I. Lý thuyết trọng tâm

1. Dấu ngoặc kép (” “)

Dấu ngoặc kép thường dùng để:

• Đánh dấu lời nói trực tiếp (lời đối thoại) của nhân vật khi lời nói được viết liền trong câu (không xuống dòng).
  • Ví dụ: Mẹ dặn em: “Con nhớ mặc áo ấm khi ra ngoài nhé!”
• Đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp lời của người khác.
  • Ví dụ: Ông em thường nói: “Có công mài sắt, có ngày nên kim.”

2. Dấu gạch ngang (–)

Ở lớp 3, dấu gạch ngang thường dùng để đánh dấu chỗ bắt đầu lời nói của nhân vật trong đối thoại, khi mỗi lời nói được viết xuống dòng.

• Ví dụ:Lan hỏi:

  – Cậu có khỏe không?

  Nam trả lời:

  – Tớ khỏe, cảm ơn cậu!

3. Phân biệt dấu ngoặc kép và dấu gạch ngang khi đánh dấu lời nói

• Dấu ngoặc kép: lời nói được viết liền trong câu, không xuống dòng.
• Dấu gạch ngang: lời nói được viết xuống dòng, mỗi lời một dòng (thường dùng khi có nhiều lời đối thoại nối tiếp nhau).

II. Giải các câu hỏi SGK

Luyện từ và câu

Câu 1: Dấu ngoặc kép trong mỗi câu dưới đây dùng để làm gì?

a. Bà Triệu là một trong những vị anh hùng đầu tiên của nước ta. Người dân Việt Nam mãi tự hào về chí khí của bà: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở biển khơi, đánh đuổi quân Ngô giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ,…!”. (Lâm Anh)

b. Khi nhà Nguyên cho quân sang xâm lược nước ta lần thứ ba, vua Trần hỏi Hưng Đạo Vương: “Thế giặc năm nay thế nào?”. Trần Hưng Đạo phân tích: “Tâu bệ hạ, nay chúng sang thì quân ta đã quen đánh trận. Trong khi đó, quân giặc đi đường xa, mệt mỏi, lại đã từng bị thua nên chúng vẫn còn khiếp sợ. Bởi vậy thần thấy tất phá được chúng.”. (Theo Sử ta chuyện xưa kể lại, tập hai)

Trả lời:

• Câu a: Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp lời người khác (tác giả dẫn lại lời nói nổi tiếng của Bà Triệu).
• Câu b: Dấu ngoặc kép dùng để đánh dấu lời đối thoại của nhân vật (lời vua Trần hỏi và lời Trần Hưng Đạo trả lời).

Câu 2: Chọn dấu ngoặc kép hoặc dấu gạch ngang thay cho ô vuông.

Trả lời:

a. Đây là các lời đối thoại được viết xuống dòng nên dùng dấu gạch ngang (–):

Gặp vua, Quốc Toản quỳ xuống tâu:

– Cho giặc mượn đường là mất nước. Xin bệ hạ cho đánh!

Nói xong, cậu tự đặt thanh gươm lên gáy, xin chịu tội.

Vua cho Quốc Toản đứng dậy, ôn tồn bảo:

– Quốc Toản làm trái phép nước, lẽ ra phải trị tội. Nhưng còn trẻ mà đã biết lo việc nước, ta có lời khen.

(Theo Nguyễn Huy Tưởng)

b. Đây là lời nói được viết liền trong câu (không xuống dòng) nên dùng dấu ngoặc kép (” “):

Năm 1285, giặc Nguyên sang cướp nước ta. Trần Bình Trọng, danh tướng đời Trần, chỉ huy một cánh quân, không may sa vào tay giặc. Giặc dụ dỗ ông đầu hàng, hứa phong tước vương cho. Trần Bình Trọng khảng khái trả lời: “Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc.”.

(Theo Tiếng Việt 3, tập hai, 2006)

Câu 3: Tìm thêm 1 – 2 ví dụ có sử dụng dấu ngoặc kép trong các bài em đã học (ví dụ: Học nghề; A lô, tớ đây; Sự tích ông Đùng, bà Đùng;…).

Trả lời:

• Ví dụ 1 (bài “A lô, tớ đây”): Giờ ra chơi, An chạy đến bàn tôi hớn hở: “Bố mẹ cho phép tớ gọi điện cho bạn bè đấy. Đi học về tớ sẽ gọi cậu nhé!”. → Dấu ngoặc kép đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật (lời của An).
• Ví dụ 2 (bài “Học nghề”): Va-li-a nghĩ: “Cô ấy thật xinh đẹp và dũng cảm!”. → Dấu ngoặc kép đánh dấu ý nghĩ (lời nói bên trong) của nhân vật (ý nghĩ của Va-li-a).

Ngoài ra, trong bài “Học nghề”, dấu ngoặc kép còn được dùng để đánh dấu tên tiết mục biểu diễn, ví dụ: tiết mục “Cô gái phi ngựa đánh đàn”.

Luyện viết đoạn

Câu 1: Trao đổi cùng bạn về một nhân vật yêu thích trong câu chuyện đã đọc, đã nghe.

Gợi ý (dựa vào các câu hỏi G trong sách):

• a. Tên nhân vật là gì? → Thánh Gióng.
• b. Nhân vật trong truyện nào? → Truyện Thánh Gióng.
• c. Em thích những điều gì ở nhân vật? → Gióng lớn nhanh như thổi, khỏe mạnh, dũng cảm; cưỡi ngựa sắt, cầm roi sắt đánh tan giặc Ân.
• d. Nêu lí do yêu thích: → Vì Gióng là người anh hùng dũng cảm, có công lớn đánh giặc, bảo vệ đất nước.

Các em có thể xem hoạt hình thánh gióng tại đây để biết thông tin

Câu 2: Viết 2 – 3 câu nêu lí do em yêu thích nhân vật.

Đoạn văn mẫu:

Em rất yêu thích nhân vật Thánh Gióng trong truyện Thánh Gióng. Gióng lớn nhanh như thổi, cưỡi ngựa sắt xông ra đánh tan giặc Ân. Em thích Gióng vì cậu rất dũng cảm và có công lớn bảo vệ đất nước.

III. Vận dụng

Tìm đọc câu chuyện về một vị thần trong kho tàng truyện cổ Việt Nam hoặc về người có công với đất nước.

Em hãy tìm đọc những câu chuyện như Thần Sắt, Thần Trụ Trời, Sơn Tinh, Thủy Tinh, Thánh Gióng,… trong sách truyện hoặc trên báo (nhờ người lớn hướng dẫn khi tìm trên internet). Sau khi đọc, em kể lại cho bạn bè, người thân nghe và nói điều em thích nhất ở câu chuyện đó.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình