Hoạt động (trang 99)

Câu 1 (trang 99)

Đề bài:

a) Cho hình chữ nhật $ABCD$, $AB$ và $DC$ là một cặp cạnh song song với nhau. Hãy nêu tên các cặp cạnh song song với nhau có trong hình chữ nhật đó.

b) Nêu tên các cặp cạnh song song với nhau có trong hình vuông $MNPQ$.

Lời giải:

Em nhớ: hai đường thẳng song song không bao giờ cắt nhau. Trong hình chữ nhật và hình vuông, hai cạnh đối diện thì song song với nhau.

a) Hình chữ nhật $ABCD$ có $4$ cạnh, gồm $2$ cặp cạnh đối diện:

• Cạnh $AB$ song song với cạnh $DC$ (viết là $AB{;}//{;}DC$).
• Cạnh $AD$ song song với cạnh $BC$ (viết là $AD{;}//{;}BC$).

Vậy hình chữ nhật $ABCD$ có hai cặp cạnh song song là: $AB{;}//{;}DC$ và $AD{;}//{;}BC$.

b) Hình vuông $MNPQ$ cũng có $2$ cặp cạnh đối diện song song với nhau:

• Cạnh $MN$ song song với cạnh $QP$ (viết là $MN{;}//{;}QP$).
• Cạnh $MQ$ song song với cạnh $NP$ (viết là $MQ{;}//{;}NP$).

Vậy hình vuông $MNPQ$ có hai cặp cạnh song song là: $MN{;}//{;}QP$ và $MQ{;}//{;}NP$.

Câu 2 (trang 99)

Đề bài: Trong hình bên, các hình tứ giác $AMND$, $MBCN$, $ABCD$ đều là hình chữ nhật. Hỏi cạnh $MN$ song song với những cạnh nào?

Lời giải:

Em xét lần lượt từng hình chữ nhật để tìm cạnh song song với $MN$:

• Trong hình chữ nhật $AMND$: cạnh $MN$ song song với cạnh $AD$ ($MN{;}//{;}AD$).
• Trong hình chữ nhật $MBCN$: cạnh $MN$ song song với cạnh $BC$ ($MN{;}//{;}BC$).

Vậy cạnh $MN$ song song với hai cạnh $AD$ và $BC$. Ta viết gọn: $MN{;}//{;}AD{;}//{;}BC$.

Câu 3 (trang 99)

Đề bài: Tìm hình ảnh một cặp đường thẳng song song có trong bức tranh.

Lời giải:

Luyện tập (trang 99 – 100)

Câu 1 (trang 99)

Đề bài: Tìm một số hình ảnh về hai đường thẳng song song ở xung quanh em.

Lời giải:

Em quan sát các đồ vật quen thuộc và tìm những chỗ có hai đường thẳng không cắt nhau, luôn cách đều nhau.

Một số hình ảnh về hai đường thẳng song song ở xung quanh em:

• Hai mép dài của quyển sách, quyển vở.
• Hai cây đũa khi xếp thẳng cạnh nhau.
• Hai thanh ray của đường tàu hỏa.
• Hai cạnh dài của cái thước kẻ.
• Các dòng kẻ trên trang vở.

Câu 2 (trang 99)

Đề bài: Đ, S?

Trong hình bên (hình ngôi nhà có các điểm $A$, $B$, $C$, $D$, $E$):

a) Hai đoạn thẳng $CD$ và $AE$ song song với nhau. $\boxed{?}$

b) Hai đoạn thẳng $AB$ và $CD$ song song với nhau. $\boxed{?}$

c) Hai đoạn thẳng $AE$ và $ED$ vuông góc với nhau. $\boxed{?}$

Lời giải:

Em quan sát hình vẽ ngôi nhà trên lưới ô vuông:

a) Hai đoạn thẳng $CD$ và $AE$ đều thẳng đứng trên lưới ô vuông, không cắt nhau $\Rightarrow$ chúng song song với nhau. Vậy điền Đ (Đúng).

b) Đoạn $AB$ đi chếch lên (là cạnh mái nhà), còn đoạn $CD$ đi thẳng đứng. Nếu kéo dài, hai đoạn này sẽ cắt nhau $\Rightarrow$ chúng không song song với nhau. Vậy điền S (Sai).

c) Đoạn $AE$ đi thẳng đứng, đoạn $ED$ đi nằm ngang (là nền nhà). Hai đoạn này gặp nhau tại $E$ và tạo thành góc vuông $\Rightarrow$ chúng vuông góc với nhau. Vậy điền Đ (Đúng).

Đáp số: a) Đ; b) S; c) Đ.

Câu 3 (trang 100)

Đề bài: Việt dùng que tính xếp thành $4$ chữ cái như sau: $V$, $I$, $E$, $T$.

Hỏi chữ cái nào vừa có các que tính được xếp song song vừa có các que tính được xếp vuông góc?

Lời giải:

Em xét từng chữ cái xem các que tính có song song hoặc vuông góc với nhau không:

• Chữ V: Hai que tính xếp chếch, cắt nhau ở đỉnh nhưng không vuông góc, cũng không song song.
• Chữ I: Chỉ có $1$ que tính thẳng đứng $\Rightarrow$ không có cặp que nào song song hay vuông góc với nhau.
• Chữ E: Có $1$ que thẳng đứng và $3$ que nằm ngang.
  • Ba que nằm ngang song song với nhau.
  • Que thẳng đứng vuông góc với các que nằm ngang.

  Vậy chữ $E$ vừa có que song song, vừa có que vuông góc.

• Chữ T: Có $1$ que nằm ngang và $1$ que thẳng đứng, chúng vuông góc với nhau nhưng không có cặp que song song.

Đáp số: Chữ cái $E$ vừa có các que tính được xếp song song, vừa có các que tính được xếp vuông góc.

Câu 4 (trang 100)

Đề bài: Cho hình vẽ dưới đây. Biết Rô-bốt ở ngôi nhà màu vàng. Nhà của Mai và nhà của Rô-bốt ở hai đường song song với nhau. Hỏi trong các ngôi nhà $A$, $B$, $C$, $D$, đâu là nhà của Mai?

Lời giải:

Em xác định vị trí nhà của Rô-bốt (ngôi nhà màu vàng) trên bản đồ. Sau đó tìm con đường đi qua nhà Rô-bốt.

Nhà của Mai phải nằm trên con đường khác song song với con đường đi qua nhà Rô-bốt (tức là hai con đường không cắt nhau).

Quan sát bản đồ, em thấy ngôi nhà $B$ nằm trên con đường song song với con đường đi qua ngôi nhà màu vàng của Rô-bốt.

Đáp số: Nhà của Mai là ngôi nhà $B$.

Câu 5 (trang 100)

Đề bài: Cho các hình vẽ sau (gồm $6$ hình được đánh số từ $1$ đến $6$):

a) Những hình nào có cặp cạnh song song với nhau?

b) Những hình nào có cặp cạnh vuông góc với nhau?

Lời giải:

Em xét từng hình:

• Hình 1 (hình chữ nhật/hình bình hành): có các cặp cạnh đối diện song song với nhau. Nếu là hình chữ nhật, các cặp cạnh liền kề còn vuông góc với nhau.
• Hình 2 (hình thang): có một cặp cạnh đáy song song với nhau, nhưng không có cặp cạnh vuông góc.
• Hình 3 (hình tam giác thường): không có cặp cạnh song song, cũng không có cặp cạnh vuông góc.
• Hình 4 (hình tam giác vuông): có một cặp cạnh vuông góc với nhau (hai cạnh góc vuông), nhưng không có cặp cạnh song song.
• Hình 5 (hình lục giác đều): có các cặp cạnh đối diện song song với nhau.
• Hình 6 (hình ngũ giác kiểu “ngôi nhà”): có cặp cạnh đáy và cạnh trên song song, đồng thời hai cạnh bên vuông góc với cạnh đáy.

Đáp số:

a) Những hình có cặp cạnh song song là: hình $1$, $2$, $5$, $6$.

b) Những hình có cặp cạnh vuông góc là: hình $1$, $4$, $6$.

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên