Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
Luyện tập 1 (trang 110 – 111)
Câu 1 (trang 110)
Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.
Việt có $4$ miếng dán như sau: hình tròn, hình bình hành, hình tam giác, hình vuông.
Biết Việt dán hình bình hành sau khi dán hình vuông và trước khi dán hình tam giác. Hỏi hình nào dưới đây là sản phẩm của Việt?
Lời giải:
Em phân tích thứ tự dán từ điều kiện đề bài:
- Việt dán hình bình hành sau hình vuông $\Rightarrow$ trong hình sản phẩm, hình bình hành phải đè lên hình vuông (hình vuông ở dưới).
- Việt dán hình bình hành trước hình tam giác $\Rightarrow$ trong hình sản phẩm, hình tam giác phải đè lên hình bình hành (hình bình hành ở dưới hình tam giác).
Em xét từng đáp án:
- A, B: hình bình hành nằm dưới hình vuông $\Rightarrow$ loại (vì trái điều kiện thứ nhất).
- C: hình bình hành nằm trên hình tam giác $\Rightarrow$ loại (vì trái điều kiện thứ hai).
- D: hình bình hành nằm trên hình vuông và dưới hình tam giác $\Rightarrow$ thỏa mãn cả hai điều kiện.
Đáp số: Đáp án đúng là D.
Câu 2 (trang 110)
Đề bài: Quan sát hình sau (đường gấp khúc nối các điểm $A$, $B$, $C$, $D$, $E$, $G$, $H$, $K$ trên lưới ô vuông), hãy chỉ ra:
a) Hai đoạn thẳng song song với nhau.
b) Hai đoạn thẳng vuông góc với nhau.
Lời giải:
Em quan sát từng đoạn thẳng trên lưới ô vuông và xét vị trí của chúng.
a) Em tìm hai đoạn thẳng cùng phương (không cắt nhau, cùng cách đều nhau trên lưới).
Đoạn $EG$ và đoạn $HK$ đều đi chếch lên bên phải theo cùng một hướng và không cắt nhau $\Rightarrow$ $EG$ song song với $HK$ ($EG{\;}//{\;}HK$).
b) Em tìm hai đoạn thẳng gặp nhau tạo thành góc vuông.
Tại điểm $G$: đoạn $EG$ đi chếch lên và đoạn $GH$ đi chếch xuống, hai đoạn này gặp nhau tại $G$ và tạo thành góc vuông $\Rightarrow$ $EG$ vuông góc với $GH$.
Đáp số:
a) $EG{\;}//{\;}HK$.
b) $EG$ vuông góc với $GH$.
Câu 3 (trang 111)
Đề bài:
a) Vẽ đường thẳng $AB$ và điểm $H$ không nằm trên đường thẳng $AB$ (theo mẫu).
b) Vẽ đường thẳng $CD$ đi qua điểm $H$ và vuông góc với đường thẳng $AB$.
c) Vẽ đường thẳng $EG$ đi qua điểm $H$ và song song với đường thẳng $AB$.
Lời giải:
Em thực hiện vẽ theo các bước sau:
- Câu a): Vẽ đường thẳng $AB$, sau đó chấm một điểm $H$ ở phía trên (không nằm trên đường thẳng $AB$).
- Câu b): Đặt ê ke sao cho một cạnh góc vuông của ê ke trùng với đường thẳng $AB$, còn cạnh góc vuông còn lại đi qua điểm $H$. Kẻ theo cạnh đó và đặt tên $C$, $D$ ở hai đầu, ta được đường thẳng $CD$ vuông góc với $AB$.
- Câu c): Đặt ê ke sao cho một cạnh góc vuông trùng với đường thẳng $CD$ (vừa vẽ ở câu b) và cạnh còn lại đi qua $H$. Kẻ theo cạnh đó và đặt tên $E$, $G$ ở hai đầu, ta được đường thẳng $EG$ song song với $AB$.
Câu 4 (trang 111)
Đề bài: Lấy các que tính xếp thành hình bên. Di chuyển $2$ que tính để được $2$ hình thoi.
Lời giải:
Em quan sát hình ban đầu và tìm cách di chuyển $2$ que tính sao cho sau khi di chuyển, được $2$ hình thoi (mỗi hình thoi có $4$ cạnh bằng nhau).
Luyện tập 2 (trang 111 – 112)
Câu 1 (trang 111)
Đề bài: Đ, S?
Trong hình bên (có các điểm $G$, $N$, $A$, $E$, $H$, $M$, $P$, $B$, $D$, $C$ trên lưới ô vuông) có:
a) Đoạn thẳng $MP$ song song với đoạn thẳng $DC$. $\boxed{?}$
b) Đoạn thẳng $AP$ song song với đoạn thẳng $DC$. $\boxed{?}$
c) Đoạn thẳng $MN$ vuông góc với đoạn thẳng $NP$. $\boxed{?}$
d) Đoạn thẳng $GH$ vuông góc với đoạn thẳng $AB$. $\boxed{?}$
Lời giải:
Em quan sát từng đoạn thẳng trên lưới ô vuông:
a) Đoạn $MP$ và đoạn $DC$ đều nằm ngang, không cắt nhau $\Rightarrow$ hai đoạn song song với nhau. Điền Đ (Đúng).
b) Đoạn $AP$ và đoạn $DC$ đều nằm ngang, không cắt nhau $\Rightarrow$ hai đoạn song song với nhau. Điền Đ (Đúng).
c) Đoạn $NP$ đi chếch xuống bên phải, đoạn $MN$ đi chếch lên. Kiểm tra bằng ê ke, hai đoạn này gặp nhau tại $N$ không tạo thành góc vuông $\Rightarrow$ hai đoạn không vuông góc với nhau. Điền S (Sai).
d) Đoạn $GH$ đi thẳng đứng, đoạn $AB$ đi nằm ngang. Hai đoạn này (khi kéo dài) gặp nhau và tạo thành góc vuông $\Rightarrow$ hai đoạn vuông góc với nhau. Điền Đ (Đúng).
Đáp số: a) Đ; b) Đ; c) S; d) Đ.
Câu 2 (trang 112)
Đề bài: Hãy dự đoán xem hai đoạn thẳng song song trong hình dưới đây có cùng độ dài hay không. Hãy kiểm tra lại bằng cách sử dụng thước kẻ.
Lời giải:
Em quan sát hình và dự đoán bằng mắt: khi nhìn, hai đoạn thẳng song song có vẻ không bằng nhau (đoạn ở trên trông ngắn hơn đoạn ở dưới) vì bị các đường xung quanh làm cho mắt nhìn nhầm.
Sau đó, em dùng thước kẻ đo lại độ dài của cả hai đoạn thẳng.
Sau khi đo, em thấy hai đoạn thẳng có cùng độ dài (mắt đã nhìn nhầm do ảo giác).
Đáp số: Hai đoạn thẳng song song trong hình có cùng độ dài.
Câu 3 (trang 112)
Đề bài: Vẽ một hình bình hành trên giấy kẻ ô vuông như hình dưới đây. Sau đó vẽ một đường thẳng chia hình bình hành đó thành hai phần để cắt và ghép thành một hình chữ nhật.
Lời giải:
Em thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1: Vẽ một hình bình hành trên giấy kẻ ô vuông (giống như mẫu trong SGK).
- Bước 2: Vẽ một đường thẳng vuông góc đi từ một đỉnh của hình bình hành xuống cạnh đối diện, chia hình bình hành thành hai phần: một hình tam giác vuông và một hình tứ giác.
- Bước 3: Dùng kéo cắt theo đường vừa vẽ, sau đó ghép phần hình tam giác vuông sang phía đối diện, em sẽ được một hình chữ nhật.
Câu 4 (trang 112)
Đề bài: Lấy các que tính xếp thành hình dưới đây. Di chuyển $3$ que tính để được $3$ hình thoi.
Lời giải:
Luyện tập 3 (trang 112 – 113)
Câu 1 (trang 112)
Đề bài: Đồng hồ bên chỉ thời gian là $3$ giờ. Lúc này, kim giờ và kim phút của đồng hồ vuông góc với nhau. Hãy tìm một giờ khác mà kim giờ và kim phút của đồng hồ cũng vuông góc với nhau.
Lời giải:
Em nhớ: lúc $3$ giờ, kim phút chỉ số $12$ (thẳng đứng lên trên) và kim giờ chỉ số $3$ (nằm ngang sang phải), hai kim tạo thành góc vuông.
Em tìm thời điểm khác mà hai kim đồng hồ cũng tạo thành góc vuông:
- Lúc $9$ giờ: kim phút chỉ số $12$ (thẳng đứng lên trên), kim giờ chỉ số $9$ (nằm ngang sang trái) $\Rightarrow$ hai kim vuông góc với nhau.
Đáp số: Một giờ khác mà kim giờ và kim phút vuông góc với nhau là $9$ giờ.
Câu 2 (trang 113)
Đề bài: Hai đường màu đỏ trong mỗi hình dưới đây có phải là hai đường thẳng song song hay không?
Lời giải:
Em quan sát bằng mắt: ở cả hai hình, các đường vẽ xung quanh (các đường chéo, đường tia) làm cho mắt nhìn nhầm, thấy hai đường màu đỏ có vẻ như bị cong hoặc không song song.
Nhưng đây chỉ là ảo giác. Nếu em dùng thước kẻ để kiểm tra, sẽ thấy hai đường màu đỏ ở cả hai hình đều thẳng và không bao giờ cắt nhau.
Đáp số: Hai đường màu đỏ ở cả hai hình đều là hai đường thẳng song song.
Câu 3 (trang 113)
Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.
Tìm hình thích hợp để đặt vào ô có dấu “?” (bảng $3 \times 3$ gồm $9$ hình người, đầu mỗi người là một trong ba dạng: hình tròn, hình thoi hoặc hình bình hành).
Lời giải:
Em quan sát quy luật của bảng: ở mỗi hàng, đầu của $3$ người đều xuất hiện đủ $3$ dạng khác nhau: hình tròn, hình thoi và hình bình hành.
Em xét hàng cuối cùng:
- Ô thứ nhất: người có đầu hình bình hành.
- Ô thứ hai: người có đầu hình tròn.
- Ô thứ ba (dấu “?”): còn thiếu người có đầu hình thoi.
Trong các đáp án $A$, $B$, $C$, $D$, chỉ có đáp án B là người có đầu dạng hình thoi.
Đáp số: Đáp án đúng là B.
Câu 4 (trang 113)
Đề bài:
a) Vẽ hình vuông $ABCD$ trên giấy kẻ ô vuông và vẽ đoạn thẳng $AC$ (theo mẫu).
b) Cắt hình vuông $ABCD$ thành hai phần theo đoạn thẳng $AC$ và ghép hai phần đó thành hình bình hành hoặc hình tam giác.
Lời giải:
Em thực hiện theo các bước sau:
- Bước 1: Vẽ hình vuông $ABCD$ trên giấy kẻ ô vuông (giống như mẫu trong SGK), sau đó vẽ đoạn thẳng $AC$ nối hai đỉnh đối diện.
- Bước 2: Dùng kéo cắt hình vuông theo đoạn $AC$, được hai hình tam giác vuông bằng nhau.
- Bước 3: Ghép hai hình tam giác vuông theo hai cách:
- Cách 1: Ghép hai cạnh huyền của hai tam giác lại với nhau (nhưng lệch nhau một chút) $\Rightarrow$ được một hình bình hành.
- Cách 2: Ghép hai cạnh góc vuông bằng nhau của hai tam giác lại với nhau $\Rightarrow$ được một hình tam giác (lớn hơn).
Thầy Phan Văn Công
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên