Câu 1: So sánh đặc trưng của văn bản trữ tình, tự sự và kịch được thể hiện trong Vội vàng (Xuân Diệu), Trở về (Ơ-nít Hê-minh-uê), Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ)

-> Ba thể loại có đặc trưng khác nhau nhưng đều phản ánh cuộc sống, con người và thể hiện quan niệm, tư tưởng của tác giả về đời sống.

Câu 2: Phân tích giá trị của văn học được thể hiện trong các văn bản trên

a) Giá trị nhận thức:

• Vội vàng: giúp người đọc nhận thức mới về thời gian – thời gian là hữu hạn, tuyến tính, một đi không trở lại; qua đó hiểu giá trị của tuổi trẻ.
• Trở về: giúp người đọc hiểu về bản lĩnh, ý chí phi thường của con người trước thiên nhiên và số phận; về triết lí “Con người có thể bị huỷ diệt nhưng không thể bị đánh bại”.
• Hồn Trương Ba, da hàng thịt: giúp nhận thức về mối quan hệ giữa linh hồn và thể xác, về bi kịch “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”.

b) Giá trị giáo dục:

• Vội vàng: khơi dậy tình yêu cuộc sống, thức tỉnh con người sống hết mình, có ý nghĩa với tuổi trẻ.
• Trở về: nuôi dưỡng lòng dũng cảm, ý chí kiên cường, tinh thần không bỏ cuộc trước khó khăn.
• Hồn Trương Ba, da hàng thịt: giáo dục con người biết giữ gìn nhân cách, sống là chính mình, không thoả hiệp với cái xấu.

c) Giá trị thẩm mĩ:

• Vội vàng: giọng thơ sôi nổi, đắm say, ngôn từ cách tân, táo bạo (ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, so sánh mới lạ).
• Trở về: nghệ thuật “tảng băng trôi” – ngôn ngữ kiệm lời, giàu ý nghĩa ngầm, gợi mở suy ngẫm.
• Hồn Trương Ba, da hàng thịt: nghệ thuật xây dựng xung đột kịch sâu sắc, đối thoại giàu triết lí, kết cấu chặt chẽ.

d) Giá trị văn hoá:

• Vội vàng: thể hiện tinh thần cá nhân mới mẻ của Thơ mới – đóng góp lớn cho văn hoá thi ca hiện đại Việt Nam.
• Trở về: cho thấy văn hoá lao động của người ngư dân Cu Ba và triết lí sống của văn học Mỹ hiện đại.
• Hồn Trương Ba, da hàng thịt: khai thác truyện dân gian Việt Nam, làm mới nó bằng cách nhìn hiện đại – vừa kế thừa vừa phát triển giá trị văn hoá truyền thống.

Câu 3: Tìm đọc một số văn bản nghị luận về giá trị của văn học đối với đời sống con người. Tóm tắt các quan điểm, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng được tác giả sử dụng

Một số văn bản nghị luận có thể tham khảo:

• “Ý nghĩa văn chương” của Hoài Thanh.
• “Tiếng nói của văn nghệ” của Nguyễn Đình Thi.
• “Nhà văn và tác phẩm” của Nguyễn Đăng Mạnh.

Ví dụ tóm tắt: “Ý nghĩa văn chương” của Hoài Thanh:

• Quan điểm chính: Văn chương có nguồn gốc từ tình yêu thương đối với con người, muôn loài, muôn vật.
• Luận điểm 1: Văn chương có nguồn gốc cốt yếu là lòng thương người và rộng ra là thương cả muôn vật, muôn loài.
  • Lí lẽ và bằng chứng: dẫn câu chuyện thi sĩ Ấn Độ khóc thương con chim bị thương.
• Luận điểm 2: Văn chương hình dung sự sống muôn hình vạn trạng và sáng tạo ra sự sống.
  • Lí lẽ: văn chương phản ánh cuộc sống nhưng cũng làm phong phú thêm cuộc sống.
• Luận điểm 3: Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có.
  • Lí lẽ: nhờ văn chương, con người biết yêu thương, biết rung động trước cái đẹp.

-> Văn học có vai trò lớn trong việc bồi đắp tâm hồn, mở rộng nhận thức và giáo dục nhân cách cho con người.

Câu 4: Lập dàn ý chi tiết cho bài phát biểu nhân một trong những sự kiện sau

Lựa chọn sự kiện: Lễ phát động phong trào quyên góp sách cho thư viện trường học.

DÀN Ý CHI TIẾT

a) Mở đầu:

• Lời chào: kính thưa quý thầy cô, các bạn học sinh thân mến.
• Giới thiệu bản thân và lí do phát biểu: đại diện học sinh nhà trường phát biểu tại lễ phát động phong trào quyên góp sách cho thư viện.
• Nêu ngắn gọn ý nghĩa của buổi lễ: đây là hoạt động ý nghĩa nhằm làm giàu tri thức chung cho cả nhà trường.

b) Nội dung chính:

(1) Thực trạng và nhu cầu:

• Thư viện trường còn thiếu nhiều đầu sách quý phục vụ học tập, nghiên cứu.
• Nhiều bạn học sinh yêu thích đọc sách nhưng chưa có đủ tài liệu.
• Ở nhà nhiều bạn có sách hay nhưng ít khi đọc lại, có thể chia sẻ cho thư viện.

(2) Ý nghĩa của phong trào:

• Bồi đắp tri thức, tâm hồn cho học sinh – đúng như các giá trị mà văn học mang lại (nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ, văn hoá).
• Xây dựng văn hoá đọc trong nhà trường, khơi dậy tình yêu sách.
• Thể hiện tinh thần chia sẻ, tương thân tương ái giữa các thế hệ học sinh.
• Tiết kiệm và phát huy giá trị của những cuốn sách chưa được sử dụng hết.

(3) Kêu gọi hành động:

• Mỗi bạn học sinh quyên góp ít nhất 1 – 2 cuốn sách còn tốt.
• Sách quyên góp cần đa dạng thể loại: sách văn học, sách khoa học, sách kĩ năng sống, từ điển…
• Sách phải còn nguyên vẹn, sạch đẹp, có nội dung lành mạnh, phù hợp với lứa tuổi học sinh.
• Thời gian, địa điểm quyên góp: cụ thể theo thông báo của nhà trường.

c) Kết thúc:

• Bày tỏ hi vọng phong trào sẽ thành công, thư viện trường ngày càng phong phú.
• Gửi lời cảm ơn tới thầy cô và các bạn học sinh đã lắng nghe.
• Lời chúc tốt đẹp đến buổi lễ và mọi người.

Câu 5: Tổ chức một buổi thuyết trình về những suy nghĩ, lựa chọn của thế hệ trẻ trong tương lai trước những cơ hội và thách thức của đất nước

GỢI Ý TỔ CHỨC BUỔI THUYẾT TRÌNH

a) Chủ đề đề xuất: “Thế hệ trẻ Việt Nam – Cơ hội và thách thức trong kỉ nguyên số”.

b) Thời gian, địa điểm: 45 phút, tại phòng học/hội trường trường.

c) Thành phần tham dự: học sinh trong lớp, giáo viên chủ nhiệm, có thể mời thêm giáo viên bộ môn.

d) Nội dung thuyết trình:

(1) Mở đầu (5 phút):

• Giới thiệu chủ đề và ý nghĩa buổi thuyết trình.
• Đặt vấn đề: thế hệ trẻ đang sống trong thời đại nào? Cơ hội và thách thức gì?

(2) Nội dung chính (30 phút):

Cơ hội của thế hệ trẻ hiện nay:

• Toàn cầu hoá: dễ dàng học hỏi, tiếp cận tri thức thế giới.
• Cách mạng công nghiệp 4.0: nhiều ngành nghề mới (AI, dữ liệu số, năng lượng tái tạo…).
• Đất nước phát triển: nhiều chính sách hỗ trợ khởi nghiệp, du học, học bổng.
• Môi trường mở: dễ thể hiện bản thân, kết nối với thế giới qua mạng xã hội.

Thách thức của thế hệ trẻ hiện nay:

• Cạnh tranh ngày càng gay gắt trong học tập, việc làm.
• Áp lực từ mạng xã hội, thông tin nhiễu loạn, dễ mất phương hướng.
• Nguy cơ tụt hậu về kĩ năng, ngoại ngữ nếu không nỗ lực.
• Các vấn đề toàn cầu: biến đổi khí hậu, dịch bệnh, an ninh mạng…

Suy nghĩ và lựa chọn của thế hệ trẻ:

• Cần học tập nghiêm túc, trang bị kiến thức vững vàng.
• Rèn luyện kĩ năng: ngoại ngữ, tin học, tư duy phản biện, kĩ năng mềm.
• Giữ vững bản sắc dân tộc đồng thời hội nhập quốc tế.
• Sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.
• Dấn thân, dám nghĩ, dám làm – không chỉ chạy theo trào lưu mà biết chọn con đường đúng.

(3) Thảo luận, hỏi đáp (7 phút):

• Người tham dự đặt câu hỏi và chia sẻ ý kiến.

(4) Kết luận (3 phút):

• Tóm tắt các ý chính.
• Thông điệp: “Cơ hội chỉ đến với người biết chuẩn bị. Thế hệ trẻ Việt Nam hãy sẵn sàng để làm chủ tương lai đất nước.”

e) Chuẩn bị:

• Slide trình chiếu (có hình ảnh, số liệu minh hoạ).
• Video ngắn về thanh niên Việt Nam thành công.
• Phiếu thăm dò ý kiến của người tham dự sau buổi thuyết trình.

Bài thuyết trình mẫu: Thế hệ trẻ Việt Nam – Cơ hội và thách thức trong kỉ nguyên mới

Kính thưa quý thầy cô, thưa các bạn học sinh thân mến!

Có một câu nói mà em rất tâm đắc: “Tuổi trẻ không phải là một khoảng thời gian trong cuộc đời, mà là một trạng thái của tâm hồn.” Hôm nay, em xin đứng ở đây – với tất cả nhiệt huyết của tuổi mười tám – để chia sẻ cùng thầy cô và các bạn những suy nghĩ về một chủ đề mà em tin rằng ai trong chúng ta cũng đã từng trăn trở: “Thế hệ trẻ Việt Nam – Cơ hội và thách thức trong kỉ nguyên mới.”

Chúng ta đang sống trong một thời đại chuyển mình mạnh mẽ chưa từng có của đất nước. Đất nước đang bước vào kỉ nguyên số, hội nhập sâu rộng với thế giới. Là những người trẻ – những chủ nhân tương lai của đất nước – chúng ta đứng trước biết bao cơ hội, cũng đối mặt với không ít thách thức. Và câu hỏi lớn đặt ra là: Chúng ta sẽ chọn con đường nào cho tương lai của mình và của Tổ quốc?

1. Những cơ hội chưa từng có của thế hệ trẻ hôm nay

Thưa các bạn, chưa bao giờ cơ hội lại rộng mở với người trẻ Việt Nam như hiện nay.

Thứ nhất, chúng ta đang sống trong kỉ nguyên của công nghệ số. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, chúng ta có thể tiếp cận toàn bộ tri thức nhân loại – từ các bài giảng của Harvard, MIT đến những khoá học miễn phí trên Coursera, edX. Điều mà thế hệ cha ông chúng ta phải cả đời phấn đấu mới có được, thì hôm nay chỉ cần một cú nhấp chuột.

Thứ hai, đất nước ta đang hội nhập sâu rộng với thế giới. Nhiều tập đoàn đa quốc gia đã và đang đầu tư vào Việt Nam, mang đến hàng triệu cơ hội việc làm với mức lương cạnh tranh. Các chương trình học bổng, du học, trao đổi văn hoá cũng ngày càng nhiều – mở ra cánh cửa để chúng ta vươn ra thế giới.

Thứ ba, nhiều ngành nghề mới đang bùng nổ: trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, năng lượng tái tạo, kinh tế xanh, công nghiệp sáng tạo… Đây là những lĩnh vực mà người trẻ có lợi thế lớn – vì chúng ta có sức khoẻ, có khả năng thích ứng nhanh, có sự sáng tạo không giới hạn.

2. Nhưng cũng có không ít thách thức

Tuy nhiên, thưa các bạn, có cơ hội thì cũng có thách thức. Và những thách thức mà thế hệ chúng ta đang đối mặt là không hề nhỏ.

Thách thức thứ nhất là sự cạnh tranh khốc liệt. Trong một thế giới phẳng, chúng ta không chỉ cạnh tranh với bạn bè trong nước mà còn với hàng tỉ người trẻ trên toàn cầu. Nếu không có kiến thức vững chắc, không giỏi ngoại ngữ, không có kĩ năng số – chúng ta sẽ bị bỏ lại phía sau.

Thách thức thứ hai là nguy cơ mất phương hướng. Sống trong thời đại của mạng xã hội, chúng ta dễ bị cuốn theo những trào lưu ảo, những giá trị bề nổi. Có bao nhiêu bạn trẻ đang lãng phí tuổi thanh xuân vào TikTok, game, những cuộc chạy đua theo hình thức mà quên đi giá trị đích thực của cuộc sống?

Thách thức thứ ba là những vấn đề toàn cầu: biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chiến tranh, khủng hoảng năng lượng… Đây là những gánh nặng mà thế hệ chúng ta buộc phải gánh vác và giải quyết.

Nghe qua có vẻ đáng lo, nhưng em tin: thách thức càng lớn, cơ hội trưởng thành càng nhiều.

3. Suy nghĩ và lựa chọn của thế hệ trẻ

Vậy chúng ta – thế hệ trẻ Việt Nam – sẽ chọn con đường nào?

Em nghĩ, trước hết, chúng ta cần chọn học tập một cách nghiêm túc. Không phải học để thi, học để lấy bằng – mà học để thực sự làm chủ tri thức. Học tiếng Anh không chỉ để giao tiếp mà để đọc được các tài liệu quốc tế. Học tin học không chỉ để lướt web mà để làm chủ công nghệ. Học Văn, học Sử không chỉ để kiểm tra mà để hiểu mình là ai, đến từ đâu.

Thứ hai, chúng ta cần chọn giữ vững bản sắc dân tộc trong quá trình hội nhập. Hội nhập không có nghĩa là hoà tan. Chúng ta có thể mặc áo vest, nói tiếng Anh, làm việc trong công ty đa quốc gia – nhưng vẫn phải giữ trong tim mình tiếng Việt, giữ được lòng yêu nước, giữ được đạo lí “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Thứ ba, chúng ta cần chọn sống có trách nhiệm – với bản thân, với gia đình, với xã hội. Đừng chỉ nghĩ đến việc kiếm được nhiều tiền – hãy nghĩ đến việc mình có thể đóng góp gì cho đất nước. Một cô giáo giỏi ở vùng cao, một bác sĩ tận tâm ở tuyến đầu, một kĩ sư đưa nông sản Việt ra thế giới – đó đều là những cách sống có ý nghĩa.

Và cuối cùng, chúng ta cần chọn dấn thân. Đừng sợ thất bại. Đừng sợ đi con đường ít người đi. Nhớ đến hình ảnh ông lão Xan-ti-a-gô trong tác phẩm Ông già và biển cả mà chúng ta vừa học: dù cô độc, dù kiệt sức, ông vẫn ra khơi, vẫn chiến đấu đến cùng – vì “con người có thể bị huỷ diệt nhưng không thể bị đánh bại”. Đó cũng chính là tinh thần mà thế hệ trẻ chúng ta cần có.

Thưa quý thầy cô, thưa các bạn!

Đất nước Việt Nam đang đứng trước một thời điểm lịch sử – thời điểm chúng ta có thể cất cánh thành một quốc gia phát triển, hùng cường. Nhưng để làm được điều đó, rất cần đến sự lựa chọn đúng đắn của mỗi người trẻ hôm nay.

Chúng ta không thể chờ đợi cơ hội đến – mà phải chủ động chuẩn bị để đón lấy cơ hội. Chúng ta không thể né tránh thách thức – mà phải can đảm đối mặt và vượt qua. Chúng ta không thể sống một cuộc đời nhạt nhoà – mà phải sống có mục đích, có lí tưởng, có đóng góp.

Xuân Diệu đã từng viết: “Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm.” Vâng, thời gian không chờ đợi ai. Tuổi trẻ của chúng ta chỉ có một lần. Vậy nên, ngay từ hôm nay, hãy bắt đầu! Bắt đầu học nghiêm túc hơn, bắt đầu ước mơ lớn hơn, bắt đầu hành động ngay từ những việc nhỏ nhất.

Em xin kết thúc bài thuyết trình bằng một câu nói mà em rất tâm đắc: “Chúng ta không thể chọn nơi mình sinh ra, nhưng chúng ta có thể chọn cách mình sống. Và cách chúng ta sống hôm nay chính là câu trả lời cho ngày mai của đất nước.”

Xin trân trọng cảm ơn quý thầy cô và các bạn đã lắng nghe!

ThS. Nguyễn Thành Đạt

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THPT

Trình độ: Thạc sĩ Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ CNTT, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Thế Thiện