I. Lý thuyết trọng tâm

1. Từ ngữ chỉ sự vật và từ ngữ chỉ hoạt động

• Từ chỉ sự vật: chỉ người, con vật, đồ vật, cây cối, hiện tượng,… Ví dụ: biển, sóng, đoàn tàu,…
• Từ chỉ hoạt động: chỉ việc làm, hành động của người, vật. Ví dụ: cõng, đứng, thức dậy,…

2. Đặt và trả lời câu hỏi (hỏi – đáp)

• Câu hỏi dùng để hỏi về điều muốn biết; cuối câu có dấu chấm hỏi (?).
• Có thể dùng các từ để hỏi: cái gì, ai, làm gì, ở đâu,…
• Ví dụ: Cái gì lắc ông trời thức dậy? → Sóng lắc ông trời thức dậy.

3. Cách viết thư (viết câu hỏi thăm)

• Một bức thư thường có: dòng đầu ghi địa điểm và thời gian viết thư; lời chào và hỏi thăm; phần kể chuyện về mình, gia đình; lời chúc, mong ước; cuối thư kí tên.
• Khi viết câu hỏi thăm, em hỏi về sức khoẻ, cuộc sống, công việc,… của người nhận thư.

II. Giải các câu hỏi SGK

Luyện từ và câu

Câu 1: Xếp các từ ngữ in đậm trong đoạn thơ dưới đây vào nhóm thích hợp: từ ngữ chỉ sự vật; từ ngữ chỉ hoạt động. (đoạn thơ “Sáng ra biển hoá trẻ con…” của Hoài Khánh – trong SGK).

Trả lời:

• Từ ngữ chỉ sự vật: biển, Sóng, Đèn biển, sương, Đoàn tàu.
• Từ ngữ chỉ hoạt động: thức dậy, cõng, đứng.

Câu 2: Tìm thêm những từ ngữ chỉ sự vật có trong đoạn thơ trên.

Trả lời:

Những từ ngữ chỉ sự vật khác có trong đoạn thơ: trẻ con, ông trời, dã tràng, nắng, mắt, khăn, còi.

Câu 3: Hỏi – đáp về sự vật, hoạt động được nói đến trong đoạn thơ ở bài tập 1.

Trả lời (mẫu):

• Hỏi: Đèn biển đêm qua làm gì? / Đáp: Đèn biển đêm qua nhấp nháy.
• Hỏi: Cái gì thung thăng qua đấy? / Đáp: Đoàn tàu thung thăng qua đấy.

Viết

Câu 1: Đọc bức thư của bạn Nguyễn Phương Nga (trong SGK) và trả lời câu hỏi:

a. Bạn Nga viết thư cho ai?

b. Dòng đầu bức thư ghi những gì?

c. Đoạn nào trong thư là lời hỏi thăm?

d. Đoạn nào trong thư là lời Nga kể về mình và gia đình?

e. Nga mong ước điều gì? Nga chúc chú thế nào?

Trả lời:

• a. Bạn Nga viết thư cho chú Thành – chú của Nga, là bộ đội đang ở đảo Trường Sa.
• b. Dòng đầu bức thư ghi địa điểm và thời gian viết thư: “Hà Nội, ngày 16 tháng 12 năm 2018”.
• c. Đoạn hỏi thăm là đoạn đầu bức thư: Nga hỏi thăm sức khoẻ của chú và hỏi ở Trường Sa mùa này có mưa bão nhiều không.
• d. Đoạn Nga kể về mình và gia đình là đoạn: “Chú Thành ơi, cả nhà mình đều khoẻ…” – Nga kể bố mẹ vẫn đi làm, ông đưa Nga đi học, bà đi chợ và ông bà luôn nhắc đến chú.
• e. Nga mong ước được ra đảo thăm chú. Nga chúc chú và tất cả các chú bộ đội ở đảo Trường Sa luôn mạnh khoẻ.

Câu 2: Trao đổi với bạn: Em muốn viết thư cho ai? Trong thư, em sẽ viết những gì?

Trả lời (mẫu):

Em muốn viết thư cho bà ngoại ở quê. Trong thư, em sẽ hỏi thăm sức khoẻ của bà, kể cho bà nghe về việc học tập của em và nói rằng em rất mong sớm được về quê thăm bà.

Câu 3: Dựa vào những điều đã trao đổi với bạn, em hãy viết 3 – 4 câu hỏi thăm tình hình của người nhận thư.

Trả lời (mẫu):

Bà ơi, dạo này bà có khoẻ không ạ? Bà ăn ngủ có ngon giấc không ạ? Thời tiết ở quê dạo này có lạnh nhiều không bà? Vườn rau và đàn gà của bà vẫn tốt chứ ạ?

Vận dụng

Tìm đọc câu chuyện, bài văn, bài thơ,… về một nhân vật được mọi người quý mến, cảm phục.

Em có thể tìm đọc ở sách, thư viện hoặc báo dành cho thiếu nhi một số tác phẩm, ví dụ:

• Bài văn “Bác lái xe bệnh viện” (Theo Trần Thanh Địch).
• Truyện “Bóp nát quả cam” (về Trần Quốc Toản).
• Truyện “Người liên lạc nhỏ” (về anh Kim Đồng).

Khi đọc, em chú ý xem nhân vật đó có những việc làm, phẩm chất gì đáng quý khiến mọi người yêu mến, cảm phục.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình