I. Lý thuyết trọng tâm

1. Từ chỉ hoạt động và từ chỉ đặc điểm

• Từ chỉ hoạt động: chỉ những việc làm, hành động của người hoặc con vật. Ví dụ: vác, đẩy, chạy, học,…
• Từ chỉ đặc điểm: chỉ tính chất, đặc điểm của sự vật. Ví dụ: dài, rộng, khoẻ, thẳng,…

2. Câu kể

Câu kể là câu dùng để kể, tả hoặc giới thiệu về sự vật, sự việc; cuối câu có dấu chấm (.). Có 3 loại câu kể thường gặp:

• Câu giới thiệu sự vật: giới thiệu sự vật đó là gì, là ai. Ví dụ: Tháp Bà Pô-na-ga là một địa điểm du lịch.
• Câu nêu hoạt động: nói về hoạt động của người, vật. Ví dụ: Ông ngoại đưa đón Dương đi học.
• Câu nêu đặc điểm: nói về đặc điểm, tính chất của người, vật. Ví dụ: Ông đang già đi, còn nó mạnh mẽ hơn.

3. Cách viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc với người thân

• Giới thiệu người thân mà em muốn nói đến.
• Nêu cử chỉ, việc làm của người thân khiến em xúc động.
• Diễn tả tình cảm, cảm xúc của em (yêu thương, biết ơn,…).

II. Giải các câu hỏi SGK

Luyện từ và câu

Câu 1: Xếp các từ in đậm trong đoạn thơ dưới đây vào nhóm thích hợp: a. Từ chỉ hoạt động; b. Từ chỉ đặc điểm. (đoạn thơ “Ông vác cây tre dài…” của Hữu Thỉnh – trong SGK).

Trả lời:

• a. Từ chỉ hoạt động: vác, đẩy, quay, đi về, làm.
• b. Từ chỉ đặc điểm: dài, thẳng, rộng, khoẻ (từ “dài” xuất hiện 2 lần: cây tre dài và đường dài).

Câu 2: Tìm câu kể trong những câu dưới đây:

a. Tháp Bà Pô-na-ga ở đâu?

b. Tháp Bà Pô-na-ga là một địa điểm du lịch thuộc tỉnh Khánh Hoà.

c. Ông ngoại đưa đón Dương đi học mỗi khi bố mẹ bận rộn.

d. Mỗi một ngày trôi qua, ông đang già đi, còn nó mạnh mẽ hơn.

e. Ông ngoại ơi, cháu yêu ông nhiều lắm!

Trả lời:

Các câu kể là: b, c, d.

(Câu a là câu hỏi; câu e là câu cảm nên không phải câu kể.)

Câu 3: Xếp các câu kể ở bài tập 2 vào nhóm thích hợp: câu giới thiệu sự vật, câu nêu hoạt động, câu nêu đặc điểm.

Trả lời:

• Câu giới thiệu sự vật: câu b – Tháp Bà Pô-na-ga là một địa điểm du lịch thuộc tỉnh Khánh Hoà.
• Câu nêu hoạt động: câu c – Ông ngoại đưa đón Dương đi học mỗi khi bố mẹ bận rộn.
• Câu nêu đặc điểm: câu d – Mỗi một ngày trôi qua, ông đang già đi, còn nó mạnh mẽ hơn.

Luyện viết đoạn văn

Câu 1: Những câu văn nào dưới đây thể hiện cảm xúc với người thân?

a. Dương nhìn ông, lòng trào lên cảm xúc yêu thương khó tả.

b. Thường ngày, Dương luôn nghĩ ông rất nhanh nhẹn.

c. Ông đưa đón nó đi học mỗi khi bố mẹ bận rộn.

d. Ông ngoại ơi, cháu yêu ông nhiều lắm!

Trả lời:

Những câu văn thể hiện cảm xúc với người thân là: a và d.

• Câu a thể hiện cảm xúc yêu thương của Dương dành cho ông.
• Câu d thể hiện tình cảm yêu quý của cháu đối với ông ngoại.

(Câu b là suy nghĩ, nhận xét; câu c chỉ nêu hoạt động nên không phải câu thể hiện cảm xúc.)

Câu 2: Nói 2 – 3 câu thể hiện cảm xúc của em khi nghĩ về một cử chỉ, việc làm của người thân.

Trả lời (mẫu):

Mỗi tối, mẹ đều ngồi bên cạnh dạy em học bài. Nhìn mẹ ân cần chỉ bảo từng nét chữ, em cảm thấy thật ấm áp và biết ơn mẹ. Em thầm hứa sẽ chăm ngoan, học giỏi để mẹ luôn vui lòng.

Câu 3: Viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc của em đối với người thân.

Dàn ý (cho đoạn văn mẫu bên dưới):

• Mở đoạn: Giới thiệu người em yêu quý nhất là mẹ.
• Thân đoạn:
  • Vài nét về mẹ: mẹ ngoài ba mươi tuổi, hằng ngày tần tảo lo cho cả nhà.
  • Việc làm của mẹ khiến em xúc động: mỗi tối ngồi bên dạy em học bài.
• Kết đoạn: Tình cảm của em – yêu thương, biết ơn mẹ và hứa chăm ngoan, học giỏi.

Trả lời (đoạn văn mẫu):

Trong gia đình, người em yêu quý nhất là mẹ. Mẹ em năm nay đã ngoài ba mươi tuổi. Hằng ngày, mẹ tần tảo lo cho cả nhà từ bữa ăn đến giấc ngủ. Mỗi tối, mẹ luôn ngồi bên cạnh dạy em học bài. Em rất yêu thương và biết ơn mẹ. Em tự hứa sẽ chăm ngoan, học giỏi để mẹ luôn vui lòng.

Câu 4: Đọc lại đoạn văn em viết, phát hiện lỗi và sửa lỗi (dùng từ, đặt câu, sắp xếp ý,…).

Trả lời:

Em đọc lại đoạn văn của mình, kiểm tra và sửa các lỗi: lỗi chính tả, lỗi dùng từ, lỗi đặt câu và cách sắp xếp ý cho hợp lí, giúp đoạn văn rõ ràng và hay hơn.

Vận dụng

Tìm đọc những câu chuyện, bài văn, bài thơ,… về tình cảm giữa những người thân trong gia đình, hoặc tình cảm với mọi vật trong nhà.

Em có thể tìm đọc ở sách, thư viện hoặc báo dành cho thiếu nhi một số tác phẩm, ví dụ:

• Bài văn “Ông ngoại” (Theo Nguyễn Việt Bắc).
• Bài thơ “Bà em” (Ninh Đức Hậu).
• Bài thơ “Mẹ vắng nhà ngày bão” (Đặng Hiển).
• Truyện “Món quà đặc biệt” (Phong Điệp).

Khi đọc, em chú ý xem những người thân trong bài đã dành cho nhau tình cảm như thế nào và họ đã làm gì cho nhau.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình