Luyện tập (trang 105)

Câu 1 (trang 105)

Đề bài: Đặt tính rồi tính.

a) $3{\;}458 + 639$ $\qquad$ $38{\;}794 + 89{\;}152$ $\qquad$ $62{\;}928 – 45{\;}636$

b) $815 \times 6$ $\qquad$ $509 \times 37$ $\qquad$ $8{\;}962 : 28$

Lời giải:

Em đặt tính theo cột dọc, thực hiện phép cộng/trừ từ phải sang trái (theo thứ tự đơn vị, chục, trăm, …), phép nhân từ phải sang trái, phép chia từ trái sang phải.

a) Kết quả các phép cộng và trừ:

• $3{\;}458 + 639 = 4{\;}097$.
• $38{\;}794 + 89{\;}152 = 127{\;}946$.
• $62{\;}928 – 45{\;}636 = 17{\;}292$.

b) Kết quả các phép nhân và chia:

• $815 \times 6 = 4{\;}890$.
• $509 \times 37 = 18{\;}833$. Em nhân từ phải sang trái: $509 \times 7 = 3{\;}563$; $509 \times 3 = 1{\;}527$ (viết lùi $1$ cột sang trái). Cộng: $3{\;}563 + 15{\;}270 = 18{\;}833$.
• $8{\;}962 : 28 = 320$ (dư $2$). Em chia từ trái sang phải: $89$ chia $28$ được $3$, dư $5$; hạ $6$, được $56$, chia $28$ được $2$, dư $0$; hạ $2$, được $2$, chia $28$ được $0$, dư $2$. Kết quả $320$ dư $2$.

Câu 2 (trang 105)

Đề bài: Không thực hiện phép tính, hãy tìm số thích hợp với dấu “?”.

$$319 + 425 = 425 + \boxed{?}$$

$$(173 + 454) + 346 = \boxed{?} + (454 + 346)$$

Lời giải:

Phép tính 1: Em áp dụng tính chất giao hoán của phép cộng: $a + b = b + a$.

$$319 + 425 = 425 + \boxed{319}.$$

Phép tính 2: Em áp dụng tính chất kết hợp của phép cộng: $(a + b) + c = a + (b + c)$.

$$(173 + 454) + 346 = \boxed{173} + (454 + 346).$$

Câu 3 (trang 105)

Đề bài: Hai xe bồn chở tất cả $39{\;}000$ l nước. Xe thứ nhất chở nhiều hơn xe thứ hai $3{\;}000$ l nước. Hỏi mỗi xe chở bao nhiêu lít nước?

Lời giải:

Em xác định:

• Tổng số lít nước hai xe chở là $39{\;}000$ l.
• Hiệu số lít nước giữa hai xe là $3{\;}000$ l.
• Xe thứ nhất nhiều hơn nên xe thứ nhất là số lớn, xe thứ hai là số bé.

Em áp dụng công thức: Số bé $=$ (Tổng $-$ Hiệu) $:$ $2$.

Bước 1: Số lít nước xe thứ hai chở (số bé):

$$(39{\;}000 – 3{\;}000) : 2 = 36{\;}000 : 2 = 18{\;}000 {\;}(l).$$

Bước 2: Số lít nước xe thứ nhất chở (số bé cộng với hiệu):

$$18{\;}000 + 3{\;}000 = 21{\;}000 {\;}(l).$$

Đáp số: Xe thứ nhất $21{\;}000$ l; xe thứ hai $18{\;}000$ l.

Câu 4 (trang 105)

Đề bài: Một đoàn tàu chở hàng gồm $17$ toa. Trong đó có $9$ toa, mỗi toa chở $15{\;}300$ kg hàng và $8$ toa, mỗi toa chở $13{\;}600$ kg hàng. Hỏi trung bình mỗi toa chở bao nhiêu ki-lô-gam hàng?

Lời giải:

Bước 1: Số ki-lô-gam hàng $9$ toa (loại thứ nhất) chở được:

$$9 \times 15{\;}300 = 137{\;}700 {\;}(\text{kg}).$$

Bước 2: Số ki-lô-gam hàng $8$ toa (loại thứ hai) chở được:

$$8 \times 13{\;}600 = 108{\;}800 {\;}(\text{kg}).$$

Bước 3: Tổng số ki-lô-gam hàng cả đoàn tàu chở được:

$$137{\;}700 + 108{\;}800 = 246{\;}500 {\;}(\text{kg}).$$

Bước 4: Trung bình mỗi toa chở số ki-lô-gam hàng là:

$$246{\;}500 : 17 = 14{\;}500 {\;}(\text{kg}).$$

Đáp số: $14{\;}500$ kg.

Câu 5 (trang 105)

Đề bài: Tính bằng cách thuận tiện.

$$6{\;}650 + 9{\;}543 + 3{\;}250 – 9{\;}900$$

Lời giải:

Em nhận thấy $6{\;}650 + 3{\;}250 = 9{\;}900$, đúng bằng số phải trừ. Em nhóm hai số này lại:

$$6{\;}650 + 9{\;}543 + 3{\;}250 – 9{\;}900 = (6{\;}650 + 3{\;}250) + 9{\;}543 – 9{\;}900.$$

$$= 9{\;}900 + 9{\;}543 – 9{\;}900 = 9{\;}543.$$

Đáp số: $9{\;}543$.

Luyện tập (trang 106)

Câu 1 (trang 106)

Đề bài: Đặt tính rồi tính.

a) $643{\;}709 + 405{\;}642$ $\qquad$ $1{\;}657{\;}480 – 821{\;}730$

b) $3{\;}214 \times 56$ $\qquad$ $231{\;}438 : 34$

Lời giải:

Em đặt tính theo cột dọc rồi thực hiện phép tính.

a) Kết quả:

• $643{\;}709 + 405{\;}642 = 1{\;}049{\;}351$.
• $1{\;}657{\;}480 – 821{\;}730 = 835{\;}750$.

b) Kết quả:

• $3{\;}214 \times 56 = 179{\;}984$. Em nhân từ phải sang trái: $3{\;}214 \times 6 = 19{\;}284$; $3{\;}214 \times 5 = 16{\;}070$ (viết lùi $1$ cột sang trái). Cộng: $19{\;}284 + 160{\;}700 = 179{\;}984$.
• $231{\;}438 : 34 = 6{\;}807$. Em chia từ trái sang phải: $231$ chia $34$ được $6$, dư $27$; hạ $4$, được $274$, chia $34$ được $8$, dư $2$; hạ $3$, được $23$, chia $34$ được $0$; hạ $8$, được $238$, chia $34$ được $7$, dư $0$. Kết quả $6{\;}807$.

Câu 2 (trang 106)

Đề bài: Không thực hiện phép tính, hãy tìm số thích hợp với dấu “?”.

$$49 \times 37 = 37 \times \boxed{?}$$

$$(214 \times 25) \times 4 = \boxed{?} \times (25 \times 4)$$

$$103 \times 18 + 103 \times 12 = 103 \times (18 + \boxed{?})$$

Lời giải:

Phép tính 1: Em áp dụng tính chất giao hoán của phép nhân: $a \times b = b \times a$.

$$49 \times 37 = 37 \times \boxed{49}.$$

Phép tính 2: Em áp dụng tính chất kết hợp của phép nhân: $(a \times b) \times c = a \times (b \times c)$.

$$(214 \times 25) \times 4 = \boxed{214} \times (25 \times 4).$$

Phép tính 3: Em áp dụng tính chất một số nhân với một tổng: $a \times b + a \times c = a \times (b + c)$.

$$103 \times 18 + 103 \times 12 = 103 \times (18 + \boxed{12}).$$

Câu 3 (trang 106)

Đề bài: Tính giá trị của biểu thức.

a) $8{\;}359 + 305 \times 38$ $\qquad$ b) $4{\;}824 – (9{\;}365 – 5{\;}465) : 15$

Lời giải:

Em nhớ thứ tự thực hiện: trong ngoặc trước; sau đó nhân, chia trước; cộng, trừ sau.

a) $8{\;}359 + 305 \times 38$

Bước 1: Tính phép nhân trước:

$$305 \times 38 = 11{\;}590.$$

Bước 2: Tính phép cộng:

$$8{\;}359 + 11{\;}590 = 19{\;}949.$$

Vậy $8{\;}359 + 305 \times 38 = 19{\;}949$.

b) $4{\;}824 – (9{\;}365 – 5{\;}465) : 15$

Bước 1: Tính trong ngoặc trước:

$$9{\;}365 – 5{\;}465 = 3{\;}900.$$

Bước 2: Tính phép chia:

$$3{\;}900 : 15 = 260.$$

Bước 3: Tính phép trừ:

$$4{\;}824 – 260 = 4{\;}564.$$

Vậy $4{\;}824 – (9{\;}365 – 5{\;}465) : 15 = 4{\;}564$.

Câu 4 (trang 106)

Đề bài: Chú Hùng đi công tác bằng xe ô tô, quãng đường phải đi dài $300$ km. Biết rằng cứ đi $100$ km thì xe ô tô tiêu hao hết $10$ l xăng và giá $1$ l xăng là $23{\;}400$ đồng. Tính số tiền chú Hùng cần mua xăng để vừa đủ cho xe ô tô đi hết quãng đường đó.

Lời giải:

Bước 1: Em thấy $300$ km gấp $3$ lần $100$ km, nên số lít xăng cần dùng là:

$$10 \times 3 = 30 {\;}(l).$$

Bước 2: Số tiền chú Hùng cần mua xăng là:

$$23{\;}400 \times 30 = 702{\;}000 {\;}(\text{đồng}).$$

Đáp số: $702{\;}000$ đồng.

Câu 5 (trang 106)

Đề bài: Tính bằng cách thuận tiện.

a) $3{\;}506 \times 25 \times 4$ $\qquad$ b) $467 \times 46 + 467 \times 54$

Lời giải:

a) Em nhận thấy $25 \times 4 = 100$ là số tròn dễ tính. Em áp dụng tính chất kết hợp của phép nhân:

$$3{\;}506 \times 25 \times 4 = 3{\;}506 \times (25 \times 4) = 3{\;}506 \times 100 = 350{\;}600.$$

b) Em nhận thấy hai tích đều có chung thừa số $467$, và $46 + 54 = 100$ là số tròn. Em áp dụng tính chất một số nhân với một tổng:

$$467 \times 46 + 467 \times 54 = 467 \times (46 + 54) = 467 \times 100 = 46{\;}700.$$

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên