I. Lý thuyết trọng tâm

1. Từ chỉ sự vật và từ chỉ đặc điểm

• Từ chỉ sự vật: là từ gọi tên người, con vật, cây cối, đồ vật, cảnh vật,… Ví dụ: núi, suối, rừng, thác nước.
• Từ chỉ đặc điểm: là từ nêu đặc điểm về hình dáng, màu sắc,… của sự vật. Ví dụ: sừng sững, trắng xoá, quanh co.

2. Câu hỏi “Ở đâu?” và câu hỏi “Khi nào?”

• Câu hỏi “Ở đâu?”: hỏi về địa điểm, nơi chốn; khi trả lời, ta nêu nơi chốn. Ví dụ: Cú mèo làm tổ ở đâu? – Cú mèo làm tổ trong hốc cây.
• Câu hỏi “Khi nào?”: hỏi về thời gian; khi trả lời, ta nêu thời gian. Ví dụ: Rùa con đi chợ khi nào? – Rùa con đi chợ đầu xuân.

3. Viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về cảnh vật

Đoạn văn thường có các ý:

• Cảnh vật em yêu thích là gì, ở đâu.
• Đặc điểm nổi bật, điều khiến em ấn tượng nhất.
• Tình cảm, cảm xúc của em khi ngắm cảnh vật đó.

II. Giải các câu hỏi SGK

Phần Luyện từ và câu

Câu 1: Xếp các từ ngữ dưới đây vào nhóm thích hợp.

Các từ ngữ: mênh mông, núi, uốn lượn, ruộng bậc thang, thác nước, ngoằn ngoèo, trắng xoá, suối, sừng sững, rừng, gập ghềnh, quanh co.

Trả lời:

• Từ ngữ chỉ sự vật: núi, ruộng bậc thang, thác nước, suối, rừng.
• Từ ngữ chỉ đặc điểm: sừng sững, mênh mông, uốn lượn, ngoằn ngoèo, trắng xoá, gập ghềnh, quanh co.

Câu 2: Đặt 2 – 3 câu với từ ngữ ở bài tập 1.

Trả lời:

• Ngọn núi sừng sững giữa đất trời.
• Dòng suối nhỏ uốn lượn, quanh co qua khu rừng.
• Thác nước trắng xoá đổ xuống ầm ầm.

Câu 3: Nhìn tranh, đặt và trả lời câu hỏi “Ở đâu?”.

Trả lời:

• Cú mèo làm tổ ở đâu? – Cú mèo làm tổ trong hốc cây.
• Chú sóc đang đùa nghịch ở đâu? – Chú sóc đang đùa nghịch trên cây.
• Chú gấu uống nước ở đâu? – Chú gấu uống nước bên bờ suối.
• Đàn cá bơi lội ở đâu? – Đàn cá bơi lội dưới suối.

Câu 4: Dựa vào đoạn thơ dưới đây, đặt và trả lời câu hỏi “Khi nào?”.

“Rùa con đi chợ đầu xuân

Mới đến cổng chợ bước chân sang hè

Chợ đông hoa trái bộn bề

Rùa mua hạt giống đem về trồng gieo.

Mua xong chợ đã vãn chiều

Heo heo gió thổi cánh diều mùa thu

Đường dài chẳng ngại nắng mưa

Kịp về tới cửa trời vừa sang đông.”

Trả lời:

• Rùa con đi chợ khi nào? – Rùa con đi chợ đầu xuân.
• Rùa con đến cổng chợ khi nào? – Rùa con đến cổng chợ khi bước sang hè.
• Rùa con mua xong hạt giống khi nào? – Rùa con mua xong khi trời đã sang thu.
• Rùa con về tới cửa nhà khi nào? – Rùa con về tới cửa khi trời vừa sang đông.

Phần Viết

Câu 1: Em thích cảnh vật nào trong các bức ảnh dưới đây? Vì sao?

Trả lời:

Em thích cảnh ruộng bậc thang trong bức ảnh thứ nhất. Vì những thửa ruộng uốn lượn nối tiếp nhau theo sườn núi, khi nắng chiếu vào trông thật đẹp và nên thơ.

Câu 2: Viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc của em về một cảnh vật em yêu thích.

Dàn bài:

• Cảnh vật và địa điểm: ruộng bậc thang ở vùng núi cao.
• Đặc điểm nổi bật: những thửa ruộng uốn lượn theo sườn núi; mùa lúa chín vàng óng; ấn tượng nhất là màu vàng rực dưới nắng.
• Tình cảm, cảm xúc: yêu vẻ đẹp của cảnh vật; biết ơn những người nông dân đã làm nên ruộng bậc thang.

Đoạn văn mẫu:

Em rất yêu thích cảnh ruộng bậc thang ở vùng núi cao. Những thửa ruộng uốn lượn nối tiếp nhau theo sườn núi, trông như những nấc thang khổng lồ. Vào mùa lúa chín, cả sườn núi khoác lên màu vàng óng, đẹp rực rỡ dưới ánh nắng. Em ấn tượng nhất là khi nắng sớm chiếu vào, ruộng bậc thang lấp lánh như dát vàng. Ngắm cảnh ấy, em thấy quê hương mình thật đẹp. Em càng thêm biết ơn những người nông dân đã chăm chỉ làm nên những thửa ruộng tuyệt đẹp này.

Câu 3: Trao đổi bài làm với bạn để sửa lỗi và bổ sung ý hay.

Trả lời:

Em đọc đoạn văn cho bạn nghe, rồi cùng nhau:

• Ghi lại ý kiến các bạn góp ý cho đoạn văn của em.
• Chỉnh sửa lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu và bổ sung những ý hay dựa trên các góp ý em thấy đúng.

III. Vận dụng

Trao đổi với người thân để biết thêm cảnh đẹp của đất nước.

Em trao đổi với người thân để biết thêm nhiều cảnh đẹp của đất nước. Đất nước ta có rất nhiều cảnh đẹp nổi tiếng, ví dụ:

• Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh).
• Ruộng bậc thang Sa Pa (Lào Cai).
• Động Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình).
• Phố cổ Hội An (Quảng Nam).
• Thành phố Đà Lạt (Lâm Đồng).

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình