I. Lý thuyết trọng tâm

1. Nhắc lại kiến thức đã học

Ở Bài 19: Dấu ngoặc kép, các em đã biết dấu ngoặc kép (” “) có 3 công dụng:

• Đánh dấu tên tác phẩm, tài liệu.
• Đánh dấu lời đối thoại.
• Đánh dấu phần trích dẫn trực tiếp.

2. Dấu ngoặc đơn

a) Dấu ngoặc đơn là gì?

Dấu ngoặc đơn được viết là ( ), dùng để đánh dấu phần chú thích trong câu.

b) Công dụng của dấu ngoặc đơn

Dấu ngoặc đơn được dùng để đánh dấu phần chú thích – gồm:

• Giải thích thêm về một từ, một sự vật, sự việc.
• Thuyết minh thêm về nội dung được nói tới.
• Bổ sung thêm thông tin (như năm sinh – năm mất, tên gọi khác,…).

c) Ví dụ minh họa

• Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 – 1969) là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam. → bổ sung năm sinh – năm mất.
• Hà Nội (thủ đô của nước Việt Nam) là một thành phố cổ kính. → giải thích thêm về Hà Nội.
• Cây bàng (loài cây thường được trồng ở sân trường) cho bóng mát rất tốt. → thuyết minh về cây bàng.

Ghi nhớ: Dấu ngoặc đơn được dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm).

II. Giải các bài tập SGK

Bài 1: Các câu ở cột A có gì khác các câu ở cột B?

Trả lời:

Các câu ở cột B khác các câu ở cột A ở chỗ:

• Câu ở cột B có thêm phần chú thích được đặt trong dấu ngoặc đơn ( ).
• Cụ thể:
  • Câu 1 cột B có thêm (1944 – 2019) – năm sinh, năm mất của nhà văn Nguyễn Phan Hách.
  • Câu 2 cột B có thêm (còn gọi là sông Rừng) – tên gọi khác của sông Bạch Đằng.

Bài 2: Dấu ngoặc đơn trong mỗi câu ở cột B (bài tập 1) được dùng để làm gì?

Trả lời:

Dấu ngoặc đơn trong mỗi câu ở cột B được dùng để đánh dấu phần chú thích, cụ thể:

• Câu 1: dấu ngoặc đơn (1944 – 2019) dùng để bổ sung thông tin về năm sinh, năm mất của nhà văn Nguyễn Phan Hách.
• Câu 2: dấu ngoặc đơn (còn gọi là sông Rừng) dùng để giải thích thêm về tên gọi khác của sông Bạch Đằng.

Bài 3: Có thể đặt dấu ngoặc đơn vào vị trí nào trong mỗi đoạn văn dưới đây?

a. Chiếc xe đưa tôi từ Buôn Ma Thuột lên Buôn Đôn một làng ở gần biên giới. Những cánh rừng khộp bát ngát và bằng phẳng, kéo dài như không bao giờ dứt ở hai bên đường.

(Minh Khôi)

b. Máu trên chân con voi vẫn chảy. Người quản tượng bèn hái lá sài đất và lá nhọ nồi những thứ lá cầm máu rất nhanh giã giập rồi đắp lên vết thương cho con voi. Sau đó ông lấy đất rừng nhào nhuyễn phủ lên trên. Lớp đất ấy sẽ giữ mảng thuốc như một lớp băng dính.

(Theo Vũ Hùng)

Trả lời:

Có thể đặt dấu ngoặc đơn như sau:

a. Chiếc xe đưa tôi từ Buôn Ma Thuột lên Buôn Đôn (một làng ở gần biên giới). Những cánh rừng khộp bát ngát và bằng phẳng, kéo dài như không bao giờ dứt ở hai bên đường.

→ Dấu ngoặc đơn dùng để giải thích thêm về Buôn Đôn.

b. Máu trên chân con voi vẫn chảy. Người quản tượng bèn hái lá sài đất và lá nhọ nồi (những thứ lá cầm máu rất nhanh) giã giập rồi đắp lên vết thương cho con voi. Sau đó ông lấy đất rừng nhào nhuyễn phủ lên trên. Lớp đất ấy sẽ giữ mảng thuốc như một lớp băng dính.

→ Dấu ngoặc đơn dùng để giải thích thêm về lá sài đất và lá nhọ nồi.

Bài 4: Viết đoạn văn (2 – 3 câu) về cảnh đẹp của một vùng quê hoặc nơi em sinh sống, trong đó có dùng dấu ngoặc đơn.

Trả lời:

Em có thể tham khảo các đoạn văn sau:

Đoạn 1:

Quê em ở Hội An (một thành phố cổ nổi tiếng của tỉnh Quảng Nam). Nơi đây có những ngôi nhà cổ rêu phong, những chiếc đèn lồng đủ màu sắc rực rỡ và dòng sông Hoài (còn gọi là sông Thu Bồn) hiền hoà chảy qua phố. Em rất yêu quê hương xinh đẹp của mình.

Đoạn 2:

Em sinh sống tại Hà Nội (thủ đô của nước Việt Nam). Vào mỗi buổi sớm, Hồ Gươm (còn gọi là Hồ Hoàn Kiếm) hiện lên thật đẹp với làn nước xanh biếc và những hàng liễu rủ xuống mặt hồ. Em thấy quê hương mình thật cổ kính và thân thương.

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình