I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài đọc Bầu trời mùa thu của tác giả Xu-khôm-lin-xki kể về một giờ học đặc biệt khi thầy giáo dẫn cả lớp ra cánh đồng để cùng ngắm nhìn bầu trời mùa thu. Thầy yêu cầu các bạn học sinh suy nghĩ và chọn từ ngữ thích hợp để nói về bầu trời. Các bạn nhỏ đã đưa ra rất nhiều cách miêu tả sáng tạo, thú vị: bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao, bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa, bầu trời xanh biếc,… Cô bé Va-li-a khẽ nói: “Bầu trời dịu dàng”. Được thầy khích lệ, các bạn tiếp tục tưởng tượng: bầu trời buồn bã với những đám mây xám, bầu trời trầm ngâm nhớ tiếng hót chim sơn ca, bầu trời ghé sát mặt đất, cúi xuống lắng nghe để tìm chim én. Cứ thế, các bạn hào hứng nói về bầu trời theo cách của riêng mình. Câu chuyện cho thấy vẻ đẹp của trí tưởng tượng và cách quan sát riêng của mỗi người khi cảm nhận thiên nhiên.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Trao đổi với bạn: Bầu trời đẹp nhất vào lúc nào? Vì sao?

Theo em, bầu trời đẹp nhất vào buổi sáng sớm. Vì khi ấy, bầu trời trong xanh, cao vời vợi, những đám mây trắng nhẹ nhàng trôi và ông mặt trời vừa nhô lên tỏa những tia nắng ấm áp. Cảnh vật lúc bình minh khiến em cảm thấy thư thái và tràn đầy năng lượng cho một ngày mới.

Câu 1: Các bạn học sinh được thầy giáo giao cho nhiệm vụ gì?

Các bạn học sinh được thầy giáo giao nhiệm vụ: suy nghĩ và chọn những từ ngữ thích hợp để nói về bầu trời mùa thu.

Câu 2: Em có nhận xét gì về cách tả bầu trời của các bạn nhỏ trong những câu văn dưới đây?

• Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa.
• Bầu trời dịu dàng.
• Bầu trời buồn bã.
• Bầu trời trầm ngâm. Nó nhớ đến tiếng hót của bầy chim sơn ca.
• Bầu trời ghé sát mặt đất… Bầu trời cúi xuống lắng nghe để tìm xem chim én đang ở trong bụi cây hay ở nơi nào.

Trả lời: Các bạn nhỏ đã sử dụng biện pháp nhân hóa để tả bầu trời. Bầu trời được gán cho những hoạt động (rửa mặt, ghé sát, cúi xuống, lắng nghe, nhớ), đặc điểm, cảm xúc của con người (dịu dàng, buồn bã, trầm ngâm). Cách tả này khiến bầu trời trở nên sinh động, gần gũi, có hồn như một con người, thể hiện trí tưởng tượng phong phú và cảm xúc của các bạn nhỏ.

Câu 3: Trong bài có rất nhiều câu văn tả bầu trời, em thích câu văn nào? Vì sao?

Em thích nhất câu văn: “Bầu trời ghé sát mặt đất… Bầu trời cúi xuống lắng nghe để tìm xem chim én đang ở trong bụi cây hay ở nơi nào.”

Vì câu văn rất giàu trí tưởng tượng. Bầu trời hiện lên như một người bạn hiền, biết quan tâm, tìm kiếm chim én khi mùa thu về. Hình ảnh bầu trời cúi xuống lắng nghe khiến em cảm thấy bầu trời thật đáng yêu và có tình cảm như con người.

Câu 4: Theo em, vì sao hình ảnh bầu trời trong các câu văn của mỗi bạn nhỏ rất khác nhau?

Hình ảnh bầu trời trong các câu văn của mỗi bạn nhỏ rất khác nhau vì:

• Mỗi bạn có cách quan sát riêng khi ngắm nhìn bầu trời.
• Mỗi bạn có cảm nhận, tâm trạng khác nhau tại thời điểm đó.
• Mỗi bạn có trí tưởng tượng và cách dùng từ riêng của mình.

Chính vì thế, bầu trời hiện lên trong lời tả của mỗi bạn mỗi vẻ, sinh động và phong phú.

Câu 5: Viết 1 – 2 câu văn tả bầu trời theo quan sát và cảm nhận của em.

Bầu trời buổi sáng trong xanh như một tấm lụa mượt mà trải rộng đến tận chân trời. Những chị mây trắng nhẹ nhàng bay lượn, trông như đàn cừu con đang tung tăng dạo chơi trên cánh đồng xanh biếc.

Luyện tập từ và câu:

Câu 1 (Luyện tập): Câu văn nào dưới đây sử dụng cả hai biện pháp so sánh và nhân hoá?

A. Bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao.

B. Mùa hè, nước dạo chơi cùng những làn sóng.

C. Bầu trời được rửa mặt sau cơn mưa.

D. Bầu trời dịu dàng.

Trả lời: Chọn đáp án A. Bầu trời xanh như mặt nước mệt mỏi trong ao.

Vì câu văn có:

• Biện pháp so sánh: bầu trời xanh như mặt nước.
• Biện pháp nhân hóa: mặt nước mệt mỏi (dùng đặc điểm của người để tả mặt nước).

Câu 2 (Luyện tập): Đặt câu kể, tả về một hiện tượng tự nhiên, trong đó có sử dụng biện pháp nhân hoá.

(Gợi ý các từ: mây, gió, nắng, mưa, bão)

Trả lời:

• Những chị mây trắng đang nhẹ nhàng dạo chơi trên nền trời xanh biếc.
• Cơn gió tinh nghịch chạy qua cánh đồng, khiến những bông lúa cúi đầu chào.
• Ông mặt trời tỏa những tia nắng ấm áp xuống khu vườn nhà em.
• Chị mưa rào ghé qua thăm khu vườn, tưới mát cho từng chiếc lá.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình