Câu 1: Phân tích giọng điệu của người trần thuật xưng “tôi” và mạch liên kết các sự kiện

a) Giọng điệu của người trần thuật xưng “tôi”:

• Nhẹ nhàng, tha thiết: thể hiện tình cảm sâu lắng của người con khi nhớ về quê hương, về mẹ, về những năm tháng đã qua.
• Hồn nhiên, trong sáng: khi kể về cuộc sống của cô bé – từ việc ra sông Chu giặt, đọc truyện, lên khung cửi thay mẹ, đi lang thang trên đê Yên Lộ.
• Trầm lắng, suy tư: khi hồi tưởng về những kí ức tuổi trẻ – “Tôi ở một cái làng mà thời gian dường như không trôi…”, “Đây đơn giản chỉ là một thời mà bây giờ nhìn lại thấy thật xa xôi và quý giá…”.
• Trữ tình, giàu chất thơ: cảm nhận tinh tế về từng cọng rơm, từng bụi kinh giới, từng chiếc áo mẹ nhuộm.

b) Mạch liên kết các sự kiện:

• Theo dòng hồi tưởng: các sự kiện được kể theo mạch cảm xúc, kí ức chứ không theo trình tự thời gian chặt chẽ.
• Theo chủ đề chung: xoay quanh cuộc sống của cô bé ở Yên Lộ (Thanh Hoá) trong thời kì kháng chiến chống Pháp – bức tranh làng quê yên bình, giản dị.
• Đan xen giữa hiện thực và mộng tưởng: giữa cuộc sống thực (mùa gặt, giặt giũ, bữa cơm với mẹ) và thế giới sách vở, tiểu thuyết trong đầu cô bé.

-> Giọng điệu nhẹ nhàng, hoài niệm kết hợp với mạch liên kết theo cảm xúc giúp bài viết trở nên chân thực, xúc động, làm sống dậy bức tranh tuổi trẻ đẹp đẽ và khó phai trong tâm trí tác giả.

Câu 2: Chú ý đến sức gợi của những chi tiết dệt nên “khúc đồng quê” của kí ức

a) Các chi tiết dệt nên “khúc đồng quê”:

• Cảnh mùa gặt: “sân gạch nhà bác Chủ đầy những đọn lúa tươi”, cảnh đập lúa, quạt lúa, phơi thóc; “từng cọng rơm xẹp và ướt do sương đêm dần dần gối nhau nở ra” dưới ánh mặt trời.
• Cảnh sông Chu: buổi sáng ra sông giặt, “ngâm bàn chân dưới nước”, ngắm “dòng sông trôi” mang theo “bọt, củi khô, bèo và rong rêu”.
• Cảnh dệt cửi: cô bé lên khung cửi thay mẹ, dệt vải thô, vải sồi để nhuộm nâu non.
• Cảnh đi lang thang trên đê Yên Lộ: giữa cánh đồng, ôn lại truyện đã đọc.
• Chi tiết về mẹ:
  • Những chiếc áo lụa mẹ nhuộm: nhuộm vỏ cây đa cho ra màu rose-thé (hồng chè), nhuộm phẩm rồi nhấn nước củ nâu cho ra màu rượu chát.
  • Những bữa cơm thanh đạm: rau muống luộc chấm tương, đĩa tép, cá đồng kho, bụi kinh giới bên bếp.
  • Bữa cơm phiên chợ: bún chan nước thịt thăn nấu cà chua – “kí hiệu của bữa cơm phiên chợ”.
• Âm thanh xa vọng của chiến tranh: qua cái đài bé tí, bài hát “Sông Lô, nước đục trời trong…”.
• Thế giới sách vở: đọc Pa-ri thất thủ, Người mẹ, Thép đã tôi thế đấy, Đội Cận vệ trẻ…; tưởng tượng ra những nhân vật, những câu chuyện tình.

b) Sức gợi của các chi tiết:

• Gợi lên bức tranh làng quê Việt Nam thanh bình, giản dị: dù đất nước đang chiến tranh, làng quê Yên Lộ vẫn giữ được không khí yên tĩnh, trong lành.
• Gợi tình mẫu tử ấm áp: hình ảnh người mẹ “giản dị, tâm hồn ngây thơ” nhưng thấu hiểu con hơn cả bản thân.
• Gợi vẻ đẹp văn hoá truyền thống: nghề dệt cửi, cách nhuộm vải bằng nguyên liệu tự nhiên, món ăn dân dã.
• Gợi tâm hồn trong sáng, giàu mộng tưởng của một cô bé sống giữa thế giới hiện thực và thế giới sách vở.

-> Tất cả những chi tiết ấy đan dệt nên “khúc đồng quê” – một khúc ca êm dịu, ngây thơ, trong trắng về một thời quá khứ đẹp đẽ mà tác giả luôn trân trọng.

Câu 3: Hiểu được giá trị, ý nghĩa của văn chương trong việc làm giàu nội tâm, nuôi dưỡng không gian tinh thần riêng ở mỗi con người

a) Vai trò của văn chương trong cuộc sống của “tôi”:

• Giữa một đồng quê yên tĩnh, sách trở thành người bạn tinh thần không thể thiếu của cô bé.
• Sách Pháp, sách Nga (tiểu thuyết cách mạng Nga dịch tiếng Pháp) đến với cô bé qua nhiều con đường khác nhau.
• Các nhân vật anh hùng như Pa-ven Coóc-sa-ghin, Li-da, Hăm-lét, Ô-phê-li-a… đã trở thành những người bạn thân thuộc trong tâm hồn cô bé.
• Từ sách, cô bé tự tưởng tượng, sáng tạo những câu chuyện của riêng mình – dù chỉ dừng ở khâu “gặp gỡ” nhưng đó là cả một thế giới nội tâm phong phú.

b) Giá trị của văn chương trong việc làm giàu nội tâm và nuôi dưỡng tinh thần:

Làm giàu nội tâm:

• Văn chương giúp con người tiếp cận nhiều nền văn hoá, nhiều không gian sống khác nhau – mở rộng tầm hiểu biết về thế giới.
• Giúp cảm nhận cung bậc cảm xúc phong phú của con người – bồi dưỡng tình yêu thương, lòng nhân ái, sự đồng cảm.
• Giúp rèn luyện tư duy, khả năng tưởng tượng, sáng tạo.
• Giúp con người hiểu chính bản thân mình rõ hơn.

Nuôi dưỡng không gian tinh thần riêng:

• Văn chương tạo nên thế giới nội tâm riêng – nơi con người có thể sống với những giấc mơ, khát vọng của mình.
• Trong hoàn cảnh chiến tranh, gian khó, văn chương là chỗ dựa tinh thần, giúp con người giữ được sự trong sáng, ngây thơ của tâm hồn.
• Văn chương là nơi con người gửi gắm cảm xúc, tìm sự đồng cảm và an ủi.
• Giúp định hình nhân cách, tạo nên bản sắc riêng cho mỗi cá nhân.

-> Qua Khúc đồng quê, Đặng Thị Hạnh cho thấy: dù sống giữa một làng quê nhỏ, xa cách với thế giới bên ngoài, một tâm hồn được văn chương nuôi dưỡng vẫn có thể tạo dựng nên một thế giới nội tâm phong phú, đẹp đẽ. Đó chính là sức mạnh diệu kì của văn chương – giá trị bền vững đối với đời sống tinh thần của mỗi con người.

ThS. Nguyễn Thành Đạt

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THPT

Trình độ: Thạc sĩ Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ CNTT, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Thế Thiện