I. Nội dung tóm tắt bài đọc

Bài thơ Trong lời mẹ hát của tác giả Trương Nam Hương là những cảm xúc yêu thương của bạn nhỏ dành cho mẹ qua lời hát ru ngọt ngào. Ngay từ thuở ấu thơ, bạn nhỏ đã được mẹ hát ru những bài ca dao, kể những câu chuyện cổ tích, đưa bạn đi khắp đất nước qua nhịp võng chòng chành. Trong lời mẹ hát, bạn nhỏ gặp lại những hình ảnh thân thương, gần gũi của làng quê: cánh cò trắng, dải đồng xanh, màu vàng hoa mướp, tiếng con gà cục tác lá chanh. Bạn nhỏ nhận ra thời gian đã đi qua làm tóc mẹ bạc trắng, lưng mẹ còng dần xuống để cho con ngày một cao lên. Cuối bài, bạn nhỏ hiểu rằng lời ru của mẹ chứa đựng cả cuộc đời, đã chắp cánh ước mơ cho con bay xa. Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp và ý nghĩa của lời ru mẹ, đồng thời thể hiện tình yêu thương và lòng biết ơn của bạn nhỏ dành cho mẹ.

II. Giải các câu hỏi SGK

Câu hỏi khởi động: Kể cho bạn nghe một kỉ niệm với người thân mà em nhớ nhất. Nêu cảm nghĩ của em khi nhớ về kỉ niệm ấy.

Trả lời:

Kỉ niệm em nhớ nhất là lần đầu tiên được bố dạy đi xe đạp. Hôm ấy vào một chiều chủ nhật, bố đã dắt em ra công viên gần nhà và kiên nhẫn hướng dẫn em cách giữ thăng bằng, cách đạp và phanh xe. Ban đầu em bị ngã mấy lần, đầu gối trầy xước, nhưng bố luôn động viên và đỡ em dậy. Cuối cùng em cũng biết đi xe. Mỗi khi nhớ về kỉ niệm ấy, em cảm thấy rất hạnh phúc và biết ơn bố. Em càng thêm yêu thương và kính trọng bố nhiều hơn.

Câu hỏi đọc hiểu

Câu 1: Khổ thơ nào cho thấy ngay từ thuở ấu thơ, bạn nhỏ đã được nghe mẹ kể chuyện cổ tích, hát ru những bài ca dao?

Trả lời:

Khổ thơ thứ nhất cho thấy ngay từ thuở ấu thơ, bạn nhỏ đã được nghe mẹ kể chuyện cổ tích, hát ru những bài ca dao:

Tuổi thơ chở đầy cổ tích

Dòng sông lời mẹ ngọt ngào

Đưa con đi cùng đất nước

Chòng chành nhịp võng ca dao.

Câu 2: Tìm những hình ảnh đẹp, gần gũi được gợi ra từ lời hát ru của mẹ.

Trả lời:

Những hình ảnh đẹp, gần gũi được gợi ra từ lời hát ru của mẹ là:

• Cánh cò trắng
• Dải đồng xanh
• Màu vàng hoa mướp
• “Con gà cục tác lá chanh”

Đây đều là những hình ảnh quen thuộc, thân thương của làng quê Việt Nam, gợi lên vẻ đẹp bình dị và êm đềm.

Câu 3: Qua cảm nhận của bạn nhỏ về mẹ (ở khổ thơ thứ ba), em thấy bạn nhỏ là người như thế nào?

Trả lời:

Ở khổ thơ thứ ba, bạn nhỏ nhận ra:

Thời gian chạy qua tóc mẹ

Một màu trắng đến nôn nao

Lưng mẹ cứ còng dần xuống

Cho con ngày một thêm cao.

Qua cảm nhận ấy, em thấy bạn nhỏ là người:

• Rất yêu thương mẹ, luôn quan tâm và chú ý đến mẹ.
• Thấu hiểu những vất vả, hi sinh của mẹ dành cho con (mẹ già đi để con được lớn khôn).
• Biết ơn công lao nuôi dưỡng của mẹ.
• Là một người con hiếu thảo, tinh tế và giàu tình cảm.

Câu 4: Dựa theo nội dung khổ thơ thứ tư, đóng vai bạn nhỏ để nói lời tâm sự với mẹ.

Trả lời:

“Mẹ ơi, con cảm ơn mẹ rất nhiều! Trong từng lời mẹ hát, con đã thấy cả một cuộc đời hiện ra thật đẹp và ý nghĩa. Lời ru ngọt ngào của mẹ đã chắp cánh cho con những ước mơ, giúp con thêm yêu quê hương, đất nước. Con hứa sẽ chăm ngoan, học giỏi để mai này lớn khôn, con sẽ bay xa thực hiện những ước mơ của mình và trở về đền đáp công ơn của mẹ. Mẹ ơi, con yêu mẹ nhiều lắm!”

Câu 5: Theo em, bài thơ Trong lời mẹ hát muốn nói về điều gì? Chọn câu trả lời dưới đây hoặc nêu ý kiến của em.

A. Những kỉ niệm thân thương thời thơ ấu

B. Lòng biết ơn đối với cha mẹ

C. Vẻ đẹp và ý nghĩa của những bài hát ru

Trả lời:

Em chọn đáp án C. Vẻ đẹp và ý nghĩa của những bài hát ru.

Vì bài thơ đã ca ngợi lời ru của mẹ – nơi chứa đựng những hình ảnh đẹp của quê hương đất nước (cánh cò, đồng xanh, hoa mướp,…), gửi gắm tình yêu thương và sự hi sinh của mẹ, đồng thời chắp cánh ước mơ cho con khôn lớn, bay xa.

(Ngoài ra, bài thơ còn gợi ra những kỉ niệm thân thương thời thơ ấu và lòng biết ơn cha mẹ – vì vậy đáp án A và B cũng có phần đúng.)

Luyện tập

Câu 1: Tìm những hình ảnh nhân hoá trong bài thơ Trong lời mẹ hát.

Trả lời:

Những hình ảnh nhân hoá trong bài thơ là:

• “Thời gian chạy qua tóc mẹ” → Thời gian – vốn là một khái niệm trừu tượng – được nhân hoá bằng hành động “chạy” như con người.
• “Lưng mẹ cứ còng dần xuống / Cho con ngày một thêm cao” → hình ảnh lưng mẹ còng xuống “cho” con cao lên – gợi cảm giác như mẹ đang hi sinh, nhường cho con.

Nhờ những hình ảnh nhân hoá này, bài thơ trở nên sinh động, xúc động và giàu cảm xúc hơn.

Câu 2: Viết 2 – 3 câu về những việc mẹ đã làm cho em, trong đó có trạng ngữ chỉ thời gian hoặc nơi chốn.

Trả lời:

Đoạn viết tham khảo:

(1) Mỗi sáng, mẹ dậy thật sớm để chuẩn bị bữa ăn ngon cho cả nhà. (2) Buổi tối, mẹ ngồi bên bàn học, kiên nhẫn dạy em làm bài tập. (3) Ở nhà, mẹ luôn dịu dàng chăm sóc và yêu thương em hết mực.

(Các trạng ngữ đã dùng: Mỗi sáng, Buổi tối – trạng ngữ chỉ thời gian; Ở nhà – trạng ngữ chỉ nơi chốn.)

Cô Trịnh Thị Ái Ngọc

(Người kiểm duyệt, ra đề)

Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học

Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1

Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình