Hoạt động: Hình bình hành (trang 106)

Câu 1 (trang 106)

Đề bài: Những hình nào dưới đây là hình bình hành? (Cho $5$ hình được đặt tên $A$, $B$, $C$, $D$, $E$ vẽ trên lưới ô vuông.)

Lời giải:

Em nhớ đặc điểm của hình bình hành: có hai cặp cạnh đối diện song song và bằng nhau.

Em quan sát lần lượt từng hình trên lưới ô vuông:

• Hình $A$: có hai cặp cạnh đối diện song song và bằng nhau $\Rightarrow$ là hình bình hành.
• Hình $B$: chỉ có một cặp cạnh đối diện song song $\Rightarrow$ không phải hình bình hành.
• Hình $C$: có hai cặp cạnh đối diện song song và bằng nhau $\Rightarrow$ là hình bình hành.
• Hình $D$: các cạnh không có cặp nào song song $\Rightarrow$ không phải hình bình hành.
• Hình $E$: có hai cặp cạnh đối diện song song và bằng nhau $\Rightarrow$ là hình bình hành.

Đáp số: Các hình là hình bình hành là: $A$, $C$, $E$.

Câu 2 (trang 106)

Đề bài: Quan sát hình vẽ rồi trả lời câu hỏi.

Biết $A$, $B$, $C$, $D$ là bốn đỉnh của một hình bình hành. Hỏi đỉnh $C$ đã bị con vật nào che mất?

Lời giải:

Em xác định vị trí ba đỉnh đã biết trên lưới ô vuông: $A$ ở phía trên bên trái, $B$ ở phía trên bên phải, $D$ ở phía dưới bên trái.

Em áp dụng đặc điểm hình bình hành: hai cặp cạnh đối diện song song và bằng nhau. Vậy:

• Cạnh $DC$ song song và bằng cạnh $AB$.
• Từ đỉnh $D$, em đếm số ô vuông sang bên phải đúng bằng số ô từ $A$ đến $B$ $\Rightarrow$ tìm được vị trí đỉnh $C$.

Sau khi xác định, em thấy đỉnh $C$ nằm ở vị trí bị con gà che khuất.

Đáp số: Đỉnh $C$ đã bị con gà che mất.

Câu 3 (trang 106)

Đề bài: Cho $ABCD$ và $CDEG$ là các hình bình hành. Biết độ dài cạnh $AB$ bằng $3$ dm.

a) Độ dài cạnh $EG$ bằng bao nhiêu đề-xi-mét?

b) Kể tên những cạnh song song với cạnh $CD$.

Lời giải:

a) Em áp dụng đặc điểm: trong hình bình hành, hai cạnh đối diện bằng nhau.

• Trong hình bình hành $ABCD$: cạnh $AB$ và cạnh $CD$ đối diện nhau nên $AB = CD = 3$ dm.
• Trong hình bình hành $CDEG$: cạnh $CD$ và cạnh $EG$ đối diện nhau nên $EG = CD = 3$ dm.

Vậy độ dài cạnh $EG$ bằng $3$ dm.

b) Em áp dụng đặc điểm: trong hình bình hành, hai cạnh đối diện song song với nhau.

• Trong hình bình hành $ABCD$: cạnh $AB$ song song với cạnh $CD$ ($AB{;}//{;}CD$).
• Trong hình bình hành $CDEG$: cạnh $EG$ song song với cạnh $CD$ ($EG{;}//{;}CD$).

Vậy những cạnh song song với cạnh $CD$ là: cạnh $AB$ và cạnh $EG$.

Hoạt động: Hình thoi (trang 107 – 108)

Câu 1 (trang 107)

Đề bài: Những hình nào dưới đây là hình thoi? (Cho $5$ hình được đặt tên $A$, $B$, $C$, $D$, $E$ vẽ trên lưới ô vuông.)

Lời giải:

Em nhớ đặc điểm của hình thoi: có hai cặp cạnh đối diện song song và bốn cạnh bằng nhau.

Em quan sát lần lượt từng hình trên lưới ô vuông:

• Hình $A$: có hai cặp cạnh đối diện song song và bốn cạnh bằng nhau $\Rightarrow$ là hình thoi.
• Hình $B$: có hai cặp cạnh đối diện song song và bốn cạnh bằng nhau $\Rightarrow$ là hình thoi.
• Hình $C$: có hai cặp cạnh đối diện song song và bốn cạnh bằng nhau $\Rightarrow$ là hình thoi.
• Hình $D$: có hai cặp cạnh đối diện song song nhưng bốn cạnh không bằng nhau (là hình bình hành, không phải hình thoi) $\Rightarrow$ không phải hình thoi.
• Hình $E$: không có đủ hai cặp cạnh đối diện song song $\Rightarrow$ không phải hình thoi.

Đáp số: Các hình là hình thoi là: $A$, $B$, $C$.

Câu 2 (trang 108)

Đề bài: Cho dãy hình theo quy luật như sau:

Hình thoi $-$ Hình bình hành $-$ Hình thoi $-$ Hình bình hành $-$ $\boxed{?}$ $-$ Hình bình hành.

Hình thích hợp với vị trí dấu “?” là hình thoi hay hình bình hành?

Lời giải:

Em quan sát dãy hình và tìm quy luật.

Các hình được sắp xếp xen kẽ nhau: hình thoi $\rightarrow$ hình bình hành $\rightarrow$ hình thoi $\rightarrow$ hình bình hành $\rightarrow$ …

Theo quy luật đó, sau hình bình hành (thứ hai) phải đến hình thoi.

Đáp số: Hình thích hợp với vị trí dấu “?” là hình thoi.

Câu 3 (trang 108)

Đề bài: Quan sát hình vẽ rồi chọn câu trả lời đúng.

Nối bốn điểm nào trong hình vẽ để được một hình thoi?

A. Bốn điểm $M$, $N$, $P$, $Q$.

B. Bốn điểm $M$, $N$, $P$, $R$.

C. Bốn điểm $M$, $N$, $P$, $S$.

Lời giải:

Em nhớ: hình thoi có bốn cạnh bằng nhau.

Em xét từng phương án bằng cách đếm số ô vuông trên lưới:

• Phương án A ($M$, $N$, $P$, $Q$): các cạnh có độ dài không bằng nhau $\Rightarrow$ không phải hình thoi.
• Phương án B ($M$, $N$, $P$, $R$): bốn cạnh $MN$, $NP$, $PR$, $RM$ có độ dài bằng nhau $\Rightarrow$ là hình thoi.
• Phương án C ($M$, $N$, $P$, $S$): các cạnh có độ dài không bằng nhau $\Rightarrow$ không phải hình thoi.

Đáp số: Đáp án đúng là B. Nối bốn điểm $M$, $N$, $P$, $R$ ta được một hình thoi.

Luyện tập (trang 108 – 109)

Câu 1 (trang 108)

Đề bài: Cho hình thoi $ABCD$. Hai đường chéo $AC$ và $BD$ của hình thoi cắt nhau tại điểm $O$.

Dùng ê ke để kiểm tra xem hai đường chéo có vuông góc với nhau hay không.

Lời giải:

Em đặt ê ke sao cho một cạnh góc vuông của ê ke trùng với đường chéo $AC$, đỉnh góc vuông của ê ke đặt vào điểm $O$. Sau đó em quan sát cạnh góc vuông còn lại của ê ke có trùng với đường chéo $BD$ hay không.

Sau khi kiểm tra, em thấy cạnh góc vuông còn lại của ê ke trùng với đường chéo $BD$.

Đáp số: Hai đường chéo $AC$ và $BD$ vuông góc với nhau.

Câu 2 (trang 108 – 109)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

a) Cho $2$ miếng ghép giống nhau như hình bên (hai miếng ghép hình tam giác vuông).

Với $2$ miếng ghép đó, không thể ghép được hình nào dưới đây?

A. Hình vuông.

B. Hình tam giác.

C. Hình bình hành.

D. Hình thoi.

b) Cho $4$ miếng ghép giống nhau như hình bên (bốn miếng ghép hình tam giác vuông).

Với $4$ miếng ghép đó, hãy ghép thành mỗi hình dưới đây: $A$ (hình vuông), $B$ (hình bình hành), $C$ (hình thoi).

Lời giải:

a) Em thử ghép $2$ miếng tam giác vuông giống nhau theo các cách khác nhau:

• Ghép hai cạnh góc vuông bằng nhau vào nhau $\Rightarrow$ được hình vuông hoặc hình tam giác (cân).
• Ghép hai cạnh huyền vào nhau $\Rightarrow$ được hình bình hành.
• Với $2$ miếng ghép này, em không thể ghép được hình thoi (vì hình thoi có $4$ cạnh bằng nhau, mà cạnh huyền của tam giác vuông dài hơn hai cạnh góc vuông).

Đáp số: Đáp án đúng là D. Hình thoi.

b) Với $4$ miếng tam giác vuông giống nhau, em có thể ghép được:

• Hình $A$ (hình vuông): ghép $4$ miếng chụm đỉnh góc vuông vào giữa, các cạnh huyền tạo thành cạnh của hình vuông.
• Hình $B$ (hình bình hành): ghép $4$ miếng thành từng cặp tạo hình chữ nhật, sau đó xếp lệch nhau.
• Hình $C$ (hình thoi): ghép $4$ miếng chụm đỉnh góc vuông vào giữa, các cạnh huyền tạo thành cạnh của hình thoi.

Câu 3 (trang 109)

Đề bài: Dưới đây là một số hình ảnh thực tế có dạng hình thoi. Em hãy tìm thêm một số hình ảnh thực tế có dạng hình thoi nhé!

Lời giải:

Em quan sát các đồ vật xung quanh mình và tìm những vật có dạng hình có bốn cạnh bằng nhau, hai cặp cạnh đối diện song song.

Một số hình ảnh thực tế có dạng hình thoi:

• Các mắt lưới của cửa xếp, hàng rào sắt.
• Các ô trên giá đỡ chai hình thoi.
• Hoa văn trên khăn, áo, thảm trang trí.
• Con diều hình thoi.
• Hoa văn trên viên gạch lát nền.

Câu 4 (trang 109)

Đề bài: Thực hành gấp giấy và cắt tạo hình thoi.

Em hãy gấp giấy theo các đường nét đứt như hình dưới đây rồi cắt được một hình thoi nhé!

Lời giải:

Em thực hiện theo các bước sau:

• Bước 1: Chuẩn bị một tờ giấy hình chữ nhật.
• Bước 2: Gấp đôi tờ giấy theo chiều dọc sao cho hai mép giấy trùng nhau, miết phẳng để tạo nếp gấp.
• Bước 3: Gấp đôi tiếp tờ giấy theo chiều ngang sao cho hai mép trùng nhau, miết phẳng nếp gấp. Lúc này tờ giấy đã được gấp làm bốn phần.
• Bước 4: Dùng kéo cắt một đường thẳng chéo từ mép này sang mép kia (theo đường nét đứt trong hình).
• Bước 5: Mở phần vừa cắt ra, em sẽ được một hình thoi.

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên