Mục lục [Ẩn]
Chọn đến phần học sinh cần nhanh chóng thông qua mục lục bằng cách click đến phần đó
I. Hướng dẫn cách viết
1. Bố cục bài văn miêu tả cây cối
Bài văn miêu tả cây cối thường có 3 phần:
- Mở bài: Giới thiệu bao quát về cây (tên cây, nơi cây mọc,…).
- Thân bài: Tả lần lượt từng bộ phận của cây.
- Kết bài: Nêu ấn tượng đặc biệt hoặc tình cảm của người tả với cây.
2. Trình tự miêu tả cây cối
Có thể miêu tả cây cối theo hai trình tự thường gặp:
- Tả theo từng bộ phận: rễ → thân → cành → lá → hoa → quả.
- Tả theo thời gian: cây theo các mùa (xuân, hạ, thu, đông) hoặc theo các giai đoạn phát triển (cây non → cây trưởng thành → cây ra hoa, kết quả).
3. Một số từ ngữ tả các bộ phận của cây
| Bộ phận | Từ ngữ gợi ý |
|---|---|
| Thân cây | to, nhỏ, cao, thẳng, xù xì, sần sùi, nhẵn bóng, bạc phếch,… |
| Lá | to, nhỏ, dài, tròn, xanh non, xanh đậm, mượt mà,… |
| Hoa | nhỏ, to, trắng, vàng, đỏ, tím, thơm ngát, phơn phớt,… |
| Quả | to, nhỏ, tròn, dài, xanh, vàng, chín mọng, ngọt lịm,… |
4. Lưu ý khi viết
- Quan sát kĩ lưỡng cây định tả.
- Sử dụng các giác quan (mắt nhìn, tay sờ, mũi ngửi, tai nghe,…) để miêu tả sinh động.
- Dùng các hình ảnh so sánh, nhân hoá để bài văn thêm hấp dẫn.
- Thể hiện tình cảm của mình đối với cây.
II. Giải các câu hỏi SGK
Bài 1: Đọc bài văn dưới đây và thực hiện yêu cầu.
(Bài văn: Cây sim – theo Băng Sơn)
a. Tìm phần mở bài, thân bài, kết bài của bài văn trên.
Trả lời:
Bài văn Cây sim có bố cục 3 phần:
- Mở bài: “Cây sim chắc là có họ với cây mua, chúng đều mọc ở vùng trung du, trên những mảnh đất cằn cỗi.”
- Thân bài: Gồm 2 đoạn tiếp theo:
- Đoạn tả hoa sim: “Nếu hoa mua có màu tím hồng… thêm đáng yêu, đáng mến.”
- Đoạn tả quả sim: “Quả sim giống hệt một con trâu mộng tí hon… bất cứ một thứ màu tím của quả vườn nào.”
- Kết bài: “Đi chơi trên đồi, leo dốc này vượt dốc khác, tìm thấy bụi sim, hái quả chín mà ăn, đúng là bắt được thứ của trời cho, đầy ngon lành, hứng thú, về nhà vẫn còn nhớ mãi.”
b. Mở bài giới thiệu những gì về cây sim?
Trả lời:
Phần mở bài giới thiệu:
- Tên cây: cây sim.
- Họ hàng của cây: có họ với cây mua.
- Nơi cây mọc: ở vùng trung du, trên những mảnh đất cằn cỗi.
c. Cây sim được miêu tả như thế nào ở phần thân bài?
Trả lời:
| Bộ phận | Đặc điểm được tả | Từ ngữ miêu tả |
|---|---|---|
| Hoa sim | Màu sắc | tím nhạt, phơn phớt như má con gái |
| Hương vị | không thơm | |
| Nét riêng | tươi non như một niềm vui cứ lan toả làm cho sườn đồi sỏi đá cũng thêm đáng yêu, đáng mến | |
| Quả sim | Hình dáng | giống hệt một con trâu mộng tí hon, béo tròn múp míp, còn nguyên cả lông tơ, chỉ thiếu chiếc khoáy,… |
| Hương vị | ngọt lịm, có dư vị một chút chan chát | |
| Màu sắc | tím thẫm, không giống bất cứ một thứ màu tím của quả vườn nào |
d. Phần kết bài nói về điều gì? Tình cảm của người viết đối với cây sim được thể hiện qua chi tiết nào?
Trả lời:
- Phần kết bài nói về cảm nhận và kỉ niệm của tác giả khi được đi chơi trên đồi, tìm hái quả sim chín để ăn.
- Tình cảm của người viết đối với cây sim được thể hiện qua các chi tiết:
- “đúng là bắt được thứ của trời cho“ → sự trân trọng, yêu quý.
- “đầy ngon lành, hứng thú“ → cảm giác thích thú, say mê.
- “về nhà vẫn còn nhớ mãi“ → sự gắn bó, nhớ thương không quên.
Bài 2: Trao đổi về cách viết bài văn miêu tả cây cối.
Gợi ý:
- Bài văn có mấy phần? Nội dung chính của mỗi phần là gì?
- Có thể miêu tả cây cối theo trình tự nào?
- Những từ ngữ nào có thể dùng để tả các bộ phận của cây?
Trả lời:
a) Bài văn miêu tả cây cối có 3 phần:
- Mở bài: Giới thiệu bao quát về cây (tên cây, nơi cây mọc,…).
- Thân bài: Tả lần lượt từng bộ phận của cây.
- Kết bài: Nêu ấn tượng đặc biệt hoặc tình cảm của người tả với cây.
b) Có thể miêu tả cây cối theo các trình tự:
- Tả lần lượt từng bộ phận của cây (rễ, thân, cành, lá, hoa, quả).
- Tả cây theo từng thời kì phát triển (cây non → cây lớn → cây ra hoa, kết quả).
- Tả cây theo các mùa trong năm (xuân, hạ, thu, đông).
c) Từ ngữ có thể dùng để tả các bộ phận của cây:
| Cây / Đặc điểm | Thân cây | Lá | Hoa | Quả | Rễ |
|---|---|---|---|---|---|
| Dừa | – to
– bạc phếch |
– dài
– xanh |
– nhỏ
– trắng |
– to
– xanh |
– dài
– bám sâu |
| Bàng | – to
– sần sùi |
– to
– xanh (đỏ vào mùa thu) |
– nhỏ
– trắng ngà |
– nhỏ
– xanh, chín vàng |
– to
– nổi trên đất |
III. Vận dụng
Yêu cầu: Tìm đọc những đoạn văn miêu tả cây cối. Ghi lại câu văn hay mà em muốn học tập.
Trả lời:
Sau khi tìm đọc những đoạn văn miêu tả cây cối, em ghi lại được một số câu văn hay muốn học tập:
- “Hoa sim tím nhạt, phơn phớt như má con gái.” (Băng Sơn) – Câu văn sử dụng hình ảnh so sánh rất duyên dáng, gần gũi.
- “Quả sim giống hệt một con trâu mộng tí hon, béo tròn múp míp, còn nguyên cả lông tơ, chỉ thiếu chiếc khoáy.” (Băng Sơn) – Câu văn dùng so sánh khiến quả sim hiện lên ngộ nghĩnh, sinh động.
- “Rễ cây nổi lên mặt đất thành những ụ, những hình thù quái lạ như những con rắn hổ mang giận dữ.” (Nguyễn Khắc Viện) – Hình ảnh so sánh độc đáo, giúp em hình dung rõ nét bộ rễ cây đa.
- “Cành cây lớn hơn cột đình. Đỉnh chót vót giữa trời xanh.” (Nguyễn Khắc Viện) – Câu văn dùng so sánh làm nổi bật vẻ to lớn, cổ kính của cây đa.
- “Trong vòm lá, gió chiều gảy lên những điệu nhạc li kì.” (Nguyễn Khắc Viện) – Câu văn dùng biện pháp nhân hoá, khiến vòm lá trở nên có hồn, sinh động.
Cô Trịnh Thị Ái Ngọc
(Người kiểm duyệt, ra đề)
Chức vụ: Trưởng ban biên soạn môn Tiếng Việt Tiểu học
Trình độ: Cử nhân Sư phạm Tiểu học, Chứng chỉ hạng II, Chứng chỉ Tin học, Ngoại ngữ B1
Kinh nghiệm: 9+ năm kinh nghiệm tại Trường Tiểu học Ba Đình