I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài thơ giới thiệu các dấu thanh trong tiếng Việt qua những tiếng gần gũi, thân thương. Mỗi dấu thanh gắn với một tiếng và gợi lên một hình ảnh đẹp: tiếng bố (dấu sắc) cao như mây núi, bát ngát như biển khơi; tiếng mẹ (dấu nặng) ngọt ngào như dòng sữa nuôi con; tiếng võng (dấu ngã) gợi lời bà ru cháu; tiếng làng (dấu huyền) gợi sân đình, bến nước, cánh diều tuổi thơ; tiếng cỏ (dấu hỏi) gợi trò chơi chọi gà; và tiếng em không dấu như tiếng reo ca. Qua đó, bài thơ thể hiện tình yêu với tiếng Việt và quê hương.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu khởi động: Ngoài tiếng Việt, em còn biết thêm thứ tiếng nào khác? Nói 1 – 2 câu về thứ tiếng đó.

Trả lời: Ngoài tiếng Việt, em còn biết thêm tiếng Anh. Tiếng Anh là ngôn ngữ được sử dụng ở rất nhiều nước trên thế giới. Em được học tiếng Anh ở trường và thấy rất thú vị.

Câu 1: Bài thơ nhắc đến những dấu thanh nào trong tiếng Việt?

Trả lời: Bài thơ nhắc đến các dấu thanh: dấu sắc, dấu nặng, dấu ngã, dấu huyền, dấu hỏi và cả tiếng không có dấu.

Câu 2: Ở khổ 1 và khổ 2, dấu sắc và dấu nặng được nhắc đến qua những tiếng nào? Tìm những hình ảnh so sánh được gợi ra từ các tiếng đó.

Trả lời:

• Dấu sắc được nhắc đến qua tiếng bố. Hình ảnh so sánh: “Cao như mây đỉnh núi” và “Bát ngát như trùng khơi”.
• Dấu nặng được nhắc đến qua tiếng mẹ. Hình ảnh so sánh: “Ngọt ngào như dòng sữa”.

Câu 3: Trong bài thơ, dấu ngã, dấu huyền, dấu hỏi gắn với tiếng nào? Mỗi tiếng đó gợi nhớ đến điều gì?

Trả lời:

• Dấu ngã gắn với tiếng võng – gợi nhớ tiếng võng kẽo kẹt và lời bà ru cháu khôn lớn trong tiếng ve mùa hè.
• Dấu huyền gắn với tiếng làng – gợi nhớ sân đình, bến nước và cánh diều tuổi thơ.
• Dấu hỏi gắn với tiếng cỏ – gợi nhớ trò chơi chọi (cỏ) gà của tuổi thơ.

Câu 4: Hai câu thơ cuối nhắc đến tiếng nào? Tiếng đó có gì khác với những tiếng được nhắc tới trong bài thơ?

Trả lời: Hai câu thơ cuối nhắc đến tiếng em (“Nếu tiếng không có dấu / Là tiếng em reo ca”). Tiếng em khác với các tiếng khác trong bài ở chỗ: đó là tiếng không có dấu thanh, còn những tiếng kia (bố, mẹ, võng, làng, cỏ) đều mang một dấu thanh riêng.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình