Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
1. Dấu ngoặc kép là gì?
Dấu ngoặc kép được viết là ” “, dùng để đánh dấu một phần văn bản đặc biệt trong câu.
2. Công dụng của dấu ngoặc kép
Dấu ngoặc kép có 3 công dụng chính:
a) Đánh dấu tên tác phẩm, tài liệu
Dùng để đánh dấu tên bài thơ, bài văn, cuốn sách, bài hát, tạp chí, tờ báo,…
Ví dụ: Em rất thích đọc cuốn truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài.
b) Đánh dấu lời đối thoại
Dùng để đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật trong câu chuyện.
Ví dụ: Hùng nói: “Theo tớ, quý nhất là lúa gạo.”
c) Đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp
Dùng để đánh dấu một đoạn văn, câu văn, câu thơ được trích nguyên văn từ tác phẩm khác.
Ví dụ: Bài thơ mở đầu bằng câu: “Hạt gạo làng ta/ Có vị phù sa/ Của sông Kinh Thầy…”
Ghi nhớ: Ngoài công dụng đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp hoặc lời đối thoại, dấu ngoặc kép có thể được dùng để đánh dấu tên tác phẩm (bài thơ, bài văn,…), tên tài liệu (tạp chí, báo,…).
II. Giải các bài tập SGK
Bài 1: Tên cuốn truyện, bài thơ, bài hát hay tạp chí, tờ báo có trong những câu dưới đây được đánh dấu bằng dấu câu nào?
a. Đến với “Dế Mèn phiêu lưu kí”, các bạn nhỏ được lạc vào thế giới của những loài vật gần gũi, thân thương.
b. Nhạc sĩ Trần Hoàn đã phổ nhạc bài thơ “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” thành bài hát “Lời ru trên nương”.
c. Từ thuở ấu thơ, tôi đã có tạp chí “Văn tuổi thơ”, báo “Nhi đồng” làm bạn đồng hành.
Trả lời:
Tên cuốn truyện, bài thơ, bài hát, tạp chí, tờ báo trong các câu trên được đánh dấu bằng dấu ngoặc kép (” “).
Cụ thể:
- Câu a: tên cuốn truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí”.
- Câu b: tên bài thơ “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” và tên bài hát “Lời ru trên nương”.
- Câu c: tên tạp chí “Văn tuổi thơ” và tên báo “Nhi đồng”.
Bài 2: Tìm công dụng của dấu ngoặc kép trong những câu dưới đây:
Các công dụng: Đánh dấu tên tác phẩm, tài liệu – Đánh dấu lời đối thoại – Đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp.
a. Nhiều câu thơ trong trẻo, hồn nhiên như lời đồng dao: “Hạt gạo làng ta/ Có vị phù sa/ Của sông Kinh Thầy…”.
(Theo Nguyễn Trọng)
b. Một hôm, trên đường đi học về, Hùng, Quý và Nam trao đổi với nhau xem ở trên đời này, cái gì quý nhất. Hùng nói: “Theo tớ, quý nhất là lúa gạo.”. Đi được mươi bước, Quý vội reo lên: “Theo tớ, quý nhất phải là vàng…”. Nam vội tiếp ngay: “Quý nhất là thì giờ. Thầy giáo thường nói thì giờ quý hơn vàng bạc. Có thì giờ mới làm ra lúa gạo, vàng bạc!”.
(Theo Trịnh Mạnh)
c. Cuốn sách “Đất rừng phương Nam” giúp tôi hiểu thêm vẻ đẹp của con người và vùng đất Nam Bộ.
(Theo Vũ Phương Thu)
Trả lời:
| Câu | Công dụng của dấu ngoặc kép |
|---|---|
| a | Đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp (trích câu thơ: “Hạt gạo làng ta/ Có vị phù sa/ Của sông Kinh Thầy…”). |
| b | Đánh dấu lời đối thoại của các nhân vật Hùng, Quý và Nam. |
| c | Đánh dấu tên tác phẩm, tài liệu (tên cuốn sách: “Đất rừng phương Nam”). |
Bài 3: Chép lại đoạn văn sau vào vở, chú ý dùng dấu ngoặc kép đánh dấu tên tác phẩm, tài liệu.
Đi học là bài thơ do Hoàng Minh Chính sáng tác, được Nhà xuất bản Kim Đồng in trong tuyển tập thơ thiếu nhi Mặt trời xanh vào năm 1971. Năm 1976, nhạc sĩ Bùi Đình Thảo phổ nhạc cho bài thơ đó bằng một giai điệu mang âm hưởng dân ca Tày, Nùng. Từ đó trở đi, bài hát Đi học gần như đã trở thành “ca khúc của ngày tựu trường”.
(Theo Phạm Quý Hải)
Trả lời:
Trong đoạn văn có 3 tên tác phẩm, tài liệu cần đánh dấu bằng dấu ngoặc kép: Đi học (bài thơ), Mặt trời xanh (tuyển tập), Đi học (bài hát).
Đoạn văn được chép lại như sau:
“Đi học” là bài thơ do Hoàng Minh Chính sáng tác, được Nhà xuất bản Kim Đồng in trong tuyển tập thơ thiếu nhi “Mặt trời xanh” vào năm 1971. Năm 1976, nhạc sĩ Bùi Đình Thảo phổ nhạc cho bài thơ đó bằng một giai điệu mang âm hưởng dân ca Tày, Nùng. Từ đó trở đi, bài hát “Đi học” gần như đã trở thành “ca khúc của ngày tựu trường”.
Bài 4: Viết 1 – 2 câu có sử dụng dấu ngoặc kép để đánh dấu tên tác phẩm mà em yêu thích.
Trả lời:
Em có thể tham khảo các câu sau:
- Em rất thích đọc cuốn truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài.
- Bài thơ “Lượm” của nhà thơ Tố Hữu đã để lại trong em nhiều xúc động.
- Mỗi tối, em thường đọc báo “Nhi đồng” để cập nhật những câu chuyện thú vị.
- Cuốn sách “Đất rừng phương Nam” giúp em hiểu thêm về vẻ đẹp của vùng đất Nam Bộ.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình