Hoạt động (trang 39)

Câu 1 (trang 39)

Đề bài: So sánh hai số thập phân.

a) $37{,}29$ và $36{,}92$

b) $135{,}74$ và $135{,}75$

c) $89{,}215$ và $89{,}215$

Lời giải:

Em nhớ quy tắc so sánh hai số thập phân:

• So sánh phần nguyên trước. Phần nguyên nào lớn hơn thì số đó lớn hơn.
• Nếu phần nguyên bằng nhau, so sánh phần thập phân lần lượt từ hàng phần mười → phần trăm → phần nghìn.
• Nếu cả phần nguyên và phần thập phân đều bằng nhau thì hai số bằng nhau.

a) So sánh phần nguyên: $37 > 36$.

Vậy $37{,}29 > 36{,}92$.

b) Phần nguyên đều là $135$, bằng nhau. So sánh phần thập phân:

• Hàng phần mười: $7 = 7$
• Hàng phần trăm: $4 < 5$

Vậy $135{,}74 < 135{,}75$.

c) Hai số có phần nguyên bằng nhau ($89 = 89$) và phần thập phân bằng nhau ($215 = 215$).

Vậy $89{,}215 = 89{,}215$.

Câu 2 (trang 39)

Đề bài: Sắp xếp các số $3{,}604$ ; $2{,}875$ ; $2{,}857$ ; $3{,}106$ theo thứ tự từ bé đến lớn.

Lời giải:

Em chia 4 số thành 2 nhóm theo phần nguyên để so sánh cho dễ.

Nhóm phần nguyên $= 2$: $2{,}875$ và $2{,}857$.

• Hàng phần mười: $8 = 8$
• Hàng phần trăm: $5 < 7$

Vậy $2{,}857 < 2{,}875$.

Nhóm phần nguyên $= 3$: $3{,}604$ và $3{,}106$.

• Hàng phần mười: $1 < 6$

Vậy $3{,}106 < 3{,}604$.

So sánh giữa 2 nhóm: phần nguyên $2 < 3$, nên mọi số ở nhóm 2 đều bé hơn mọi số ở nhóm 3.

Sắp xếp theo thứ tự từ bé đến lớn:

$$2{,}857 < 2{,}875 < 3{,}106 < 3{,}604$$

Câu 3 (trang 39)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

Trong ba chiếc cân như hình dưới đây, có một chiếc cân bị sai. Cân bị sai đó ở hình nào?

• A. Hình 1: mèo $2{,}75$ kg và gà $2{,}54$ kg.
• B. Hình 2: sầu riêng $3{,}05$ kg và mít $3{,}05$ kg.
• C. Hình 3: gạo $2{,}75$ kg và bột $2{,}57$ kg.

Lời giải:

Em so sánh khối lượng hai vật trên mỗi chiếc cân rồi đối chiếu với hình.

Hình 1: So sánh $2{,}75$ và $2{,}54$.

• Phần nguyên bằng nhau ($2 = 2$).
• Hàng phần mười: $7 > 5$ nên $2{,}75 > 2{,}54$.
• Mèo nặng hơn gà → đĩa cân bên mèo phải thấp xuống (nghiêng về mèo). Trong hình, cân nghiêng đúng như vậy → Hình 1 đúng.

Hình 2: So sánh $3{,}05$ và $3{,}05$: hai vật bằng nhau → cân phải thăng bằng. Trong hình, cân thăng bằng → Hình 2 đúng.

Hình 3: So sánh $2{,}75$ và $2{,}57$.

• Phần nguyên bằng nhau ($2 = 2$).
• Hàng phần mười: $7 > 5$ nên $2{,}75 > 2{,}57$.
• Gạo nặng hơn bột → đĩa cân bên gạo phải thấp xuống. Nhưng trong hình, cân lại nghiêng ngược (hoặc thăng bằng) → Hình 3 sai.

Đáp án đúng: C. Hình 3.

Luyện tập (trang 40 – 41)

Câu 1 (trang 40)

Đề bài:

a) Số thập phân bằng nhau.

Ta có: $\dfrac{7}{10} = 0{,}7$ và $\dfrac{70}{100} = 0{,}70$. Mà $\dfrac{7}{10} = \dfrac{70}{100}$. Vậy $0{,}7 = 0{,}70$ hoặc $0{,}70 = 0{,}7$.

b) Tìm chữ số thích hợp.

• $13{,}7 = 13{,}7\boxed{?}$
• $8{,}6100 = 8{,}6\boxed{?}$
• $21{,}4050 = 21{,}40\boxed{?}$

Lời giải:

Em nhớ quy tắc: nếu viết thêm (hoặc bỏ) chữ số 0 ở tận cùng bên phải phần thập phân của một số thập phân thì được một số thập phân bằng nó.

• $13{,}7 = 13{,}7\boxed{0}$ (thêm 1 chữ số 0 vào bên phải)
• $8{,}6100 = 8{,}6\boxed{1}$

Giải thích: em có thể bỏ 2 chữ số 0 tận cùng của $8{,}6100$ → được $8{,}61$. Vậy $8{,}61 = 8{,}6\boxed{1}$, chữ số cần điền là $1$.

• $21{,}4050 = 21{,}40\boxed{5}$

Giải thích: em có thể bỏ 1 chữ số 0 tận cùng của $21{,}4050$ → được $21{,}405$. Vậy $21{,}405 = 21{,}40\boxed{5}$, chữ số cần điền là $5$.

Câu 2 (trang 40)

Đề bài:

a) Thêm các chữ số 0 vào bên phải phần thập phân của mỗi số sau để phần thập phân của các số đó đều có ba chữ số: $8{,}9$ ; $5{,}82$ ; $0{,}17$ ; $31{,}6$.

b) Bỏ các chữ số 0 ở tận cùng bên phải phần thập phân của mỗi số sau để phần thập phân của các số đó viết dưới dạng gọn hơn (nếu có thể): $7{,}70$ ; $13{,}0500$ ; $25{,}3000$ ; $10{,}5070$.

Lời giải:

a) Em đếm phần thập phân của mỗi số hiện có bao nhiêu chữ số, rồi thêm vừa đủ chữ số 0 để có 3 chữ số.

• $8{,}9$ có 1 chữ số ở phần thập phân → thêm 2 chữ số 0: 8,900
• $5{,}82$ có 2 chữ số → thêm 1 chữ số 0: 5,820
• $0{,}17$ có 2 chữ số → thêm 1 chữ số 0: 0,170
• $31{,}6$ có 1 chữ số → thêm 2 chữ số 0: 31,600

b) Em bỏ tất cả các chữ số 0 ở tận cùng bên phải phần thập phân.

• $7{,}70$ bỏ 1 chữ số 0 tận cùng → 7,7
• $13{,}0500$ bỏ 2 chữ số 0 tận cùng → 13,05
• $25{,}3000$ bỏ 3 chữ số 0 tận cùng → 25,3
• $10{,}5070$ bỏ 1 chữ số 0 tận cùng → 10,507

Lưu ý: em chỉ bỏ chữ số 0 ở tận cùng, không bỏ chữ số 0 ở giữa. Ví dụ $13{,}0500$ → 13,05 (chữ số 0 sau dấu phẩy giữ nguyên vì không phải tận cùng).

Câu 3 (trang 41)

Đề bài: Số ?

Ba bạn Mị, Núi, Páo đi kiểm tra sức khoẻ. Mỗi bạn có cân nặng là một trong các số đo: $31{,}9$ kg ; $32{,}5$ kg ; $34{,}7$ kg. Biết bạn Núi nặng nhất, bạn Páo nhẹ nhất. Hỏi mỗi bạn cân nặng bao nhiêu ki-lô-gam?

Lời giải:

Bước 1: So sánh 3 số đo cân nặng.

Cả 3 số đều có phần nguyên khác nhau, chỉ cần so sánh phần nguyên:

$$31 < 32 < 34 \quad \Rightarrow \quad 31{,}9 < 32{,}5 < 34{,}7$$

Bước 2: Ghép cân nặng với mỗi bạn theo dữ kiện.

• Núi nặng nhất → Núi $= 34{,}7$ kg (số lớn nhất).
• Páo nhẹ nhất → Páo $= 31{,}9$ kg (số bé nhất).
• Bạn còn lại là Mị → Mị $= 32{,}5$ kg.

Bảng kết quả:

Câu 4 (trang 41)

Đề bài: Chọn câu trả lời đúng.

Chú mèo câu được con cá có ghi số thập phân lớn hơn $1{,}036$ và bé hơn $2$. Con cá mà chú mèo câu được ghi số nào?

• A. $1{,}036$
• B. $0{,}95$
• C. $1{,}36$
• D. $2{,}01$

Lời giải:

Điều kiện của số cần tìm là $1{,}036 < x < 2$. Em kiểm tra từng đáp án.

A. $1{,}036$: không lớn hơn chính nó → loại.

B. $0{,}95$: phần nguyên $0 < 1$ nên $0{,}95 < 1{,}036$ → loại.

C. $1{,}36$: kiểm tra 2 điều kiện.

• So sánh $1{,}36$ và $1{,}036$: phần nguyên bằng nhau, hàng phần mười $3 > 0$ nên $1{,}36 > 1{,}036$ ✓
• So sánh $1{,}36$ và $2$: phần nguyên $1 < 2$ nên $1{,}36 < 2$ ✓

Vậy $1{,}036 < 1{,}36 < 2$ → thoả mãn.

D. $2{,}01$: phần nguyên $2 = 2$, hàng phần mười $0 > 0$? Đúng ra $2{,}01 > 2$ (vì phần thập phân $01 > 0$) → không bé hơn $2$ → loại.

Đáp án đúng: C. $1{,}36$.

Thầy Phan Văn Công

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Toán Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Giáo dục Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 10+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Kim Liên