Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Hướng dẫn cách viết
1. Nhắc lại kiến thức về bài văn kể lại một câu chuyện
Bài văn kể lại một câu chuyện gồm 3 phần: Mở bài, Thân bài, Kết bài.
- Mở bài có 2 cách: mở bài trực tiếp (giới thiệu ngay vào câu chuyện) hoặc mở bài gián tiếp (nói chuyện khác để dẫn vào câu chuyện).
- Kết bài có 2 cách: kết bài mở rộng (nêu cảm xúc + liên tưởng, suy luận) hoặc kết bài không mở rộng (chỉ nêu cảm xúc về câu chuyện).
(Em có thể xem lại lý thuyết chi tiết về mở bài, kết bài tại bài trước: Bài 13: Luyện viết mở bài, kết bài cho bài văn kể lại một câu chuyện.)
2. Các bước lập dàn ý cho bài văn kể lại một câu chuyện
- Bước 1 – Chuẩn bị:
- Chọn một câu chuyện mà em yêu thích (đã đọc hoặc đã nghe kể).
- Xác định các sự việc chính và trình tự diễn ra của các sự việc.
- Bước 2 – Lập dàn ý theo bố cục 3 phần:
- Mở bài: giới thiệu câu chuyện (trực tiếp hoặc gián tiếp).
- Thân bài: kể câu chuyện theo trình tự các sự việc, chú ý kể đủ các nhân vật, tình huống chính.
- Kết bài: nêu suy nghĩ, cảm xúc về câu chuyện (mở rộng hoặc không mở rộng).
- Bước 3 – Góp ý và chỉnh sửa dàn ý:
- Kiểm tra thông tin về câu chuyện đã rõ ràng, đầy đủ chưa.
- Kiểm tra các sự việc đã được sắp xếp theo trình tự hợp lí chưa.
II. Giải các bài tập SGK
Đề bài (chọn 1 trong 3 đề):
- Đề 1: Kể lại một câu chuyện cổ tích mà em yêu thích.
- Đề 2: Kể lại một câu chuyện mà em đã đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt.
- Đề 3: Kể lại một câu chuyện có nhân vật chính là trẻ em.
Đề 1: Kể lại một câu chuyện cổ tích mà em yêu thích
Em chọn kể lại câu chuyện cổ tích “Cây tre trăm đốt“.
Bước 1: Chuẩn bị. (Đề 1)
Em muốn kể lại câu chuyện nào? Em đã đọc hay được nghe kể câu chuyện đó?
→ Em muốn kể lại câu chuyện cổ tích “Cây tre trăm đốt“. Em đã được bà kể cho nghe và cũng đã đọc câu chuyện này trong sách truyện cổ tích Việt Nam.
Trong câu chuyện có những sự việc nào? Trình tự của các sự việc đó ra sao?
→ Các sự việc chính theo trình tự:
- Anh nông dân nghèo đến làm thuê cho phú ông, được phú ông hứa gả con gái sau 3 năm.
- Sau 3 năm chăm chỉ làm việc, phú ông trở mặt, ra điều kiện phải tìm được cây tre trăm đốt mới gả con gái.
- Anh nông dân vào rừng tìm mãi không có, ngồi khóc.
- Bụt hiện lên, dạy anh câu thần chú “Khắc nhập, khắc nhập!” và “Khắc xuất, khắc xuất!”.
- Anh chặt 100 đốt tre, đọc “Khắc nhập” thì các đốt dính vào nhau thành cây tre trăm đốt.
- Về đến nhà, phú ông đang tổ chức cưới con gái cho nhà giàu khác. Anh đọc “Khắc nhập” để trói phú ông vào cây tre.
- Phú ông phải xin lỗi và gả con gái cho anh. Anh nông dân và cô gái sống hạnh phúc bên nhau.
Bước 2: Lập dàn ý. (Đề 1)
| Bố cục | Nội dung |
|---|---|
| Mở bài (gián tiếp) | Từ nhỏ, em đã rất yêu thích những câu chuyện cổ tích Việt Nam. Trong số đó, câu chuyện để lại ấn tượng sâu sắc nhất trong em là “Cây tre trăm đốt” – một câu chuyện dạy em bài học về sự thật thà và chăm chỉ. |
| Thân bài | Kể lại câu chuyện theo trình tự các sự việc:
– Ngày xưa, có một anh nông dân nghèo đến làm thuê cho nhà phú ông. Phú ông hứa sẽ gả con gái cho anh sau 3 năm. – Anh làm việc chăm chỉ. Đến hạn, phú ông trở mặt, bắt anh phải tìm được cây tre trăm đốt mới gả con gái. – Anh vào rừng tìm mãi mà không thấy, ngồi khóc. Bụt hiện lên, dạy anh câu thần chú “Khắc nhập” và “Khắc xuất”. – Anh chặt 100 đốt tre, đọc “Khắc nhập” thì các đốt dính vào nhau. – Về đến nhà, phú ông đang tổ chức cưới con gái cho nhà giàu khác. Anh đọc thần chú, trói phú ông và các quan khách vào cây tre. – Phú ông sợ hãi xin lỗi và gả con gái cho anh. Từ đó, hai vợ chồng sống hạnh phúc bên nhau. |
| Kết bài (mở rộng) | Câu chuyện “Cây tre trăm đốt” đã để lại trong em nhiều bài học sâu sắc. Em học được rằng những người thật thà, chăm chỉ sẽ luôn được giúp đỡ và có cuộc sống hạnh phúc; còn kẻ tham lam, lật lọng cuối cùng sẽ bị trừng phạt. Em mong mình sẽ luôn sống tử tế và chăm chỉ như anh nông dân trong truyện. |
Bài 3: Góp ý và chỉnh sửa dàn ý. (Đề 1)
- Thông tin về câu chuyện đã rõ ràng, đầy đủ chưa? → Đã nêu rõ tên câu chuyện (“Cây tre trăm đốt”) và thể loại (cổ tích Việt Nam).
- Các sự việc trong câu chuyện được sắp xếp theo trình tự hợp lí chưa? → Các sự việc được sắp xếp theo đúng trình tự thời gian: đi làm thuê → phú ông trở mặt → gặp Bụt → có cây tre trăm đốt → trói phú ông → cưới con gái phú ông.
→ Dàn ý đã đầy đủ và hợp lí, có thể chuyển sang viết thành bài văn hoàn chỉnh.
Đề 2: Kể lại một câu chuyện mà em đã đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt
Em chọn kể lại câu chuyện “Con vẹt xanh“ của nhà văn Lý Lan.
Bước 1: Chuẩn bị. (Đề 2)
Em muốn kể lại câu chuyện nào? Em đã đọc hay được nghe kể câu chuyện đó?
→ Em muốn kể lại câu chuyện “Con vẹt xanh“ của nhà văn Lý Lan. Em đã đọc câu chuyện này trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4.
Trong câu chuyện có những sự việc nào? Trình tự của các sự việc đó ra sao?
→ Các sự việc chính theo trình tự:
- Trong vườn nhà Tú xuất hiện một con vẹt nhỏ bị thương ở cánh. Tú thương vẹt nên chăm sóc rất cẩn thận.
- Tú dạy vẹt nói “dạ” nhưng vẹt chưa nói được tiếng nào.
- Mỗi lần anh trai gọi, Tú lại phụng phịu trả lời “Cái gì?” và cằn nhằn “Kêu chi kêu hoài!”.
- Một hôm, khi Tú gọi vẹt, vẹt bất ngờ đáp lại bằng giọng the thé: “Cái gì?”.
- Khi các bạn tới nhà, Tú hãnh diện khoe vẹt. Vẹt lại đáp “Cái gì?” khiến các bạn cười ầm lên. Tú giả vờ trách vẹt, rồi bỗng sửng sốt lặng thinh.
- Bạn về rồi, Tú nhớ lại những lần mình trả lời anh cộc lốc. Tú hối hận, chỉ mong anh gọi để “dạ” thật lễ phép. Con vẹt cũng gù một cái nghe như tiếng “Dạ!”.
Bước 2: Lập dàn ý. (Đề 2)
| Bố cục | Nội dung |
|---|---|
| Mở bài (trực tiếp) | “Con vẹt xanh” của nhà văn Lý Lan là một câu chuyện rất ý nghĩa mà em đã được học trong sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4. |
| Thân bài | Kể lại câu chuyện theo trình tự các sự việc:
– Một hôm, trong vườn nhà Tú xuất hiện một con vẹt nhỏ bị thương ở cánh. Tú thương vẹt nên chăm sóc rất chu đáo. – Nghe anh trai bảo vẹt có thể bắt chước tiếng người, Tú háo hức dạy vẹt nói “dạ”. – Nhưng mỗi lần anh gọi, Tú lại phụng phịu trả lời “Cái gì?” và cằn nhằn “Kêu chi kêu hoài!”. – Một hôm, vẹt bất ngờ nói được. Nhưng thay vì nói “Dạ”, vẹt lại đáp “Cái gì?” bằng giọng the thé. – Khi các bạn tới chơi, Tú hãnh diện gọi vẹt. Vẹt đáp lại “Cái gì?” khiến các bạn cười ầm lên. Tú giả vờ trách vẹt, rồi chợt sửng sốt nhận ra: vẹt đã bắt chước đúng những lời cộc lốc mà Tú thường nói với anh. – Bạn về rồi, Tú ngồi lặng thinh, hối hận. Tú mong anh gọi để “dạ” thật lễ phép. Con vẹt cũng gù một cái nghe như tiếng “Dạ!” – như biết lỗi cùng Tú. |
| Kết bài (mở rộng) | Câu chuyện “Con vẹt xanh” đã dạy em bài học sâu sắc về cách cư xử lễ phép với người thân trong gia đình. Em hiểu rằng phải luôn biết “dạ”, “vâng” khi được người lớn gọi và kính trọng anh chị của mình. Từ nay, em sẽ chú ý hơn trong lời ăn tiếng nói để không làm mọi người buồn lòng. |
Bài 3: Góp ý và chỉnh sửa dàn ý. (Đề 2)
- Thông tin về câu chuyện đã rõ ràng, đầy đủ chưa? → Đã nêu rõ tên câu chuyện (“Con vẹt xanh”), tác giả (Lý Lan) và nguồn (sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4).
- Các sự việc trong câu chuyện được sắp xếp theo trình tự hợp lí chưa? → Các sự việc được sắp xếp theo đúng trình tự thời gian: nhặt được vẹt → dạy vẹt nói → nói cộc lốc với anh → vẹt bắt chước → nhận ra lỗi → hối hận và sửa đổi.
→ Dàn ý đã đầy đủ và hợp lí, có thể chuyển sang viết thành bài văn hoàn chỉnh.
Đề 3: Kể lại một câu chuyện có nhân vật chính là trẻ em
Em chọn kể lại câu chuyện “Cậu bé Tích Chu“.
Bước 1: Chuẩn bị. (Đề 3)
Em muốn kể lại câu chuyện nào? Em đã đọc hay được nghe kể câu chuyện đó?
→ Em muốn kể lại câu chuyện “Cậu bé Tích Chu“. Em đã được bà kể cho nghe câu chuyện này từ khi còn nhỏ và cũng đã đọc trong sách truyện thiếu nhi.
Trong câu chuyện có những sự việc nào? Trình tự của các sự việc đó ra sao?
→ Các sự việc chính theo trình tự:
- Tích Chu sống với bà. Bà rất thương yêu, chăm sóc Tích Chu chu đáo.
- Tích Chu ham chơi, suốt ngày chạy nhảy với các bạn, không quan tâm đến bà.
- Bà bị ốm nặng, khát nước gọi Tích Chu nhưng Tích Chu mải chơi không nghe thấy.
- Bà hoá thành chim bay đi tìm nước uống.
- Tích Chu về nhà tìm bà, đuổi theo chim bà và khóc nức nở, xin bà trở lại.
- Bà tiên hiện lên, bảo Tích Chu phải đi lấy nước suối tiên cho bà uống thì bà mới trở lại thành người.
- Tích Chu vượt qua nhiều khó khăn, băng rừng lội suối để lấy được nước tiên.
- Bà uống nước tiên, trở lại thành người. Từ đó, Tích Chu hết lòng yêu thương và chăm sóc bà.
Bước 2: Lập dàn ý. (Đề 3)
| Bố cục | Nội dung |
|---|---|
| Mở bài (gián tiếp) | Trong những câu chuyện bà kể, em nhớ mãi một câu chuyện có nhân vật chính là một cậu bé rất đáng yêu nhưng cũng ham chơi. Đó là câu chuyện “Cậu bé Tích Chu” – câu chuyện đã dạy em bài học sâu sắc về tình yêu thương bà. |
| Thân bài | Kể lại câu chuyện theo trình tự các sự việc:
– Ngày xưa, có cậu bé tên là Tích Chu sống cùng bà. Bà rất thương yêu, dành cho Tích Chu những miếng ngon nhất. – Nhưng Tích Chu lại ham chơi, suốt ngày chạy nhảy với các bạn mà không quan tâm đến bà. – Một hôm, bà bị ốm nặng, khát nước và gọi Tích Chu. Nhưng Tích Chu mải chơi không nghe thấy. – Bà khát quá đã hoá thành một con chim bay đi tìm nước uống. – Khi Tích Chu về nhà thì không thấy bà đâu. Cậu đuổi theo chim bà và khóc nức nở, hối hận. – Bà tiên hiện lên và bảo: nếu Tích Chu lấy được nước suối tiên cho bà uống thì bà sẽ trở lại thành người. – Tích Chu vượt qua bao khó khăn, băng rừng lội suối để lấy được nước tiên đem về cho bà. – Bà uống nước tiên và trở lại thành người. Từ đó, Tích Chu hết lòng yêu thương và chăm sóc bà. |
| Kết bài (mở rộng) | Câu chuyện “Cậu bé Tích Chu” đã để lại trong em nhiều cảm xúc. Em thương bà của Tích Chu và cũng cảm động trước sự hối lỗi, quyết tâm sửa đổi của Tích Chu. Câu chuyện dạy em bài học quý giá: phải luôn biết yêu thương, chăm sóc và quan tâm đến ông bà, cha mẹ khi còn có thể. Em cũng sẽ luôn giúp đỡ ông bà, cha mẹ của mình để không bao giờ phải hối hận. |
Bài 3: Góp ý và chỉnh sửa dàn ý. (Đề 3)
- Thông tin về câu chuyện đã rõ ràng, đầy đủ chưa? → Đã nêu rõ tên câu chuyện (“Cậu bé Tích Chu”) và nhân vật chính là trẻ em (cậu bé Tích Chu).
- Các sự việc trong câu chuyện được sắp xếp theo trình tự hợp lí chưa? → Các sự việc được sắp xếp theo đúng trình tự thời gian: bà thương yêu Tích Chu → Tích Chu ham chơi → bà hoá thành chim → Tích Chu hối hận → gặp bà tiên → đi lấy nước tiên → bà trở lại thành người.
→ Dàn ý đã đầy đủ và hợp lí, có thể chuyển sang viết thành bài văn hoàn chỉnh.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình