Câu 1: Tóm tắt các ý chính, ý phụ trong văn bản
| Đoạn | Ý chính | Ý phụ |
|---|---|---|
| Đoạn 1 (mở đầu) | Sách là vật phẩm văn hoá, có ảnh hưởng lớn đến sự tiến hoá của xã hội loài người. | Đằng sau mỗi cuốn sách là phả hệ tri thức, lịch sử kĩ thuật, chính trị, kinh tế, văn hoá, tư tưởng của thời đại; sách phản ánh sự thay đổi thế giới quan, chính trị, tôn giáo, ý thức hệ… |
| Đoạn 2 | Sách góp phần tạo nên châu Âu hiện đại. | Từ tri thức, ngôn ngữ, tôn giáo, giáo dục, báo chí… ra đời nước Pháp, Anh, Đức hiện đại; sự thắng thế của phương Tây thế kỉ XIX – XX xác lập nền văn hoá đọc mới toàn cầu. |
| Đoạn 3 | Trong lịch sử hiện đại, sách có ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều lĩnh vực. | Văn hoá in ấn bùng nổ từ cuối thế kỉ XVIII; sau cơn bão in ấn ở châu Âu là cách mạng tư sản, chủ nghĩa dân tộc; sau tân văn – tân thư ở Đông Á là các cuộc chuyển dịch xã hội và cách mạng chính trị. |
| Đoạn 4 | Sách dẫn dắt sự vận hành của xã hội, khoa học, tư tưởng – vừa có sách tốt, vừa có sách gây hỗn loạn. | Các sách như Của cải của các dân tộc, Nguồn gốc các loài, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản…; sách còn là vật phẩm linh thiêng (Kinh Thánh mang ra trận); nhưng cũng có kiểm duyệt, kiểm soát, xung đột. |
| Đoạn 5 | Nhu cầu quản lí sách tạo ra các thiết chế và lĩnh vực khoa học mới. | Thư mục học ở châu Âu Sơ kì Cận đại; thư viện công chuẩn hoá ở Anh, Đức thế kỉ XIX; Thư viện quốc gia Thái Lan (1905); Thư viện Trung ương Đông Dương (1917) do Pháp bảo trợ. |
| Đoạn 6 | Yếu tố quan trọng của thực hành sách là mối quan hệ giữa sách và độc giả. | Số lượng độc giả tăng từ vài phần trăm (cổ trung đại) lên gần như toàn bộ dân số trưởng thành (hiện đại); hành vi đọc thay đổi song song với không gian đọc, kĩ thuật đọc, thiết bị đọc; sự ra đời của sách điện tử, toàn cầu hoá sách. |
| Đoạn 7 (kết) | Sách tạo ra các làn sóng văn hoá, văn minh: truyền miệng -> chép tay -> in ấn -> số. | Nghiên cứu lịch sử sách có ý nghĩa quan trọng trong việc phác thảo các mẫu hình tiến hoá của nhân loại; hành trình khám phá vai trò của sách mới chỉ bắt đầu. |
-> Ý bao trùm toàn văn bản: Sách không chỉ phản ánh mà còn định hình, thúc đẩy hoặc níu giữ sự tiến hoá của xã hội loài người – vai trò của sách trong lịch sử to lớn hơn nhiều so với những gì chúng ta thường nghĩ.
Câu 2: Quan điểm của tác giả về vai trò của sách đối với lịch sử loài người và những dữ liệu lịch sử được sử dụng để làm sáng tỏ quan điểm đó
a) Quan điểm của tác giả:
- Sách không chỉ là công cụ lưu trữ tri thức mà còn là chất xúc tác cho sự thay đổi của xã hội loài người.
- Sách có vai trò định hình, thúc đẩy hoặc níu giữ sự tiến hoá của xã hội.
- Sách vừa có mặt tích cực (dẫn dắt cách mạng khoa học, tư tưởng, chính trị) vừa có mặt tiêu cực (mê tín, tin giả, cổ vũ chiến tranh).
- Sách tạo ra các làn sóng văn hoá, văn minh và thay đổi lịch sử loài người nhiều hơn chúng ta tưởng.
b) Các dữ liệu lịch sử được sử dụng:
- Sự phong phú của thư tịch ở Trung Hoa giai đoạn Sơ kì Cận đại: trích lời mở đầu một bộ sách thời Minh năm 1599 – “Sách bây giờ nhiều vô cùng như biển nước, người ta làm sao mà đọc hết được?”.
- Các tác phẩm có ảnh hưởng lịch sử lớn: Của cải của các dân tộc (A-đam Xmít), Nguồn gốc các loài (Đác-uyn), Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản (Mác – Ăng-ghen) – những cuốn sách dẫn dắt cách mạng khoa học, chính trị, xã hội.
- Kinh Thánh như vật phẩm linh thiêng – các chiến binh Thiên Chúa giáo, Hồi giáo mang theo ra trận.
- Sự phát triển của thư viện, thư mục học:
- Thư mục học ra đời ở châu Âu Sơ kì Cận đại.
- Thư viện công chuẩn hoá được thành lập ở Anh, Đức thế kỉ XIX.
- Thư viện quốc gia Thái Lan thành lập năm 1905.
- Thư viện Trung ương Đông Dương ra đời năm 1917.
- Sự kiện lịch sử Đông Á: sau tân văn – tân thư cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX là các cuộc chuyển dịch xã hội và cách mạng chính trị ở Đông Á (trong đó có Việt Nam).
- Kinh Xuân Thu do Khổng Tử biên soạn – dẫn chứng cho hành trình lâu dài của sách trong lịch sử (2 500 năm).
-> Các dữ liệu trải rộng từ cổ đại đến hiện đại, từ Đông sang Tây – làm nổi bật tính phổ quát, xuyên thời gian và không gian của vai trò sách trong lịch sử.
Câu 3: Giải thích nghĩa của các thuật ngữ được sử dụng trong văn bản
| Thuật ngữ | Nghĩa |
|---|---|
| Vật phẩm văn hoá | Sản phẩm do con người sáng tạo, mang giá trị văn hoá của một cộng đồng, thời đại. |
| Phả hệ tri thức | Hệ thống nguồn gốc, sự tiếp nối, kế thừa của tri thức qua các thời kì. |
| Thư tịch | Sách vở, tài liệu chữ viết được lưu truyền qua các thời đại. |
| Ý thức hệ | Hệ thống tư tưởng, quan điểm chính trị – xã hội của một giai cấp, cộng đồng. |
| Diễn ngôn | Cách thức trình bày, biểu đạt của con người về một vấn đề – phản ánh quan điểm, tư tưởng của người nói/viết. |
| Sơ kì Cận đại | Giai đoạn đầu của thời cận đại (khoảng thế kỉ XVI – XVIII), đánh dấu bước chuyển từ trung đại sang cận đại. |
| Cách mạng tư sản | Cuộc cách mạng do giai cấp tư sản lãnh đạo, lật đổ chế độ phong kiến, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển. |
| Chủ nghĩa dân tộc | Học thuyết, phong trào đề cao ý thức và lợi ích dân tộc; hình thành mạnh mẽ ở châu Âu thế kỉ XIX. |
| Tân văn, tân thư | Sách báo mới chứa những tri thức, tư tưởng mới của phương Tây được truyền bá vào Đông Á cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. |
| Thư mục học | Ngành khoa học nghiên cứu về sách và cách tổ chức, sắp xếp, phân loại sách. |
| Samizdat literature | Tác phẩm không chính thống – loại sách bí mật lưu hành trong xã hội bị kiểm duyệt gắt gao (ban đầu chỉ hiện tượng ở Liên Xô cũ). |
| Thị hiếu đọc | Nhu cầu, sở thích, xu hướng lựa chọn sách của người đọc trong một thời đại. |
| Toàn cầu hoá | Quá trình gia tăng các mối liên hệ, tương tác giữa các quốc gia, khu vực trên thế giới về kinh tế, văn hoá, chính trị… |
| Chuẩn hoá | Quá trình đưa các đối tượng khác nhau về một tiêu chuẩn thống nhất, thuận tiện cho quản lí và sử dụng. |
| Cách mạng văn hoá đọc | Sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong cách thức, phương tiện, đối tượng đọc sách qua các thời kì lịch sử. |
ThS. Nguyễn Thành Đạt
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Ngữ Văn THPT
Trình độ: Thạc sĩ Ngữ Văn, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ CNTT, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường THPT Hoàng Thế Thiện