I. Lý thuyết

1. Từ có nghĩa giống nhau

Là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau. Trong câu, ta có thể dùng từ này thay cho từ kia mà nghĩa không đổi.

• Ví dụ: im lặng – yên tĩnh – tĩnh lặng; chăm chỉ – chịu khó.

2. Hình ảnh so sánh

Là cách đối chiếu hai sự vật có nét giống nhau để câu văn thêm sinh động, gợi tả. Câu so sánh thường có từ như, là, tựa như.

• Ví dụ: Cánh đồng lúa chín như một tấm thảm vàng.

3. Đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về cảnh vật quê hương

Khi viết, em cần: giới thiệu tên cảnh vật, tả đặc điểm nổi bật của cảnh vật, nêu điều em thích nhất và cảm nghĩ của em khi ngắm nhìn cảnh vật đó.

II. Giải các câu hỏi SGK

Luyện từ và câu

Câu 1: Tìm trong các câu in đậm những từ ngữ có nghĩa giống nhau.

Các câu in đậm (Theo Đoàn Giỏi): – Rừng cây im lặng quá. – Phút yên tĩnh của rừng ban mai dần biến đi. – Thoắt cái, cả một khoảng rừng nguyên sơ đã trở lại vẻ tĩnh lặng.

Trả lời:

Những từ ngữ có nghĩa giống nhau là: im lặng, yên tĩnh, tĩnh lặng (đều chỉ trạng thái yên, không có tiếng động).

Câu 2: Chọn từ dưới đây thay cho mỗi từ in đậm trong câu.

Từ cho sẵn: sừng sững, chăm chỉ, vàng ruộm.

a. Những người dân quê tôi rất hiền lành, chịu khó.

b. Dưới ánh mặt trời, cánh đồng vàng rực màu lúa chín.

c. Đi qua cánh rừng, một dãy núi hùng vĩ hiện ra trước mắt chúng tôi.

Trả lời:

• a. chịu khó → chăm chỉ: Những người dân quê tôi rất hiền lành, chăm chỉ.
• b. vàng rực → vàng ruộm: Dưới ánh mặt trời, cánh đồng vàng ruộm màu lúa chín.
• c. hùng vĩ → sừng sững: Đi qua cánh rừng, một dãy núi sừng sững hiện ra trước mắt chúng tôi.

Câu 3: Đặt câu có hình ảnh so sánh để tả cánh đồng hoặc dòng sông.

(M: Vào mùa lúa chín, cánh đồng quê tôi như một tấm thảm vàng rực.)

Trả lời:

• Dòng sông quê em như một dải lụa mềm uốn quanh làng.
• Cánh đồng lúa xanh mướt như một tấm thảm khổng lồ.

Luyện viết đoạn

Câu 1: Quan sát và kể tên những cảnh vật được vẽ trong tranh.

Trả lời:

Những cảnh vật được vẽ trong tranh là: đô thị ồn ã, làng quê thanh bình, ruộng bậc thang bao la bát ngát vàng ươm, sóng biển vỗ nhịp nhàng.

Câu 2: Viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc của em về cảnh vật quê hương.

Dàn bài (dựa vào gợi ý):

• Tên cảnh vật quê hương: cánh đồng lúa quê em.
• Đặc điểm bao quát và nổi bật: cánh đồng rộng mênh mông; vào mùa lúa chín, cả cánh đồng vàng ruộm.
• Điều em thích nhất: những cơn gió làm sóng lúa nhấp nhô, hương lúa thơm ngào ngạt; đàn cò trắng bay lượn.
• Cảm nghĩ của em: thêm yêu và tự hào về quê hương.

Đoạn văn mẫu:

Quê em có cánh đồng lúa rộng mênh mông. Vào mùa lúa chín, cả cánh đồng vàng ruộm, trải dài như một tấm thảm khổng lồ. Em thích nhất là khi những cơn gió thổi qua, sóng lúa nhấp nhô và hương lúa thơm ngào ngạt. Trên bầu trời, đàn cò trắng bay lượn trông thật đẹp. Mỗi lần ngắm nhìn cánh đồng, em lại càng thêm yêu và tự hào về quê hương mình.

Câu 3: Trao đổi bài làm với bạn để sửa lỗi và bổ sung ý hay.

Trả lời:

Em đọc đoạn văn cho bạn nghe (hoặc đổi bài cho nhau), rồi cùng góp ý:

• Câu văn đã rõ ý và đủ ý theo gợi ý chưa?
• Có sai chính tả, dùng từ chưa đúng không?
• Có thể thêm hình ảnh, ý hay nào để đoạn văn sinh động hơn?

→ Sau đó, em sửa lại và bổ sung cho đoạn văn hoàn chỉnh hơn.

III. Vận dụng

Tìm đọc câu chuyện, bài văn, bài thơ,… về quê hương, đất nước.

Em có thể tìm đọc thêm ở thư viện, sách, báo những bài viết về quê hương, đất nước.

• Ví dụ trong sách là bài “Cửa Tùng” (Theo Thuy Chương), tả vẻ đẹp của biển Cửa Tùng bên dòng sông Bến Hải với ba sắc màu nước biển thay đổi trong ngày.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình