I. Lý thuyết

1. Câu cảm

Là câu dùng để bộc lộ cảm xúc (vui, buồn, ngạc nhiên, thán phục,…). Khi viết, cuối câu cảm có dấu chấm than (!).

• Ví dụ: Cảnh đẹp quê em thật tuyệt vời!

2. Câu khiến

Là câu dùng để nêu yêu cầu, đề nghị, mong muốn. Khi viết, cuối câu khiến có dấu chấm hoặc dấu chấm than.

• Ví dụ: Chúng ta hãy giữ gìn cảnh đẹp quê hương!

3. Đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc về một cảnh đẹp

Khi viết, em cần: giới thiệu bao quát về cảnh đẹp, nêu đặc điểm nổi bật của cảnh đẹp và nêu cảm nghĩ của em về cảnh đẹp đó.

II. Giải các câu hỏi SGK

Luyện từ và câu

Câu 1: Tìm từ ngữ thích hợp thay cho mỗi chỗ trống.

Trả lời:

ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM

• Thủ đô: Hà Nội
• Quốc kì: lá cờ đỏ sao vàng
• Quốc ca: bài Tiến quân ca
• Ngôn ngữ: tiếng Việt
• Nghệ thuật truyền thống: hát chèo, hát quan họ, cải lương, múa rối nước,…
• Cảnh đẹp: vịnh Hạ Long, Hồ Gươm, phố cổ Hội An, động Phong Nha,…

Câu 2: Các câu ở cột A thuộc kiểu câu nào ở cột B?

Cột A:

– Tiếng Việt thật là giàu nhạc điệu!

– Đừng viết nhầm các dấu thanh khi học tiếng Việt nhé!

– Sông Hương đẹp biết bao!

– Chúng ta hãy bảo vệ, giữ gìn những cảnh đẹp của đất nước.

Cột B: Câu khiến – Câu cảm.

Trả lời:

• Câu cảm (bộc lộ cảm xúc): Tiếng Việt thật là giàu nhạc điệu! và Sông Hương đẹp biết bao!
• Câu khiến (nêu yêu cầu, đề nghị): Đừng viết nhầm các dấu thanh khi học tiếng Việt nhé! và Chúng ta hãy bảo vệ, giữ gìn những cảnh đẹp của đất nước.

Câu 3: Đặt một câu cảm và một câu khiến trong tình huống sau:

– Bày tỏ cảm xúc về một cảnh đẹp của quê hương em.

– Đưa ra một yêu cầu về việc bảo vệ, giữ gìn cảnh đẹp quê hương.

Trả lời:

• Câu cảm: Ôi, dòng sông quê em đẹp quá!
• Câu khiến: Chúng ta hãy cùng nhau giữ gìn cảnh đẹp quê hương nhé!

Luyện viết đoạn

Câu 1: Nêu cảm xúc của em về cảnh đẹp vịnh Hạ Long.

Dàn bài (dựa vào gợi ý):

• a. Giới thiệu bao quát: Vịnh Hạ Long ở tỉnh Quảng Ninh, là một cảnh đẹp nổi tiếng của nước ta.
• b. Đặc điểm nổi bật: mặt nước xanh biếc; hàng nghìn hòn đảo đá nhô lên với đủ hình dáng; có nhiều hang động đẹp.
• c. Cảm nghĩ: em yêu thích vẻ đẹp của mây trời, núi non, sóng nước; tự hào vì vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

Câu nói mẫu:

Vịnh Hạ Long là một cảnh đẹp nổi tiếng của nước ta. Mặt nước vịnh xanh biếc, hàng nghìn hòn đảo đá nhô lên với đủ hình dáng. Em rất thích ngắm vịnh và tự hào vì Hạ Long được cả thế giới biết đến.

Câu 2: Viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc của em về một cảnh đẹp của đất nước.

Dàn bài (dựa vào gợi ý):

• a. Giới thiệu bao quát về cảnh đẹp: vịnh Hạ Long ở tỉnh Quảng Ninh.
• b. Đặc điểm nổi bật của cảnh đẹp: mặt nước xanh biếc, hàng nghìn hòn đảo đá đủ hình dáng, nhiều hang động đẹp.
• c. Cảm nghĩ của em về cảnh đẹp: yêu thích vẻ đẹp của vịnh, tự hào vì vịnh là di sản thiên nhiên thế giới.

Đoạn văn mẫu:

Vịnh Hạ Long ở tỉnh Quảng Ninh là một cảnh đẹp nổi tiếng của đất nước em. Từ xa nhìn lại, mặt nước vịnh xanh biếc và phẳng lặng. Trên mặt nước, hàng nghìn hòn đảo đá lớn nhỏ nhô lên với đủ hình dáng khác nhau. Trong lòng các đảo còn có nhiều hang động đẹp như trong truyện cổ tích. Em rất yêu vẻ đẹp của mây trời, núi non và sóng nước nơi đây. Em càng tự hào hơn vì vịnh Hạ Long đã được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới.

Câu 3: Trao đổi bài làm với bạn để sửa lỗi và bổ sung ý hay.

Trả lời:

Em đọc đoạn văn cho bạn nghe (hoặc đổi bài cho nhau), rồi cùng góp ý:

• Đoạn văn đã đủ ý theo gợi ý (giới thiệu, đặc điểm nổi bật, cảm nghĩ) chưa?
• Có sai chính tả, dùng từ chưa đúng không?
• Có thể thêm hình ảnh, ý hay nào để đoạn văn sinh động hơn?

→ Sau đó, em sửa lại và bổ sung cho đoạn văn hoàn chỉnh hơn.

III. Vận dụng

Sưu tầm tranh ảnh, bài văn, bài thơ,… về cảnh đẹp đất nước.

Em hãy sưu tầm tranh ảnh, bài văn, bài thơ về các cảnh đẹp của đất nước như vịnh Hạ Long, Hồ Gươm, động Phong Nha,… từ sách, báo (có người lớn hướng dẫn khi tìm trên internet), rồi giới thiệu với bạn bè và người thân.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình