I. Lý thuyết trọng tâm

1. Cách đánh dấu lời nói của nhân vật

Có hai cách thường dùng:

• Dấu gạch ngang (–): đặt ở đầu dòng, trước lời nói của mỗi nhân vật (khi xuống dòng). Ví dụ: – Được!
• Dấu ngoặc kép (“”): đánh dấu lời nói viết liền trong câu, đoạn (thường đặt sau dấu hai chấm). Ví dụ: Va-li-a nghĩ: “Cô ấy thật xinh đẹp và dũng cảm!”.

2. Viết đoạn văn về ước mơ của em

Đoạn văn thường có các ý:

• Em ước mơ điều gì.
• Nếu ước mơ trở thành sự thật, em cảm thấy thế nào.
• Em sẽ làm gì để thực hiện ước mơ đó.

II. Giải các câu hỏi SGK

Phần Luyện từ và câu

Câu 1: Tìm những câu có sử dụng dấu gạch ngang ở đầu dòng trong bài Học nghề.

Trả lời:

Những câu có dấu gạch ngang ở đầu dòng là:

• – Xin bác nhận cháu vào học tiết mục “Phi ngựa đánh đàn”.
• – Được!
• – Thế cháu biết phi ngựa chưa?
• – Dạ, chưa. Nhưng cháu rất thích và sẽ học được ạ.
• – Tốt! Bây giờ, cháu cầm cái chổi kia theo bác.
• – Việc trước tiên của cháu là quét chuồng ngựa và làm quen với con ngựa này, bạn biểu diễn của cháu đấy.
• – Công việc của diễn viên phi ngựa đánh đàn bắt đầu thế đấy, cháu ạ. Cái tháp cao nào cũng phải bắt đầu xây từ mặt đất lên…

Câu 2: Dấu gạch ngang trong những câu em tìm được dùng để làm gì?

Trả lời:

Dấu gạch ngang ở đầu dòng dùng để đánh dấu lời nói của nhân vật (Va-li-a và ông giám đốc) trong đoạn hội thoại.

Câu 3: Tìm những lời đối thoại có trong câu chuyện sau. Theo em, cần sử dụng dấu câu nào để đánh dấu lời đối thoại của nhân vật?

“Khi đã trở thành nhà bác học lừng danh thế giới, Đác-uyn vẫn không ngừng học. Có lần thấy cha còn miệt mài đọc sách giữa đêm khuya, con của Đác-uyn hỏi: Cha đã là bác học rồi, còn phải ngày đêm nghiên cứu làm gì cho mệt? Đác-uyn bình thản đáp: Bác học không có nghĩa là ngừng học.”

Trả lời:

• Những lời đối thoại trong câu chuyện:
  • Lời con của Đác-uyn hỏi: Cha đã là bác học rồi, còn phải ngày đêm nghiên cứu làm gì cho mệt?
  • Lời Đác-uyn đáp: Bác học không có nghĩa là ngừng học.
• Để đánh dấu lời đối thoại, cần dùng dấu ngoặc kép (“”) (đặt lời nói trong ngoặc kép, sau dấu hai chấm), hoặc dùng dấu gạch ngang (–) ở đầu dòng nếu viết mỗi lời nói xuống một dòng riêng.

Phần Viết

Câu 1: Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

a. Các bạn trong tranh đang trò chuyện với nhau về điều gì?

Trả lời: Các bạn trong tranh đang trò chuyện với nhau về ước mơ của mình.

b. Em thích ý kiến của bạn nào? Vì sao?

Trả lời: Em thích ý kiến của bạn ước làm bác sĩ. Vì bạn ấy muốn chữa bệnh cho bà, thể hiện tình yêu thương và lòng hiếu thảo với người thân.

c. Nếu tham gia vào cuộc trò chuyện trên, em sẽ nói gì về ước mơ của mình?

Trả lời: Nếu tham gia, em sẽ nói: “Tớ ước mơ trở thành cô giáo để dạy học cho các em nhỏ.”

Câu 2: Viết một đoạn văn về ước mơ của em.

Dàn bài:

• Ước mơ của em: trở thành cô giáo.
• Cảm xúc nếu ước mơ thành sự thật: rất vui và hạnh phúc.
• Việc làm để thực hiện ước mơ: chăm chỉ học tập, rèn chữ đẹp, yêu thương mọi người.

Đoạn văn mẫu:

Em có một ước mơ, đó là trở thành cô giáo. Em mơ được đứng trên bục giảng, dạy các em nhỏ tập đọc, tập viết. Nếu ước mơ đó trở thành sự thật, em sẽ vô cùng vui sướng và hạnh phúc. Để thực hiện ước mơ, ngay từ bây giờ em sẽ chăm chỉ học tập, rèn chữ viết thật đẹp và luôn yêu thương, giúp đỡ mọi người. Em tin rằng nếu cố gắng, ước mơ của em sẽ trở thành hiện thực.

Câu 3: Đọc lại đoạn văn, phát hiện lỗi và sửa lỗi (dùng từ, đặt câu, sắp xếp ý,…).

Trả lời:

Em đọc lại đoạn văn của mình và kiểm tra:

• Sửa các lỗi chính tả và lỗi dùng từ (nếu có).
• Sửa lại những câu chưa rõ ý cho đúng và dễ hiểu.
• Sắp xếp lại các ý cho hợp lí, mạch lạc hơn.

III. Vận dụng

Tìm đọc câu chuyện, bài văn, bài thơ,… về một người yêu nghề, say mê với công việc hoặc một bài học về cách ứng xử với những người xung quanh.

Em đọc câu chuyện mẫu “Cậu bé học làm thuốc” (Theo Yên Bình – Phương Linh) trong SGK. Ngoài ra, em có thể tìm đọc thêm một số câu chuyện hay:

• Truyện “Nhà bác học không ngừng học” (về Đác-uyn).
• Truyện “Ông Trạng thả diều” (về Nguyễn Hiền say mê học).

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình