I. Lý thuyết trọng tâm

1. Từ ngữ về các hiện tượng tự nhiên

• Từ chỉ hiện tượng tự nhiên: là từ gọi tên các hiện tượng của thiên nhiên. Ví dụ: mưa, nắng, gió, bão, lũ, sấm, chớp, hạn hán,…
• Từ chỉ đặc điểm: là từ tả tính chất, đặc điểm của sự vật, hiện tượng. Ví dụ: nóng, lạnh, mát rượi, chói chang, xối xả, nứt nẻ,…

2. Một số loại mưa và gió

• Các loại mưa: mưa phùn, mưa rào, mưa bóng mây,…
• Các loại gió: gió mùa đông bắc, gió heo may,…

3. Câu cảm và câu khiến

• Câu cảm: dùng để bộc lộ cảm xúc (vui, buồn, ngạc nhiên, thán phục,…). Thường có các từ: ôi, trời ơi, quá, lắm,… và cuối câu có dấu chấm than (!). Ví dụ: Trời ơi! Nóng quá!
• Câu khiến: dùng để yêu cầu, đề nghị, sai bảo,… Thường có các từ: hãy, đừng, chớ, đi, nào,… và cuối câu có dấu chấm than (!). Ví dụ: Hãy đội mũ khi ra ngoài trời nắng!

II. Giải các câu hỏi SGK

Phần Luyện từ và câu

Câu 1: Xếp các từ ngữ dưới đây vào nhóm thích hợp.

Các từ ngữ: mưa, nóng, gió, xối xả, mát rượi, nắng, bão, lũ, hạn hán, lạnh, nứt nẻ, chói chang.

Trả lời:

• Từ ngữ chỉ hiện tượng tự nhiên: mưa, gió, nắng, bão, lũ, hạn hán.
• Từ ngữ chỉ đặc điểm: lạnh, nóng, xối xả, mát rượi, nứt nẻ, chói chang.

Câu 2: Ghép thẻ chữ để gọi tên các loại mưa và gió.

Các thẻ chữ: phùn, rào, mùa đông bắc, bóng mây, heo may.

Trả lời:

• Mưa: mưa phùn, mưa rào, mưa bóng mây.
• Gió: gió mùa đông bắc, gió heo may.

Câu 3: Xếp các câu dưới đây vào kiểu câu thích hợp.

Các câu:

• Sắp mưa rồi, con cất quần áo đi!
• Hãy đội mũ khi ra ngoài trời nắng!
• Trời ơi! Nóng quá!
• Gió thổi mát quá!

Trả lời:

• Câu cảm: Trời ơi! Nóng quá! ; Gió thổi mát quá!
• Câu khiến: Sắp mưa rồi, con cất quần áo đi! ; Hãy đội mũ khi ra ngoài trời nắng!

Phần Viết

Câu 1: Quan sát tranh, nói nội dung từng tranh.

Trả lời:

• Tranh 1: Thầy giáo dẫn các bạn học sinh đi vẽ tranh ngoài trời. Mỗi bạn cầm giấy, bút vẽ. Thầy dặn: “Các em chọn cảnh để vẽ nhé!”.
• Tranh 2: Các bạn ngồi vẽ tranh ở ngoài trời, bày màu vẽ và giấy, chăm chú vẽ cảnh vật xung quanh.
• Tranh 3: Bỗng trời đổ mưa, các bạn vội vàng chạy về. Một bạn gọi: “Nhanh lên! Sắp mưa to thật rồi!”.
• Tranh 4: Về lớp, các bạn cùng xem tranh của nhau. Một bạn nhận xét: “Bạn nào cũng vẽ cảnh vật trong mưa.”.

Câu 2: Dựa vào sơ đồ, nói về một hoạt động ngoài trời mà em được chứng kiến hoặc tham gia.

Bài nói mẫu:

• Giới thiệu về hoạt động: Đó là buổi tập thể dục giữa giờ ở trường em. Hoạt động diễn ra vào giờ ra chơi buổi sáng, trên sân trường, với sự tham gia của tất cả học sinh toàn trường.
• Diễn biến của hoạt động: Đầu tiên, khi tiếng trống vang lên, chúng em nhanh chóng xếp thành hàng ngay ngắn. Tiếp theo, cả trường tập các động tác thể dục theo nhạc: động tác tay, chân, lườn, bụng,… Cuối cùng, chúng em tập động tác điều hòa rồi vỗ tay và trở về lớp.
• Nhận xét về hoạt động: Buổi tập thể dục giúp em khỏe mạnh, tinh thần vui vẻ và học tập tốt hơn. Em rất thích hoạt động này.

Câu 3: Viết đoạn văn kể lại diễn biến của một hoạt động ngoài trời dựa vào những điều em đã nói ở ý b bài tập 2.

Đoạn văn mẫu:

Mỗi buổi sáng, trường em đều có giờ tập thể dục giữa giờ. Khi tiếng trống vang lên, chúng em nhanh chóng xếp thành hàng ngay ngắn trên sân trường. Theo tiếng nhạc, cả trường cùng tập các động tác thể dục: động tác tay, chân, lườn, bụng,… Bạn nào cũng tập đều và đẹp. Cuối cùng, chúng em tập động tác điều hòa rồi vỗ tay thật to và vui vẻ trở về lớp. Giờ thể dục giữa giờ giúp em thấy khỏe khoắn và học tập tốt hơn.

III. Vận dụng

Tìm đọc bài văn, bài thơ,… về hiện tượng tự nhiên (nắng, mưa, gió,…).

Em đọc bài thơ mẫu “Mèo con và hoa nắng” (Nguyễn Trọng Hoàn) trong SGK. Ngoài ra, em có thể tìm đọc thêm một số bài thơ, bài văn hay về hiện tượng tự nhiên:

• Bài thơ “Mưa” – Trần Đăng Khoa.
• Bài thơ “Trăng ơi… từ đâu đến?” – Trần Đăng Khoa.
• Bài thơ “Ông Mặt Trời óng ánh” – Ngô Thị Bích Hiền.
• Bài thơ “Buổi sáng” – Lam Giang (đã học ở phần Viết).
• Bài đọc “Bầu trời” (đã học ở Bài 1).

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình