung quanh em.

Lời giải:

Em quan sát các đồ vật quen thuộc xung quanh mình và tìm những chỗ có hai đường thẳng gặp nhau tạo thành góc vuông.

Một số hình ảnh về hai đường thẳng vuông góc ở xung quanh em:

• Hai mép liền nhau của quyển vở.
• Hai cạnh liên tiếp của cái bảng.
• Hai cạnh liên tiếp của chiếc bàn học.
• Hai cạnh liên tiếp của ô cửa sổ.
• Hai cạnh liên tiếp của viên gạch lát nền.

Câu 2 (trang 92)

Đề bài: Cho hình tứ giác $ABCD$ có góc đỉnh $A$ và góc đỉnh $D$ là các góc vuông.

a) Nêu tên từng cặp cạnh vuông góc với nhau.

b) Nêu tên từng cặp cạnh cắt nhau mà không vuông góc với nhau.

Lời giải:

a) Em xét tại các đỉnh có góc vuông. Hai cạnh tạo nên góc vuông đó sẽ vuông góc với nhau.

• Tại đỉnh $A$ là góc vuông $\Rightarrow$ cạnh $AB$ vuông góc với cạnh $AD$.
• Tại đỉnh $D$ là góc vuông $\Rightarrow$ cạnh $DA$ vuông góc với cạnh $DC$.

Vậy các cặp cạnh vuông góc với nhau là: $AB$ và $AD$; $DA$ và $DC$.

b) Em tìm các cặp cạnh cắt nhau (có chung một điểm) nhưng không tạo thành góc vuông. Đó là các cặp cạnh gặp nhau tại đỉnh $B$ và đỉnh $C$ (vì hai đỉnh này không phải là góc vuông).

• Tại đỉnh $B$: cạnh $AB$ và cạnh $BC$ cắt nhau nhưng không vuông góc.
• Tại đỉnh $C$: cạnh $BC$ và cạnh $CD$ cắt nhau nhưng không vuông góc.

Đáp số:

a) $AB$ và $AD$; $DA$ và $DC$.

b) $AB$ và $BC$; $BC$ và $CD$.

Câu 3 (trang 93)

Đề bài: Có ba ống nước $M$, $N$, $P$. Việt cần nối ba ống nước này với nhau: ống $M$ vuông góc với ống $N$, ống $N$ vuông góc với ống $P$. Trong các phương án $A$, $B$, $C$, em hãy giúp Việt chọn những phương án nối phù hợp.

Lời giải:

Em xét từng phương án xem có thỏa mãn cả hai điều kiện: ống $M$ vuông góc với ống $N$ và ống $N$ vuông góc với ống $P$ hay không.

• Phương án A: ống $M$ vuông góc với ống $N$, ống $N$ vuông góc với ống $P$ $\Rightarrow$ phù hợp.
• Phương án B: ống $M$ vuông góc với ống $N$, ống $N$ vuông góc với ống $P$ $\Rightarrow$ phù hợp.
• Phương án C: ống $M$ và ống $N$ nằm thẳng hàng (không vuông góc) $\Rightarrow$ không phù hợp.

Đáp số: Các phương án nối phù hợp là A và B.

Câu 4 (trang 93)

Đề bài: Không dùng ê ke, ta làm như thế nào để tìm được đường thẳng vuông góc với đường thẳng $AB$ trên một tờ giấy?

Lời giải:

Em có thể dùng cách gấp giấy để tạo ra đường thẳng vuông góc với $AB$:

• Bước 1: Gấp đôi tờ giấy sao cho hai phần của đường thẳng $AB$ trùng khít lên nhau (điểm $A$ trùng với chính nó, hoặc mép giấy hai bên trùng nhau).
• Bước 2: Miết phẳng để tạo nếp gấp rõ ràng trên tờ giấy.
• Bước 3: Mở tờ giấy ra và kẻ một đường thẳng theo nếp gấp vừa tạo.

Đường thẳng kẻ theo nếp gấp đó chính là đường thẳng vuông góc với đường thẳng $AB$.

Câu 5 (trang 93)

Đề bài: Nam làm một chiếc đu quay bằng giấy để đựng đồ dùng học tập. Nam đặt cục tẩy vào ca-bin màu vàng. Biết thanh nan hoa nối với ca-bin đựng tẩy vuông góc với thanh nan hoa nối với ca-bin đựng gọt bút chì. Hỏi Nam có thể đặt gọt bút chì ở ca-bin nào?

Lời giải:

Em quan sát chiếc đu quay: có $8$ thanh nan hoa nối từ tâm ra $8$ ca-bin (ca-bin màu vàng đựng tẩy và các ca-bin đánh số từ $1$ đến $7$).

Em cần tìm những thanh nan hoa vuông góc với thanh nan hoa nối tới ca-bin màu vàng (ca-bin đựng tẩy).

Nhìn vào hình, thanh nan hoa nối tới ca-bin màu vàng vuông góc với hai thanh nan hoa nối tới ca-bin số 2 và ca-bin số 6.

Đáp số: Nam có thể đặt gọt bút chì ở ca-bin số $2$ hoặc ca-bin số $6$.

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên