Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Lý thuyết trọng tâm
Ở bài này, các em cùng ôn lại 3 loại dấu câu đã học: dấu gạch ngang, dấu ngoặc kép và dấu ngoặc đơn.
1. Dấu gạch ngang (–)
Dấu gạch ngang có 3 công dụng chính:
- Đánh dấu các ý trong đoạn liệt kê (đặt ở đầu dòng).
- Ví dụ: Trong cặp sách của em có:
- – Sách giáo khoa
- – Vở ghi
- – Hộp bút
- Nối các từ ngữ trong một liên danh (đặt giữa các từ).
- Ví dụ: Chuyến bay Hà Nội – Đà Nẵng khởi hành lúc 8 giờ sáng.
- Đánh dấu lời nói trực tiếp của nhân vật (đặt ở đầu dòng, sau dấu hai chấm).
- Ví dụ: Mẹ hỏi em:
- – Con đã làm bài tập chưa?
2. Dấu ngoặc kép (” “)
Dấu ngoặc kép có 3 công dụng chính:
- Đánh dấu tên tác phẩm, tài liệu (bài thơ, bài văn, cuốn sách, tạp chí, tờ báo,…).
- Ví dụ: Em rất thích đọc cuốn truyện “Dế Mèn phiêu lưu kí” của nhà văn Tô Hoài.
- Đánh dấu lời đối thoại của nhân vật.
- Ví dụ: Hùng nói: “Theo tớ, quý nhất là lúa gạo.”
- Đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp từ tác phẩm khác.
- Ví dụ: Bài thơ mở đầu bằng câu: “Hạt gạo làng ta / Có vị phù sa…”
3. Dấu ngoặc đơn ( )
Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích trong câu, gồm:
- Giải thích thêm về một từ, một sự vật, sự việc.
- Ví dụ: Hà Nội (thủ đô của nước Việt Nam) là một thành phố cổ kính.
- Thuyết minh thêm về nội dung được nói tới.
- Ví dụ: Cây bàng (loài cây thường được trồng ở sân trường) cho bóng mát rất tốt.
- Bổ sung thêm thông tin (năm sinh – năm mất, tên gọi khác,…).
- Ví dụ: Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 – 1969) là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam.
II. Giải các bài tập SGK
Bài 1: Dùng dấu câu thích hợp thay cho bông hoa và nêu công dụng của dấu câu đó.
(Đoạn văn về những thắng cảnh ở Lào – theo Tiến Dũng)
Trả lời:
Ta dùng dấu gạch ngang (–) thay cho các bông hoa. Cụ thể:
- Qua biên giới Việt – Lào, chúng ta được đặt chân tới một đất nước có nhiều thắng cảnh độc đáo:
- – Cố đô Luông Pha Bang cổ kính và yên bình
- – Cánh đồng Chum với hơn hai nghìn chiếc chum bằng đá đủ hình dạng, kích thước
- – Hồ thuỷ điện Nam Ngum thơ mộng bởi sự hoà hợp của trời nước cùng vô số hòn đảo lớn nhỏ.
Công dụng của dấu gạch ngang trong đoạn văn:
| Vị trí | Công dụng |
|---|---|
| Việt – Lào | Nối các từ ngữ trong một liên danh (đường biên giới giữa hai nước Việt Nam và Lào). |
| Đầu 3 dòng (– Cố đô…, – Cánh đồng…, – Hồ thuỷ điện…) | Đánh dấu các ý trong một đoạn liệt kê (liệt kê những thắng cảnh độc đáo của Lào). |
Bài 2: Đoạn văn dưới đây đã bị lược bỏ dấu ngoặc kép và dấu ngoặc đơn. Hãy cho biết những dấu câu đó được đặt ở đâu.
a. Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn là phim hoạt hình nổi tiếng của Oan Đi-xni. Phim được chuyển thể từ câu chuyện Nàng Bạch Tuyết trong tập Truyện cổ Grim.
Trả lời:
Đoạn văn được đặt lại dấu câu như sau:
“Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn” là phim hoạt hình nổi tiếng của Oan Đi-xni. Phim được chuyển thể từ câu chuyện “Nàng Bạch Tuyết” trong tập “Truyện cổ Grim”.
- “Nàng Bạch Tuyết và bảy chú lùn” → dấu ngoặc kép đánh dấu tên phim.
- “Nàng Bạch Tuyết” → dấu ngoặc kép đánh dấu tên câu chuyện.
- “Truyện cổ Grim” → dấu ngoặc kép đánh dấu tên tập truyện (tài liệu).
b. Trần Văn Cẩn 1910 – 1994 là một trong những hoạ sĩ tài năng bậc nhất Việt Nam. Ông sáng tác bức tranh “Em Thuý” 1943 dựa trên nguyên mẫu cô cháu gái đáng yêu của mình. Bức tranh đã được chuyên gia người Ô-xtrây-li-a phục chế năm 2004.
Trả lời:
Đoạn văn được đặt lại dấu câu như sau:
Trần Văn Cẩn (1910 – 1994) là một trong những hoạ sĩ tài năng bậc nhất Việt Nam. Ông sáng tác bức tranh “Em Thuý” (1943) dựa trên nguyên mẫu cô cháu gái đáng yêu của mình. Bức tranh đã được chuyên gia người Ô-xtrây-li-a phục chế năm 2004.
- (1910 – 1994) → dấu ngoặc đơn đánh dấu phần chú thích về năm sinh – năm mất của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn.
- “Em Thuý” → dấu ngoặc kép đánh dấu tên bức tranh (tác phẩm).
- (1943) → dấu ngoặc đơn đánh dấu phần chú thích về năm sáng tác bức tranh.
Bài 3: Đặt 1 – 2 câu có sử dụng một trong các dấu câu sau:
– Dấu gạch ngang để đánh dấu các ý liệt kê.
– Dấu ngoặc kép để đánh dấu tên tác phẩm hoặc tài liệu.
– Dấu ngoặc đơn để đánh dấu phần chú thích.
Trả lời:
a) Câu có dấu gạch ngang đánh dấu các ý liệt kê:
Em có nhiều sở thích:
– Đọc sách
– Vẽ tranh
– Chơi cầu lông
b) Câu có dấu ngoặc kép đánh dấu tên tác phẩm hoặc tài liệu:
Em rất yêu thích bài thơ “Lượm” của nhà thơ Tố Hữu.
c) Câu có dấu ngoặc đơn đánh dấu phần chú thích:
Nguyễn Du (1765 – 1820) là đại thi hào của dân tộc Việt Nam.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình