Hoạt động (trang 40 – 41)

Câu 1 (trang 40)

Đề bài: Tìm miếng bìa là hình khai triển thích hợp với mỗi chiếc đèn lồng.

Lời giải:

Em quan sát từng miếng bìa và tưởng tượng khi gấp lại sẽ được hình khối nào:

• Miếng bìa A (màu xanh lá) gồm các hình chữ nhật ghép lại → gấp được hình hộp chữ nhật.
• Miếng bìa B (màu vàng) gồm 6 hình vuông bằng nhau ghép hình chữ thập → gấp được hình lập phương.
• Miếng bìa C (màu xanh dương) gồm 1 hình chữ nhật ở giữa và 2 hình tròn ở hai bên → gấp được hình trụ.

Kết quả nối:

• Đèn hình lập phương (màu vàng) ↔ miếng bìa B.
• Đèn hình trụ (màu xanh dương) ↔ miếng bìa C.
• Đèn hình hộp chữ nhật (màu xanh lá) ↔ miếng bìa A.

Câu 2 (trang 41)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

Rô-bốt dùng miếng bìa nào dưới đây để làm chiếc đèn hình con cá?

Lời giải:

Em thấy thân đèn con cá có dạng hình lập phương nên miếng bìa cần là hình khai triển của hình lập phương (gồm 6 hình vuông bằng nhau).

• Miếng bìa A: chỉ có 4 hình vuông → không đủ.
• Miếng bìa B: có 5 hình vuông → không đủ.
• Miếng bìa C: có 6 hình vuông bằng nhau xếp đúng cách → gấp được hình lập phương. ✔
• Miếng bìa D: có 4 hình vuông xếp thẳng hàng → không gấp được hình lập phương.

Đáp án đúng là: C.

Rô-bốt dùng miếng bìa C để làm chiếc đèn hình con cá.

Câu 3 (trang 41)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

Hình nào dưới đây là hình khai triển của hình trụ?

Lời giải:

Em nhớ: hình khai triển của hình trụ gồm 1 hình chữ nhật (là mặt xung quanh) và 2 hình tròn bằng nhau nằm ở hai phía đối diện của hình chữ nhật (một tròn ở phía trên và một tròn ở phía dưới, hoặc một bên trái và một bên phải).

• Miếng bìa A: 2 hình tròn cùng nằm ở phía trên → không đúng.
• Miếng bìa B: chỉ có 1 hình tròn ở phía trên → không đủ.
• Miếng bìa C: 1 hình tròn ở phía trên và 1 hình tròn ở phía dưới hình chữ nhật → đúng. ✔
• Miếng bìa D: 2 hình tròn cùng ở bên phải → không đúng.

Đáp án đúng là: C.

Hình C là hình khai triển của hình trụ.

Câu 4 (trang 41)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

Rô-bốt có tấm bìa như hình bên. Hỏi Rô-bốt có thể gấp được hình nào dưới đây?

Lời giải:

Em quan sát tấm bìa hình chữ thập của Rô-bốt: khi gấp lại, các mặt có cùng màu sẽ nằm đối diện nhau.

• 2 mặt màu đỏ đối diện nhau.
• 2 mặt màu xanh dương đối diện nhau.
• 2 mặt màu xanh lá đối diện nhau.

Vậy Rô-bốt gấp được hình lập phương có các mặt cùng màu đối diện nhau.

Đáp án đúng là: D.

Luyện tập (trang 42 – 43)

Câu 1 (trang 42)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

Hình bên là khai triển của hình nào dưới đây?

Lời giải:

Em quan sát hình khai triển: có 1 hình chữ nhật ở giữa và 2 hình tròn bằng nhau ở hai bên → đây là hình khai triển của hình trụ.

Để tìm đúng hình trụ, em xét kích thước:

• Chiều dài hình chữ nhật chính là chu vi đường tròn đáy (chiều bao quanh của hình trụ).
• Chiều rộng hình chữ nhật chính là chiều cao của hình trụ.

Nhìn hình khai triển: hình chữ nhật khá dài nhưng không cao → nên khi gấp lại, hình trụ sẽ có đáy tròn lớn và chiều cao thấp.

• Hình A: hình trụ cao, đáy nhỏ → không đúng.
• Hình B: hình trụ đáy lớn, chiều cao thấp → đúng. ✔
• Hình C: hình trụ nằm ngang → không đúng.

Đáp án đúng là: B.

Hình bên là hình khai triển của hình B.

Câu 2 (trang 42)

Đề bài: Dưới đây là một số hình khai triển của hình lập phương. Em hãy chọn một hình khai triển và làm theo từng bước dưới đây để gấp được một hình lập phương.

Lời giải:

Đây là bài thực hành. Em làm theo các bước sau:

• Bước 1: Chọn một hình khai triển bất kì trong 4 hình (ví dụ hình màu vàng).
• Bước 2: Vẽ hình khai triển đó lên giấy hoặc bìa cứng theo đúng kích thước các ô vuông bằng nhau.
• Bước 3: Dùng kéo cắt hình khai triển ra khỏi tờ giấy.
• Bước 4: Gấp các mặt lại theo các cạnh chung, sau đó dán các mép lại với nhau để tạo thành hình lập phương.

Em sẽ được một hình lập phương hoàn chỉnh.

Câu 3 (trang 43)

Đề bài: Bằng cách thực hành như bài tập trên, em hãy kiểm tra trong những hình dưới đây, hình nào là hình khai triển của hình lập phương.

Lời giải:

Em tưởng tượng gấp từng hình lại (hoặc thực hành cắt giấy để kiểm tra):

• Hình bạn nữ cầm (chữ thập): khi gấp, có 2 mặt bị trùng lên nhau → không gấp được hình lập phương.
• Hình bạn nam giữa cầm (chữ T ngược): khi gấp, có mặt bị thiếu hoặc thừa → không gấp được hình lập phương.
• Hình bạn nam bên phải cầm (dạng bậc thang): 6 hình vuông xếp đúng cách → gấp được hình lập phương. ✔

Vậy hình bạn nam bên phải cầm (hình thứ ba) là hình khai triển của hình lập phương.

Câu 4 (trang 43)

Đề bài: Rô-bốt cần cắt đi hình chữ nhật nào trong hình dưới đây để phần còn lại là hình khai triển của một hình hộp chữ nhật?

Lời giải:

Em nhớ: hình khai triển của hình hộp chữ nhật gồm đúng 6 mặt (6 hình chữ nhật ghép lại).

Tấm bìa hiện có 7 hình chữ nhật → em cần cắt bỏ đi 1 hình để còn lại 6 hình ghép thành hình khai triển đúng.

Em xét: khi gấp lại, các mặt đối diện của hình hộp chữ nhật phải bằng nhau. Ở tấm bìa này:

• Hình xanh dương (ở giữa) và hình cam có kích thước lớn giống nhau → là 2 mặt đối diện.
• Hình tím (phía trên) và hình trắng (phía dưới) → là 2 mặt đối diện.
• Hình đỏ và hình vàng nhạt có kích thước nhỏ giống nhau → là 2 mặt đối diện.
• Hình xanh lá ở đầu bên trái là hình bị thừa.

Ngoài ra, em cũng có thể cắt hình vàng nhạt (ở đầu bên phải) thay thế, khi đó hình xanh lá và hình đỏ sẽ là 2 mặt đối diện.

Vậy Rô-bốt có thể cắt đi hình chữ nhật màu xanh lá hoặc hình chữ nhật màu vàng nhạt để phần còn lại là hình khai triển của một hình hộp chữ nhật.

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên